İnsan kaynaklı ısınma yeni buzul çağını durdurmuş olabilir

Kuzey Kanada'daki küçük bir buz kütlesi, iklim bilimi açısından dikkat çekici bir hikâye anlatıyor. Science dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmaya göre fosil yakıtların yakılmasıyla hızlanan ısınma, yeni bir buzul çağının ilk adımlarını geri çevirmiş olabilir. Araştırmacılar bu sonuca, Baffin Adası'ndaki Barnes buz örtüsünün ilerleyişini ve çekilişini izleyerek ulaştı.

Barnes buz örtüsü ne anlatıyor?

Barnes buz örtüsü, son buzul çağında Kuzey Amerika'nın büyük bölümünü kaplayan devasa Laurentide buz tabakasının hayatta kalan son kalıntısı. Bu tabaka bir zamanlar Arktik Okyanusu'ndan Manhattan'a kadar uzanıyordu. Bugün geriye kalan küçük parça ise bölgenin iklim geçmişini okumak için eşsiz bir arşiv işlevi görüyor.

Çalışmaya göre buz örtüsü, yaklaşık iki bin yıl önce yeniden genişlemeye başladı. Araştırmacılar bunu, yeni bir buzul çağının başlangıç işareti olarak yorumluyor. Ancak sonraki dönemde yazlar o kadar ısındı ki buz yeniden küçülmeye yöneldi. Genişleme eğilimi böylece tersine döndü.

Bilim insanları bunu nasıl belirledi?

Ekip, buzun çekilmesiyle yüzeye çıkan eski bitki kalıntılarını inceledi. Bu bitkiler, buz ilerlediğinde altında kalmış ve uzun süre orada korunmuştu. Araştırmacılar bitki örneklerine karbon tarihlemesi uygulayarak buzun bu noktalara ilk ne zaman ulaştığını hesapladı. Böylece buz örtüsünün kenarının zaman içindeki hareketini yeniden kurmak mümkün oldu.

Çalışmanın baş yazarı, Columbia Üniversitesi'nde jeokimyager olarak görev yapan Nicolás Young. Young, bulguları değerlendirirken bunun sistemi nasıl sarstığımızı gösteren çok güçlü bir örnek olduğunu söylüyor. Çalışma, insan kaynaklı ısınmanın buz örtüsünün gerilemesine yol açtığını ileri sürüyor.

Önceki görüşlerle ters düşüyor

Bulgular, bir sonraki buzul çağının binlerce yıl boyunca başlamayacağını öne süren önceki araştırmalara meydan okuyor. Yazarlar burada bir ayrım yapıyor. Soğumanın etkileri, binlerce yıl boyunca belirgin biçimde hissedilmeyebilirdi. Fakat onlara göre bir buz tabakasının ilk kez genişlemeye başlaması, buzul çağının başlangıcı sayılmalı. Bu tanıma göre süreç sanıldığından çok daha önce başlamıştı ve ısınma onu yarıda kesti.

Arka plan

Buzul çağları, Dünya'nın yörüngesindeki ve eksen eğikliğindeki çok yavaş değişimlerle, atmosferdeki sera gazı miktarıyla ve okyanus dolaşımıyla şekilleniyor. Bu etkenler bir araya geldiğinde yüksek enlemlerde yazlar serinleşiyor, kışın biriken kar yaz boyunca tam erimiyor ve zamanla kalıcı buz kütleleri oluşuyor. Barnes gibi yüksek enlemdeki buz örtüleri bu yüzden erken uyarı göstergesi olarak değerli. Küçük bir ısı değişimine bile hızlı tepki veriyorlar.

İklim bilimciler uzun süredir, insan kaynaklı sera gazlarının doğal döngüleri bozabileceğini tartışıyor. Atmosfere salınan karbon, gezegenin ısı dengesini değiştiriyor ve doğal yavaş soğuma eğilimini geride bırakıyor. Barnes çalışması bu tartışmaya doğrudan arazi verisi ekliyor. Kuramsal modellerin ötesinde, fiilen eriyen bir buz kütlesinin altından çıkan bitkilerle destekleniyor.

Neden önemli?

Bu sonuç, insan etkisinin yalnızca bugünün hava olaylarını ya da deniz seviyesini değil, Dünya'nın çok uzun vadeli iklim yönelimini de değiştirmiş olabileceğini düşündürüyor. Doğal yolla yavaşça soğuyacak bir gezegen, kısa sürede ters yöne itilmiş görünüyor. Bu da iklim sisteminin sanılandan daha hassas olabileceği anlamına geliyor.

Öte yandan çalışmanın bir yoruma dayandığını belirtmek gerekir. Buzul çağının başlangıcını nasıl tanımladığınız, vardığınız sonucu etkiliyor. Yazarların önerdiği ölçüt, buz tabakasının ilk genişlemesini esas alıyor. Bu yaklaşım bilim dünyasında tartışma yaratabilir. Yine de Barnes buz örtüsünün kayıtları, ısınmanın buz üzerindeki etkisini somut ve ölçülebilir biçimde ortaya koyuyor.