Lucy Uzay Aracı, Çalkantılı Fıstık Şeklindeki Asteroid Donaldjohanson’da Antik Su İzlerini Keşfetti

NASA’nın uzay aracı Lucy, 20 Nisan 2025 tarihinde ana asteroid kuşağında 650 mil (yaklaşık 1.050 km) mesafeden geçerek, daha önce hiç yakından incelenmemiş Donaldjohanson adlı asteroidin çalkantılı bir dönüş hareketi sergilediğini ortaya koydu. Uzmanlar, bu küçük gökcisminin yalnızca çarpışma kalıntısı değil, aynı zamanda Güneş ışığının uzun vadeli etkisiyle şekillenen dinamik bir yapı olduğunu belirtiyor.

Donaldjohanson, yaklaşık 155 milyon yıl önce, büyük bir çarpışmanın enkaz parçalarının yavaşça bir araya gelmesiyle oluşmuş iki loblu, dar bir boyunla bağlanmış bir şekle sahip. Lucy’nin yakın geçişi sırasında elde edilen yüksek çözünürlüklü görüntüler, asteroidin bir eksen etrafında sabit bir dönüş yerine, 10,5 Dünya günü süren bir “uç-uc” dönüş ve aynı zamanda uzun ekseni etrafında 26,5 gün süren bir salınım hareketi yaptığını gösterdi. Bu karmaşık hareket, bilim insanlarının daha önce tahmin ettiği tek eksenli dönme modelinden tamamen farklı bir dinamiği işaret ediyor.

Asteroidin karakteristik “fıstık” biçimi, iki ayrı parçanın yerçekimi altında birleşmesiyle oluşan bilinen "bilobate" yapıya örnek teşkil ediyor. Araştırmacılar, oluşumunun hemen ardından asteroidin dönüş hızının en az on kat daha yüksek olduğunu ve son 20‑60 milyon yıl içinde YORP (Yarkovsky‑O’Keefe‑Radzievskii‑Paddack) etkisiyle yavaşladığını tespit etti. Güneş ışığının yüzeyden yayılan kızılötesi ışınımı, mikroskobik bir itme kuvveti yaratıyor; bu kuvvet, asimetrik şekilli gökcisimlerinde zaman içinde dönme eksenini kaydırarak yavaşlatma ya da hızlandırma etkisi yapabiliyor.

Lucy’nin en çarpıcı bulgularından biri de asteroidin yüzeyinde tespit edilen demir açısından zengin kil mineralleriydi. Bu mineraller, yalnızca sıvı suyun varlığında oluşabilir; ancak demirin hâlâ baskın olması, suyun sadece kısa bir süreyle temas ettiğini gösteriyor. Bennu ve Ryugu gibi daha önce örnek toplama misyonlarıyla incelenen asteroidlerde ise magnezyum açısından zengin killer bulunuyor; bu da uzun vadeli su maruziyetine işaret ediyor. Dolayısıyla Donaldjohanson’un suyla temas süresi, bu iki asteroidten çok daha sınırlı kalmış gibi görünüyor.

Bu keşif, sadece bir asteroidin fiziksel özelliklerini aydınlatmakla kalmıyor, aynı zamanda Güneş Sistemi’nin erken dönemindeki su dağılımı ve çarpışma süreçlerine dair yeni ipuçları sunuyor. Lucy’nin 12 Ağustos 2027’de Jupiter Troya asteroidlerinden Eurybates’a yapacağı geçiş, bu dinamikleri daha da derinlemesine inceleme fırsatı sağlayacak. Bilim insanları, Donaldjohanson’u Bennu ve Ryugu ile karşılaştırarak, farklı oluşum zamanları ve konumlarının asteroitlerin suyla etkileşim biçimlerini nasıl şekillendirdiğini anlamaya çalışıyor.