Güneşte yeni leke AR4566 karmaşık yapıya büründü

Güneş birkaç gündür sakin bir dönemden geçiyor. Yüzeyinde yalnızca küçük birkaç leke bölgesi var ve patlamalar zayıf kalıyor. Güneşin güneydoğu kenarından dünyaya dönük yüzüne geçen AR4566 numaralı aktif bölge ise bu tabloyu değiştirmeye aday görünüyor. Bölge, iki gündür Güneş'in en çok patlama üreten noktası konumunda.

AR4566 neden izleniyor?

Bölge, bize dönük yüzeye girmeden önce de güneşin uzak tarafında hareketliydi. 31 Ekim'de görülen jet benzeri püskürmeler bu bölgeden çıkmıştı. Dünya'ya bakan yüzeye dün geçen leke grubu, yalnızca bir gün içinde basit sayılan beta yapısından beta-gama-delta yapısına atladı. Bu, bir leke bölgesinin sahip olabileceği en karmaşık manyetik düzen olarak tanımlanıyor. Manyetik alan çizgileri birbirine dolanmış ve sıkışık durumda. Böyle bir düzen, orta şiddetli M sınıfı ve hatta güçlü X sınıfı patlamalar için uygun zemin sayılıyor.

Tahmincilerin beklentisi de buna göre yükseldi. Patlama etkinliği beklentisi, 6 Kasım'a kadar düşük seviyeden orta ihtimale çıkarıldı. Bugün için C sınıfı patlama ihtimali yüzde 55, M sınıfı için yüzde 20, X sınıfı için yüzde 10 olarak verildi. Beta-gama-delta yapısındaki AR4566, olası patlamaların en güçlü kaynağı olarak gösteriliyor.

Güncel uzay havası tablosu

Son gözlem döneminde güneş toplam 12 patlama üretti. Bunların ikisi yaygın görülen C sınıfı, 10'u zayıf B sınıfıydı. Dünya'ya bakan yüzde numaralı üç bölge var. SOHO uydusunun LASCO C2 koronagrafı, 3 Kasım'da yavaş bir koronal kütle atımı (KKA) yakaladı. Bu atımla eşleşen, bize dönük yüzeyde bir patlama görülmedi. Bu yüzden atımın Güneş'in uzak tarafındaki bir püskürmeden geldiği ve Dünya'ya yönelmediği değerlendiriliyor.

Güneş rüzgârının hızı dönemin büyük bölümünde düşük kaldı, rapor sırasında ise düşük-orta düzeye hafifçe çıktı. Gezegenlerarası manyetik alanın toplam şiddeti (Bt) zayıf başladı, 4 Kasım'da yaklaşık 2 UTC'de orta düzeye yükseldi. Bz bileşeni çoğunlukla güneye baktı. Güneye dönük Bz, enerjinin Dünya'nın manyetosferine aktarılmasını kolaylaştırır. Yerel manyetik alan sakin ile dengesiz arasında seyretti. Kp indeksi 0 ile 3 arasında değişti ve rapor sırasında 3 düzeyindeydi.

Sakin Güneş'te kutup ışığı ihtimali

Patlamalar zayıf olsa da yüksek enlemlerde önümüzdeki günlerde aurora görülebilir. Bunun nedeni koronal delikler. Koronal delikler, Güneş atmosferinde manyetik alanın kapanıp geri dönmek yerine uzaya açıldığı bölgeler. Hızlı güneş rüzgârı akıntıları bu açık alan çizgileri boyunca serbestçe kaçıyor. Aşırı morötesi görüntülerde bu bölgeler, plazma kaçtığı için daha soğuk ve seyrek olduğundan koyu lekeler gibi görünüyor.

Hızlı bir akıntı Dünya'ya ulaşınca, içindeki manyetik alanın salınımı Bz'yi defalarca güneye çevirebilir. Her güneye dönüş, güneş rüzgârı enerjisinin Dünya'nın manyetik kalkanına girmesine kapı aralar. Yüklü parçacıklar atmosferdeki gazlarla çarpışınca hava molekülleri ışıldar ve aurora oluşur. Bir koronal delikten gelen zayıf bir akıntının 5 Kasım civarında ulaşması bekleniyor. Analistler, 1 Kasım'da yaklaşık 15 UTC'de patlayan bir KKA'nın modellemesini tamamladı ve Dünya'ya yönelen bir bileşen buldu. Bu bileşen 5 Kasım'da zayıf, sıyırıcı bir etki yaratabilir. İkisinin birleşmesi yüksek enlemlerde kutup ışığı için fırsat doğurabilir.

Arka plan

Güneş lekeleri, yoğun manyetik alanların yüzeyi çevresinden daha soğuk gösterdiği koyu bölgelerdir. Manyetik yapıları basit ya da karmaşık olabilir. Alan ne kadar dolanık ve yoğunsa, birikmiş enerjinin aniden boşalma, yani patlama olasılığı o kadar artar. Patlamalar şiddetlerine göre sınıflandırılır: B sınıfı zayıf, C sınıfı yaygın, M sınıfı orta, X sınıfı en güçlü gruptur.

Patlamalar ile koronal kütle atımları birbirinden ayrı olaylardır, ama sıklıkla birlikte görülür. Patlama ışık ve radyasyon olarak ışık hızıyla etkisini gösterirken, kütle atımı manyetik alan taşıyan plazma bulutudur ve Dünya'ya ulaşması daha uzun sürer. Bir atımın etkisi, yönüne ve içindeki manyetik alanın Bz yönüne bağlıdır. Bu nedenle uzay havası tahminlerinde leke yapısı, güneş rüzgârı ve manyetik alan verileri birlikte izlenir.

Neden önemli?

Güçlü patlamalar ve Dünya'ya yönelmiş kütle atımları; uydu işleyişini, radyo iletişimini ve konum belirleme sistemlerini etkileyebilir. Bu yüzden karmaşık manyetik yapıya geçen bir leke bölgesi, büyük patlama garanti etmese de dikkatle izlenir. Şimdilik beklenti düşük etkinlik ve orta ihtimalli bir artış yönünde. AR4566'nın büyümeyi sürdürüp sürdürmeyeceği, önümüzdeki günlerde belli olacak.