Tef duyuyorsan davulda Ringo yok: Love Me Do'nun üç ayrı kaydı
The Beatles'ın ilk single'ı 1962'de üç kez, üç ayrı davulcuyla kaydedildi. Hangisini dinlediğiniz elinizdeki basıma bağlı; ayırt etmenin yolu tef sesi ve plağın ölü alanındaki harfler.
11 Eylül 1962, EMI'nin Abbey Road'daki İkinci Stüdyosu. Ringo Starr, Liverpool'dan gelen grubun iki ay önce işe alınmış yeni davulcusu olarak kapıdan girdiğinde setin arkasında başka biri oturuyordu: otuz iki yaşında, İskoçya'nın Stranraer kasabasında doğmuş bir stüdyo müzisyeni, Andy White. Starr'a davul değil tef verildi, sallaması söylendi.
O gün banda alınan şarkı Love Me Doydu — The Beatles'ın ilk single'ı. Ve aynı şarkının üçüncü kez kaydedilişiydi. İki buçuk dakikalık bir parçanın üç ayrı davulcuyla üç ayrı kaydı var: Pete Best, Ringo Starr, Andy White. Hangisini dinlediğiniz, elinizdeki plağın hangi basım olduğuna bağlı.
Bu, grup tarihçelerine düşülmüş eğlenceli bir not olmanın ötesinde bir şey: 1962'de bir pop single'ının nasıl üretildiğinin röntgeni. Davul taburesinin kim olduğundan çok, prodüktörün takviminden ve dönemin stüdyo ölçülerinden bahsediyoruz.
1962'de bir single nasıl kaydedilirdi
Bugün bir grup stüdyoya girdiğinde kendi davulcusuyla çalması kimsenin aklına soru olarak gelmez. Plak şirketi stüdyosunda 1962'de durum tersiydi: prodüktörün elinde bir stüdyo davulcusu listesi bulunur, zaman kaybetmemek için o listeden isim ayırtmak sıradan bir iş sayılırdı. Andy White tam olarak bu listedeki adamdı. AllMusic'in tanımıyla 1950'lerin sonundan 1970'lerin ortasına kadar İngiltere'nin en çok çalışan davulcularından biriydi; kayıt listesinde Chuck Berry'den Tom Jones'a, Herman's Hermits'ten Rod Stewart ve Marlene Dietrich'e uzanan isimler vardı. On yedi yaşında profesyonel olmuş, 1962'de Londra'nın yerleşik stüdyo müzisyenlerindendi.
Dönemin pratiğinde iki ayrı beklenti vardı. Birincisi hız: nota kullanılmıyordu, davulcu parçayı grupla birkaç kez geçerek kapıyordu. White bunu sonradan şöyle anlatmış: "Yazılı nota kullanmıyorlardı; benim yapmam gereken, kayda başlayabilmemiz için ne istediklerini anlamak üzere parçaları onlarla geçmekti." İkincisi ise ölçü tutuculuğu: prodüktörler bas davulun bas gitarla birebir kilitlenmesini beklerdi. O yılların "kibar stüdyo" düzeni buydu; yeni duyulmaya başlayan R&B'nin daha gevşek, nefes alan ritmi henüz bu düzenin dışındaydı. Wikipedia'nın derlediği değerlendirmelere göre Starr'ın elendiği nokta da burasıydı.
Skidmore College'da müzik profesörü olan ve dönemin İngiliz plak endüstrisini içeriden anlatan Please Please Me: Sixties British Pop, Inside Out kitabını yazan Gordon R. Thompson'ın Oxford University Press blogunda aktardığına göre 4 Eylül oturumunu EMI prodüktörü Ron Richards yürüttü; George Martin stüdyodaydı ama oturumun başında değildi. Bir hafta sonra, 11 Eylül'de Martin yönetimi devraldı ve setin arkasına White'ı oturttu. Thompson, grubun bunu beklemediğini yazıyor. Aynı yazıya göre McCartney'nin o oturumlara getirdiği ev yapımı bas amfisi grubun sesinin ortasında yeni bir yer açmıştı ve Martin enstrümanları vokallerden ayrı kaydederek tempo denetimini kolaylaştırmıştı.
Starr'ın tarafı ise kısa ve net. Sonradan o günleri anlatırken "George Martin'in benden kuşku duyması beni yıkmıştı" demiş.
Üç oturum, üç davulcu, üç kayıt
Sıralama ve her kaydın ilk kez nerede yayımlandığı şöyle. Tarihler Mental Floss ile Wikipedia'nın birbirini doğruladığı tarihler; basım bilgisi için ayrıca Birleşik Krallık Beatles diskografisini basım basım çıkaran jpgr.co.uk kataloğuna bakıldı.
| Kayıt tarihi | Davul | Starr'ın rolü | İlk yayımlandığı yer |
|---|---|---|---|
| 6 Haziran 1962 | Pete Best | henüz grupta değil | 1995, Anthology 1 |
| 4 Eylül 1962 | Ringo Starr | davul | 5 Ekim 1962, single'ın ilk basımı (kırmızı etiket) |
| 11 Eylül 1962 | Andy White | tef | sonraki basımlar ve Please Please Me albümü |
Pete Best'in çaldığı 6 Haziran oturumunda dört şarkı banda alındı: Love Me Do, P.S. I Love You, Besame Mucho ve Ask Me Why. Hiçbiri o yıl yayımlanmadı. Best'in davulundaki Love Me Do otuz üç yıl boyunca raflarda yoktu; ancak 1995'te Anthology 1 ile dinleyiciye ulaştı. Best'in gruptan ayrılışı 16 Ağustos 1962'de Brian Epstein'ın odasında olmuştu; Mental Floss'un aktardığı sözlerle Epstein ona "Senin yeterince iyi bir davulcu olduğunu düşünmüyorlar Pete. George Martin de yeterince iyi olduğunu düşünmüyor" demişti.
Tef, hangi kaydı dinlediğinizin işareti
İki Eylül kaydını birbirinden ayırmanın en kolay yolu davulda değil, davulun yanında. Mental Floss bunu şöyle özetliyor: tef, işin ipucudur, çünkü 4 Eylül kaydında hiç yoktur. Yani tef duyuyorsanız davulda Andy White vardır, Starr kenarda tef sallıyordur. Tef yoksa davulun başında Starr'ın kendisi vardır.
Bu ayrım dolaşımda sık sık ters yüz ediliyor: "ilk basımda White, sonrasında Ringo" diyen özetlere rastlanıyor. Açtığımız kaynakların üçü de — Mental Floss, Wikipedia ve jpgr.co.uk — aynı yönde: 5 Ekim 1962'de Parlophone etiketiyle çıkan ilk basımda Starr'ın davulu, sonraki basımlarda ve ilk albümde White'ın davulu var. Beatles tarihçisi Mark Lewisohn'un bu ilk basım tercihi için düştüğü not şu: 11 Eylül kaydı, belli ki sonunda anlamlı bir iyileşme olarak görülmemişti.
Andy White'ın oturumla ilgili hatırladıkları da bu ayrımı destekliyor. Mental Floss'a göre White, "Ringo'yla aramızda pek bir şey geçmedi, bütün vaktim parçaları öğrenmeye gidiyordu, o da tef çalıyordu, yani yalnızca kayıt anı için oradaydı" demiş. White'ın bu iş için aldığı para tek seferlik bir ücretti, telif payı yoktu.
Koleksiyoncu plağı nasıl okur
Bir plağın hangi kaydı taşıdığını kapağından anlamak mümkün değil; koleksiyoncular etikete ve plağın merkezindeki boş alana, yani ölü alandaki kazınmış harflere bakıyor. jpgr.co.uk kataloğuna göre:
- Etiket rengi: Kırmızı Parlophone etiketi Ekim 1962 ile Ocak 1963 arasındaki basımlara ait; EMI o tasarımı Ocak 1963'te bıraktı. Siyah etiket ikinci basım demek.
- Ölü alan: Starr kaydı, matris numarası 1N ile biten baskılarda; White kaydı 2N ile bitenlerde.
- Vergi harfleri: Ölü alana basılmış küçük harf çiftleri satış vergisi oranını gösteriyordu ve kırmızı etiketli kopyaları tarihlendirmeye yarıyor: ZT 10 Nisan 1962, PT 26 Kasım 1962, MT 1 Ocak 1963, KT 1 Temmuz 1963 sonrası.
- Tanıtım kopyaları: 1962'de radyolara gönderilen 250 adet tanıtım plağının etiketinde McCartney'nin adı iki yüzde de "McArtney" olarak yanlış yazılmış. Bu kopyalar bugün müzayedelerde en çok aranan Beatles 45'likleri arasında; satış kayıtları 6.500 ile 10.000 dolar bandında sonuçlar gösteriyor.
Elli yıl sonra aynı karışıklık
Hangi kaydın hangi basımda olduğu, karışmaya devam eden bir bilgi. 2012'de single'ın ellinci yılı için hazırlanan sınırlı sayıda kopya, kırmızı etiketli ilk basımın tıpkıbasımı olarak duyurulmuştu; ama içindeki kayıt Starr'ın değil White'ın kaydıydı. Mental Floss'un anlatımına göre elde kalan stok geri çekildi ve imha edildi; Wikipedia geri çağırmanın 22 Ekim 2012'de yapıldığını yazıyor. Üç ayrı kaydın karışması, 1962'de olduğu gibi 2012'de de mümkün olmuş.
Netleşmeyen noktalar
Bu hikâyede kaynakların ayrıldığı yerler var ve hepsini açık yazmak gerekiyor. White'ın ücreti Mental Floss'ta 5 pound 15 şilin olarak geçiyor; Wikipedia ise 5 pound ücret artı davul setini stüdyoya taşıdığı için 10 şilin diyor. White'ı kimin ayırttığı da tek bir anlatıya oturmuyor: bazı aktarımlar prodüktör Ron Richards'ı, bazıları doğrudan George Martin'i gösteriyor. Oturumlardaki deneme sayıları için Wikipedia 4 Eylül'de on beş, 11 Eylül'de on sekiz deneme ve ustanın 18. deneme olduğunu yazıyor; Mental Floss 4 Eylül için "yaklaşık on beş" diyor. Bu sayılar EMI oturum kâğıtlarına dayanıyor ama tek bir kaynaktan birebir doğrulanmış değil.
Geriye yanıtı olmayan bir soru kalıyor: bunca basım, derleme ve yeniden karışımdan sonra Love Me Do'nun "asıl" kaydı hangisi? Grubun ilk albümü ve sonraki derlemelerin çoğu White'ın kaydını taşıyor, Past Masters ve Mono Masters ise Starr'ın kaydını. Bir şarkının tek bir doğru hali olduğunu varsayan alışkanlığımız, daha ilk single'da bozulmuş görünüyor.
Fotoğraf: Oast House Archive, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
