SpaceX Falcon 9 Üst Aşaması Ay'a Çarptı: NASA Yeni Krateri Görüntüledi
NASA'nın LRO aracı, 5 Ağustos 2026'da Falcon 9 üst aşamasının Ay'a çarpmasıyla açılan yaklaşık 18 metre çapındaki yeni krateri görüntüledi.

NASA, 18 Ağustos 2026'da yayımladığı görüntülerle SpaceX'e ait bir Falcon 9 üst aşamasının Ay yüzeyinde açtığı yeni krateri gösterdi. Ay Keşif Yörünge Aracı (LRO), 11-12 Ağustos'ta çektiği fotoğraflarda 5 Ağustos 2026'da oluşan kraterin yaklaşık 18 metre (60 fit) genişliğinde ve 3 metreden (10 fit) sığ olduğunu ortaya koydu. Çarpan parça, Ocak 2025'te Firefly'ın Blue Ghost 1 iniş aracını Ay'a gönderen roketin kullanılmış üst aşamasıydı.
Ay'a çarpan cisimlerin çoğu önceden bilinmez; kraterleri ancak sonradan fark edilir. Bu olayda ise çarpan cismin kütlesi, hızı ve çarpma anı önceden hesaplanmış, çarpmadan saatler sonra başka bir uzay aracı da bölgeyi görüntülemişti. Bu yüzden yeni krater, yüzeyin çarpmalara nasıl tepki verdiğini ölçmek için bilinen değişkenlerle yapılmış bir deney gibi değer taşıyor.
Ocak 2025'ten Ay'a uzanan yol
2025-010D kodlu üst aşama, 15 Ocak 2025'teki fırlatmada Blue Ghost'u Ay'a doğru yola çıkardıktan sonra yüksek bir Dünya yörüngesinde kaldı. Blue Ghost 2 Mart 2025'te Ay'a başarıyla indi. Yakıtı biten üst aşama ise yerçekiminin belirlediği, izlenebilen bir yolda sürüklendi. Gökbilimci Bill Gray, amatör gözlemcilerin ve profesyonel tarama programlarının Eylül 2025'ten itibaren topladığı verilerle yörüngeyi hesapladı ve aşamanın Ay'a düşeceğini önceden duyurdu.
Gray'in hesabına göre yaklaşık 4.900 kilogramlık aşama, 5 Ağustos 2026'da UTC 06.35 sularında saniyede yaklaşık 2,43 kilometre (saatte 8.700 kilometre dolayında) hızla, Ay'ın Dünya'ya bakan yüzünün kenarına yakın Einstein kraterinin yakınına çarptı.
Tahminden fotoğrafa
NASA'nın duyurusuna göre ilk tahmini, kamuya açık verilerle çalışan bağımsız gökbilimciler yaptı. Ardından NASA'nın JPL'deki Yere Yakın Cisim Araştırmaları Merkezi (CNEOS) yörüngeyi inceltti ve çarpma noktasının koordinatlarını Güney Kore'nin Ay yörüngesindeki Danuri (KPLO) aracının ekibine iletti. Danuri, LUTI kamerasıyla bölgeyi çarpmadan saatler sonra görüntüledi ve tahminin yaklaşık 1 kilometre (0,6 mil) içinde tuttuğunu doğruladı. LRO ekibi de çekim planını Danuri'nin verdiği koordinatlarla düzeltti.
LRO için iş kolay değildi. Araç Ay'ın etrafında kutuptan kutba iki saatte bir tur atıyor, Ay da altında yavaşça dönüyor. Hedefin uygun konuma gelmesi için altı gün beklemek gerekti. Mühendisler aracı, yaklaşık 96 kilometre (60 mil) yükseklikten saniyede yaklaşık 1,6 kilometre hızla geçerken kameraları kratere bakacak şekilde eğdi. NASA'nın verdiği bilgiye göre zamanlamadaki 10 saniyelik bir hata bile hedefin karede 16 kilometre kadar kaymasına yol açacaktı.
Kraterin anlattıkları
Görüntüler, yaklaşık 1 metre boyutundaki ayrıntıları seçebilen Dar Açılı Kamera (NAC) ile çekildi. Bilim insanları kraterin kenarından çapını, gölgesinin uzunluğundan derinliğini hesapladı. NASA'nın verdiği kesin konum 19,4759° kuzey, 266,7138° doğu ve 511 metre yükseklik.
Kraterin çevresine yayılan atılım ışınları iki farklı renk taşıyor. Koyu ışınlar, yüzeyin yaklaşık yarım metrelik üst katmanından savrulan ve uzun süre güneş rüzgârı, galaktik kozmik ışınlar ve mikrometeorit çarpmalarıyla işlenmiş, yani "yıpranmış" malzemeyi gösteriyor. Daha parlak ışınlar ise daha derinden çıkarılan taze malzemeden oluşuyor. Bu ayrım, Ay toprağının uzay ortamında nasıl değiştiğini aynı fotoğrafta karşılaştırma imkânı veriyor.
Arka plan: Ay'a düşen roket parçaları
Ay'a roket aşaması düşmesi ilk kez yaşanmıyor. Apollo programında Saturn V roketlerinin üst aşamaları, astronotların Ay'a bıraktığı sismometrelerle iç yapıyı incelemek için bilerek Ay'a düşürülmüştü. Mart 2022'de de bir roket gövdesi Ay'a çarpmıştı. Gray o cismi önce bir Falcon 9 aşaması sanmış, sonra Çin'in Chang'e 5-T1 görevine ait olduğunu belirlemişti. LRO, o çarpmanın izini de sonradan görüntülemişti.
2026'daki olay, bu kez başından sonuna izlenen bir örnek oldu: bağımsız gökbilimcilerin hesabı, NASA'nın yörünge analizi ve iki ayrı ülkenin Ay yörüngesindeki araçları aynı hedefte birleşti. Ay çevresindeki trafiğin yeni görevlerle arttığı bir dönemde, kullanılmış roket parçalarını izleyip nereye düşeceklerini önceden bilebilmek, bilimsel bir fırsat olmanın ötesinde bir zorunluluğa dönüşüyor.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/spacex-falcon-9-ust-asamasi-aya-carpti-nasa-yeni-krateri-goruntuledi.html — Yazdırma tarihi:




















