Köylülerin domuz sandığı Sumatra gergedanı Ratu ve kızı Delilah aynı anda gebe

Haberin ağırlığı türün durumundan geliyor. Uluslararası Doğa Koruma Birliği'nin (IUCN) Asya Gergedanı Uzman Grubu ile yaban hayatı ticaretini izleyen TRAFFIC'in 2022 değerlendirmesine göre doğada yalnızca 34 ile 47 arasında Sumatra gergedanı kaldı. Endonezyalı yetkililerin dile getirdiği rakam ise "80'den az". Hangisi esas alınırsa alınsın, bu ölçekte her yeni yavru türün geleceğinde hissedilir bir fark yaratıyor.

Domuz sanılan gergedanın kurtarılışı

O günü en ayrıntılı anlatan belge, Sumatra Gergedanı Barınağı'nın (SRS) Nico van Strien, Marcellus Adi ve Muhammad Agil imzalı 2005 tarihli kurtarma raporu. Rapora göre koruma ekibi, Silir Agung köyünde halkın hayvana zarar vermeye hazırlandığını görünce önlemleri artırdı; köylüler hem babi ngepet söylentisine inanıyor hem de hayvandan korkuyordu. Ekip, karşılarındakinin incitilmemesi gereken korunan bir tür olduğunu anlattı.

Ormana geri yönlendirme denemeleri sonuç vermeyince park yönetimi hayvanı barınağa taşımaya karar verdi. Bitkin düşen gergedan Labuhan Ratu köyünde durdu; 40 kilometre ötedeki Metro kentinden bile meraklılar geldi. Aynı gün öğleden sonra kamyonla barınağa ulaşan hayvan adını bu köyden aldı: "Ratu", Endonezyacada "kraliçe" demek.

Rapora göre Ratu 478 kilogramdı ve dişlerine bakılarak 6-7 yaşında olduğu tahmin edildi. Veterinerler, kovalamacanın stresiyle ortaya çıkan ve "yakalama miyopatisi" denen kas hasarı tanısı koydu; vahşi hayvanlarda ölümcül olabilen bu tabloyu Ratu atlattı.

Anne ve kızı aynı anda gebe

AFP ve Jakarta Post'un aktardığı açıklamaya göre Ratu, Andalas adlı erkekten olan dördüncü yavrusunu taşıyor ve gebeliğinin 238. gününde, yani yaklaşık 7,9 ayında. Delilah ise Harapan adlı erkekten ikinci yavrusunu bekliyor; onun gebeliği 251. güne, yaklaşık 8,3 aya ulaştı. Sumatra gergedanında gebelik 15-16 ay sürdüğünden iki doğumun da Mayıs 2027'de olması bekleniyor.

Haber, Taman Safari Indonesia'daki Dünya Gergedan Günü etkinliğinde duyuruldu. Endonezya orman idaresinin tür ve genetik koruma direktörü Ahmad Munawir, AFP'nin aktardığına göre "Bu iki Sumatra gergedanının gebeliği yalnız Endonezya için değil, dünya için de iyi bir haber" dedi. Uluslararası Gergedan Vakfı'nın (IRF) başındaki Nina Fascione'ye göre bu gebelikler, türü "yok olmanın eşiğinden geri getirmeye yardım edebilecek iki birey daha" demek. Aşağıdaki görüntüler Endonezya haber ajansı ANTARA'nın YouTube kanalında yayımlandı.

Cincinnati'den Sumatra'ya uzanan bir aile

IRF kayıtlarına göre Ratu'nun ilk yavrusu Andatu, 16 aylık bir gebeliğin ardından 23 Haziran 2012'de doğdu ve Endonezya'da insan bakımında dünyaya gelen ilk Sumatra gergedanı oldu. Delilah 12 Mayıs 2016'da, üçüncü yavru olan bir dişi de 30 Eylül 2023'te doğdu.

Babalar okyanus ötesinden geldi. Andalas 2001'de ABD'deki Cincinnati Hayvanat Bahçesi'nde doğdu; IRF'ye göre yüz yılı aşkın sürede insan bakımında doğan ilk Sumatra gergedanıydı ve 2007'den beri Endonezya'da. Kardeşi Harapan da Cincinnati doğumlu, 2015'te Way Kambas'a getirildi. Delilah, Kasım 2023'te Harapan'dan oğlu Indra'yı doğurunca insan bakımında doğup yavru veren ilk dişi Sumatra gergedanı oldu.

Bu tür neden bu kadar yavaş çoğalıyor?

IRF'ye göre bir dişi yaklaşık üç yılda bir yavru veriyor. Mongabay'in 2022 haberi, dişilerde üreme sorunlarının yaygın olduğunu ve bunun hem doğada hem barınakta çoğalmayı zorlaştırdığını vurguluyor. Hayvanların birbirinden kopuk orman parçalarına dağılmış olması da eş bulmayı güçleştiriyor; IRF bu yalıtılmışlığı ve yaşam alanı kaybını başlıca tehditler arasında sayıyor.

Komşu Malezya'nın örneği uyarıcı. Al Jazeera'nın haberine göre ülke türün doğada tükendiğini 2015'te ilan etti; son erkek Tam 2019'da öldüğünde geriye, yetkililerin rahim sorunları nedeniyle gebe kalamadığını söylediği tek dişi Iman kalmıştı. Bugün tür yalnız Endonezya'da, Sumatra ve Kalimantan'daki birkaç bölgede yaşıyor.

Doğuma daha aylar var

Gebeliğin yarısına yaklaşmak güvence değil. Barınağın kendi geçmişi bunu gösteriyor: IRF'ye göre Rosa adlı dişi ancak sekiz düşükten sonra, 24 Mart 2022'de Sedah Mirah'ı doğurabildi. Jakarta Post'un aktardığına göre Endonezya orman idaresi ile Endonezya Gergedan Vakfı'nın (YABI) birlikte yönettiği barınak, hayvanları doğal ortama benzeyen alanlarda, insanla en az temasla ama yakın veteriner ve üreme takibi altında tutuyor. Gazeteye göre Ratu 26, Delilah 10 yaşında.

Sırada ne var?

1996'da kurulan ve yaklaşık 100 hektarlık alana yayılan barınakta bugün 10 gergedan yaşıyor. İki doğum da yolunda giderse Mayıs 2027'de bu sayı 12'ye çıkacak. IRF programın uzun vadeli amacını, bir gün milli parkları yeniden doldurmak için kaynak olabilecek, genetik açıdan çeşitli bir "kurucu" grup oluşturmak diye tanımlıyor. Açık soru, bu grubun ne zaman yeterince büyüyeceği ve Ratu'nun torunlarının bir gün, onun 2005'te çıkıp kaybolduğu ormana dönüp dönemeyeceği.

Fotoğraf: 26Isabella, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons