Türbülansı iş gücüne çeviren kapsüller parçacıkları boyutuna göre ayıklıyor
Tek açıklığı olan içi boş kapsüller, çevredeki türbülanstan yararlanarak parçacıkları boyutuna göre içeri alıyor ya da dışarıda bırakıyor.

Bilim insanları, tek bir deliği bulunan içi boş kapsüllerin çalkantılı suda parçacıkları seçerek içeri alabildiğini ya da dışarıda bırakabildiğini gösterdi. Science dergisinde yayımlanan çalışmada bu sistem kimyasal bir yönteme değil, yalnızca geometriye ve türbülansa dayanıyor. Bazı kapsüller parçacıkları PAC-MAN'in noktaları yemesi gibi yuttuğu için araştırmacılar olaya "PAC-MAN etkisi" adını verdi.
Kaos nasıl düzenli bir kapıya dönüşüyor?
Türbülans genellikle düzensiz ve savruk bir akış olarak görülür. Fincandaki kahveye karışan krema da, nehirdeki akıntı yerlerinde oluşan girdaplar da bu kategoriye girer. Çalışmayı New York Üniversitesi'nden kimya profesörü Stefano Sacanna ile Chicago Üniversitesi'nden fizik profesörü William Irvine birlikte yürüttü. Sacanna'ya göre temel soru, bu kaosun işe koşulup koşulamayacağıydı.
Ekip, her biri tek delikli polimer kapsüller üretti ve bunları karıştırılan ya da sallanan sıvıya yerleştirdi. Kapsülün duvarı iç hacmi dışarıdaki girdaplı akıştan koruyor. Araştırmacılar bu sakin bölgeye "türbülans sığınağı" dedi. İçeri yalnızca deliğin açıklığından küçük girdaplar girebildiği için dışarısı çalkalanırken içerisi durgun kalıyor.
Suya küçük parçacıklar eklendiğinde sakin iç bölge ile çalkantılı dış ortam arasındaki fark, delik üzerinde seçici bir geçide dönüştü. Hangi parçacığın girip çıkacağını türbülanslı akış ile deliğin boyutu belirliyor. Irvine, içerisi sakin, dışarısı çalkantılı olduğu için bir eğim oluştuğunu ve parçacıkların bu nedenle hareket ettiğini anlatıyor.
Elek değil, akışı yeniden şekillendiren bir açıklık
Sacanna'nın vurguladığı nokta şu: Kapsül bir elek gibi çalışmıyor. Deliğin içinden kolayca geçebilecek bir parçacık dışarıda tutulabiliyor, deliğe zar zor sığan bir parçacık ise kapsülün içine tıkış tıkış doluyor. Kapsül, açıklığın çevresindeki türbülansı yeniden biçimlendiriyor ve içeride kalacak parçacıkları bu belirliyor. Parçacığın deliğe ne kadar uyduğuna göre kabuk ya dolana kadar parçacık topluyor ya da onları neredeyse tümüyle dışarıda bırakıyor.
Deliğin boyutu değiştirildiğinde sığınağa giren türbülans miktarı değişiyor, dolayısıyla kapsüle giren ya da çıkan parçacıklar da farklılaşıyor.
Üç farklı ölçekte sınandı
Ekip, aynı fikrin bezelye büyüklüğündeki bir kapsülde de kırmızı kan hücresinden küçük bir kapsülde de işleyip işlemeyeceğini merak etti. Deneyi bu yüzden santimetre, milimetre ve mikrometre ölçeğinde olmak üzere üç boyutta yineledi. Santimetre ve milimetre ölçekli kapsüller Chicago Üniversitesi'nde özel 3B yazıcılarla basıldı. En küçükleri ise Sacanna'nın laboratuvarında sentetik yöntemlerle üretildi.
Hepsi türbülanslı suya batırıldığında, deliğin boyutuna bağlı olarak parçacık aldı ya da bıraktı. Sacanna, etkinin mikroskobik ölçekten makroskobik ölçeğe kadar üç sistemde de göründüğünü, aynı basit tasarımın her yerde işlediğini söylüyor.
Açıklığın boyutu ve kabuğun kalınlığı değiştirilerek sistem farklı boyutlardaki parçacıkları içeri alacak ya da dışarıda tutacak şekilde ayarlanabildi. Santimetre boyutundaki kabuklarda delik boyutunu yüzde onun altında değiştirmek bile kabuğu parçacık toplayan durumdan reddeden duruma geçirmeye yetti. Daha küçük kapsüller ise parçacıkları boyut ya da yoğunluk farkına göre ayırt edip yalnızca bazılarını aldı.
Neden önemli?
Parçacıkları biriktirme ya da bırakma yeteneği, akışkanları süzmek ve parçacıkları ayırmak için yeni kapılar aralıyor. Belirli kirleticilerin sudan uzaklaştırılması gereken çevre temizliği uygulamaları bunlardan biri olabilir. Kapsüller yüklerini saniyelerden yıllara uzanan hızlarda salacak biçimde ayarlanabildiği için araştırmacılar sistemi ilaç taşıma amacıyla da değerlendiriyor.
Yaklaşımın cazibesi, kimyasal bağlanmaya ya da özel yüzey kaplamalarına ihtiyaç duymaması. Geleneksel filtreler genellikle gözenek boyutuna ya da yüzey kimyasına dayanır. Burada ise seçiciliği akışkanın hareketi ve kabuğun şekli sağlıyor. Bu da tasarımı basitleştirebilir ve farklı malzemelerle uygulanmasını kolaylaştırabilir.
Arka plan
Mühendislikte türbülans çoğunlukla bir sorun olarak ele alınır. Boru hatlarında enerji kaybına yol açar, karıştırma işlemlerinde ise kontrol edilmesi zordur. Bu nedenle çalışmaların çoğu akışı sakinleştirmeye ya da türbülansın etkisini azaltmaya odaklanır. Yeni çalışma bakışı tersine çeviriyor ve türbülansı bir kaynak gibi kullanıyor.
Bu bulgular laboratuvar deneylerine dayanıyor. Gerçek ortamlarda, örneğin doğal sularda ya da canlı vücudunda, kapsüllerin nasıl davranacağı ayrıca sınanmalı. Akış koşullarının değişkenliği, kirleticilerin çeşitliliği ve kapsüllerin dayanıklılığı gibi etkenler, yöntemin pratik uygulamalara dönüşüp dönüşmeyeceğini belirleyecek.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/turbulansi-is-gucune-ceviren-kapsuller-parcaciklari-boyutuna-gore-ayikliyor.html — Yazdırma tarihi:




















