Güneş Döngüsü 25 zayıflıyor: Ekim'de lekeler sert düştü

Güneşin 25. etkinlik döngüsü zirveyi geride bıraktı ve düşüş evresini yaşıyor. NOAA'nın yeni yayımladığı sonuçlara göre Ekim 2026'da aylık güneş lekesi sayısı 45,7'ye indi. Eylül ayında bu değer 60,3 olmuştu. Tek ayda yaklaşık yüzde 25'lik bir düşüş yaşandı.

Döngü nerede duruyor?

Döngünün en yüksek tek aylık değeri Ağustos 2024'te 216 olarak kaydedildi. Aylık dalgalanmaları yumuşatan düzeltilmiş hesaplamada ise resmî maksimum Ekim 2024'e düştü. O tarihten bu yana lekeler genel olarak azalıyor, yani Güneş döngünün inişe geçtiği bölümde bulunuyor.

Uzmanlar bu düşüşün 2030 civarındaki güneş minimumuna kadar süreceğini bekliyor. Minimum geldiğinde 26. döngü başlayacak. Yine de bu, Güneş'in sakinleştiği anlamına gelmiyor. İniş evresinde büyük patlamalar ve güçlü fırtınalar görülebiliyor. Koronal delikler ve bunların tetiklediği auroralar için de bu dönem elverişli sayılıyor.

Güncel Güneş görünümü

Son raporlara göre patlama etkinliği düşük seviyede. Güneş, son 24 saatlik dönemde 10 patlama üretti. Bunların ikisi yaygın görülen C sınıfı, sekizi zayıf B sınıfıydı. Dünya'ya bakan yüzde dört numaralı bölge var. Kuzeybatı çeyreğinde yeni beliren bir bölge AR4567 adını aldı.

Gözlemciler mevcut koronagraf görüntülerinde Dünya'ya yönelen bir koronal kütle atımı saptamadı. Bir önceki raporlama döneminde SOHO'nun LASCO C2 koronagrafı 3 Kasım'da yavaş bir atım yakalamıştı. Dünya'ya bakan yüzde ona karşılık gelen bir patlama görülmediği için atımın Güneş'in arka yüzünden çıktığı, dolayısıyla bize gelmediği değerlendirildi.

Güneş rüzgârının hızı düşük-orta düzeyden düşük düzeye indi. 3 Kasım'da gösterilen büyük, L biçimli koronal delik ise Dünya'ya bakan konuma dönüyor. Delik çok büyük olduğu için hızlı rüzgârı beklenenden erken ulaşabilir. Gezegenler arası manyetik alanın toplam şiddeti ortalamada zayıf kaldı. Bz bileşeni çoğu zaman kuzey ile güney arasında gidip geldi, ancak güneye dönük salınımlar ağır bastı. Yazım sırasında Bz güneyi gösteriyordu. Güneye dönük Bz'nin uzun sürmesi, enerjinin Dünya'nın manyetosferine aktarılmasını kolaylaştırır. Yerel manyetik alan sakin ile dengesiz arasında seyretti. Kp indeksi 1 ile 3 arasında değişti ve rapor sırasında 2'nin hemen altındaydı.

İzlenecek bölge: AR4566

Öne çıkan leke bölgesi AR4566. Güneş'in güneydoğu kıyısından görüş alanına girdi ve iki gündür en çok patlama üreten bölge oldu. Üstelik hızla büyüyor. Tek günde basit beta manyetik yapısından beta-gamma-delta yapısına geçti. Bu, bir leke bölgesinin sahip olabileceği en karmaşık manyetik düzen. Manyetik alanlar birbirine dolanmış ve sıkışık durumda. Bu tür yapılar daha güçlü M sınıfı, hatta X sınıfı patlamaların zeminini hazırlar.

Tahminciler 6 Kasım'a kadar düşük etkinlik bekliyor, orta düzeyde etkinlik ihtimali de var. Bugün için C sınıfı patlama olasılığı yüzde 55, M sınıfı patlama olasılığı yüzde 20, X sınıfı patlama olasılığı yüzde 10. Büyük bir patlamanın en olası kaynağı hâlâ AR4566.

Neden önemli?

Güneş lekeleri, Güneş yüzeyindeki yoğun manyetik etkinliğin göstergesidir. Lekelerin sayısı arttıkça patlama ve koronal kütle atımı olasılığı da genellikle yükselir. Bu olaylar uydu işleyişini, radyo haberleşmesini, konum belirleme sistemlerini ve elektrik şebekelerini etkileyebilir. Bu yüzden lekelerin aylık seyri uzay havası takibinin temel verilerinden biridir.

Döngünün inişe geçmesi riskin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Tek bir karmaşık leke bölgesi, genel düşüşe rağmen güçlü bir patlama üretebilir. Büyük koronal delikler de hızlı rüzgârla jeomanyetik etkinliği artırıp kutup bölgelerinde auroraları güçlendirebilir. Bu nedenle kısa vadeli tahminler ile uzun vadeli döngü eğilimi birlikte okunmalıdır. Aylık değerler de düz bir çizgi izlemez. Düşüş evresinde bir ay sert gerileme, bir sonraki ay kısmi toparlanma görülebilir.

Önümüzdeki günlerde ne izlenecek?

Gözler iki noktada olacak: Dünya'ya dönen büyük koronal delik ve beta-gamma-delta yapısındaki AR4566. İlki rüzgâr hızını ve jeomanyetik indeksleri yükseltebilir. İkincisi ise ani bir patlama sürprizi yapabilir. Şimdilik Güneş sakin görünüyor, ama uzay havasında durum kısa sürede değişebilir.