Müze çekmecesinden çıkan 'vampir deve': Vampyrocamelus welshi
Yüz yıla yakın müze çekmecesinde duran fosiller yeni bir devegil ortaya çıkardı: otobur, zürafamsı, geriye kıvrık uzun dişli Vampyrocamelus welshi.

Bir müzenin çekmecelerinde yüzyıla yakın bir süredir duran kafatasları ve çene kemikleri var. Bu çekmecelerden birinde, yaklaşık 12-13 milyon yıl önce Kuzey Amerika bozkırlarında yaşamış, boynu zürafayı andıran, ağzından da geriye kıvrık bıçak gibi dişler çıkan bir devegil saklanıyormuş. Paleontologlar ona resmî adını yeni verdi: Vampyrocamelus welshi. Basında kısaca "vampir deve" deniyor. Ama ad bir abartı: hayvan otobur, dişleri ise büyük olasılıkla kan için değil, rakip erkeklerle kapışmak için.
Haberin asıl ilginç yanı hayvanın kendisinden çok nasıl bulunduğu. Yeni tür, tek bir kazıdan değil, bir koleksiyonun yeniden okunmasından çıktı. Bu yazıda bulgunun ne olduğunu, "vampir" adının nereden geldiğini, müze depolarında onlarca yıl sonra keşfin nasıl mümkün olduğunu ve neyin hâlâ bilinmediğini anlatıyoruz.
Bir bakışta Vampyrocamelus
| Bilimsel ad | Vampyrocamelus welshi (yeni cins ve yeni tür) |
|---|---|
| Yayımlayanlar | Katherine Marriott, Donald Prothero, Stephanie Lukowski, Meghan Forcellati |
| Yayın | New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 104 içinde "The Evolution of North American Camels" adlı 2026 tarihli monografi |
| Yaşadığı dönem | Miyosen; ScienceAlert 10-13, CBC'ye konuşan Prothero 12-13 milyon yıl diyor |
| Bulunduğu yerler | Çoğunlukla Teksas ve Oklahoma; Nebraska'dan seyrek parçalar |
| Tip örneği | Teksas'ın Donley ilçesinden bir kafatası (Clarendon katmanları) |
| Elde malzeme | Yüzden fazla kayıtlı kemik; çok sayıda kafatası, çene ve kısmi bir iskelet (Brighter Side of News'e göre) |
| Koleksiyon | Frick Koleksiyonu, Amerikan Doğa Tarihi Müzesi (AMNH), New York |
Tablodaki veriler, yazının sonunda adı geçen haber ve röportaj kaynaklarından derlendi. Yaş aralığı kaynaklar arasında farklı verildiği için ikisini de yazdık.
"Vampir" adı nereden geliyor?
Ad, hayvanın ağzındaki iki çift dişe dayanıyor. Yazarların kafatası tanımında yazdığına göre, bu devegilin köpek dişleri "bilinen herhangi bir başka devegille kıyaslanamayacak kadar iri; uzun, geriye kıvrık bir uca sahip ve çoğu örnekte sivri bir noktada bitiyor". İlk üst küçük azı da, korunduğu yerde, benzer biçimde büyük, geriye kıvrık ve sivri. ScienceAlert köpek dişi boyunu yaklaşık 40 milimetre olarak veriyor; Brighter Side of News ise en büyüklerinin yaklaşık 5 santimetreye yaklaştığını ve dişlerin sıradan sivri bir diş gibi değil, düzleşmiş, bıçağı andıran bir kesitte olduğunu aktarıyor.
Prothero, CBC Radio'ya "Onu kızdıracak bir şey yapmadıysanız size hiçbir zarar vermezdi. Biz sadece ona çekici bir ad yakıştırdık" dedi. Yani "vampir" bilimsel bir iddia değil, akılda kalan bir etiket. Hayvanın azı dişleri her devegil gibi bitki öğütmeye uygun; kimse kan emdiğini söylemiyor.
Dişler ne işe yarıyordu?
En olası açıklama, erkekler arası rekabet. Prothero'ya göre erkek develer eşleşme hakkı için birbirlerini dişleriyle ısırıyor ve baskın çıkan erkek sonraki kuşağın babası oluyor. Günümüz develerinde de erkeklerin köpek dişleri dişilerinkinden belirgindir; ama onlarda dişler daha konik ve çok daha az göze çarpar.
Marriott, Science dergisinden Jake Buehler'e dişlerin dişileri etkilemek için de kullanılmış olabileceğini söyledi; çünkü dişilerde bu dişler yoktu (sözün ScienceAlert'te aktarılan hâli). Savunma ihtimali de masada: ScienceAlert, yazarların bunu mümkün ama daha az olası bulduğunu anlatıyor. Brighter Side of News ise işin dürüst özetini yapıyor: fosiller dişlerin şeklini, kullanımından daha doğrudan gösteriyor.
Dişi ve erkek ayrımı bile varsayım
Bazı kafatasları iri dişli, bazıları çok daha küçük dişli. Yazarlar bu farkı eşey farkı olarak yorumluyor, ama Brighter Side of News'in aktardığına göre bu eşey atamalarını kendileri "varsayımsal" diye niteliyor. Kafatasının yanında yalnızca birkaç kırık bacak ve ayak kemiği olduğu için hayvanın gövdesi hakkında bilinenler az. Bulunan parçalar, benzeri zürafamsı bir devegil olan Aepycamelus'a benziyor; ScienceAlert'e göre bu cinsin uzun boynu yerden yaklaşık 3 metre yüksekliğe erişebilirdi ve ağaç tepelerinden yaprak yiyor olabilirdi. Vampyrocamelus'un da benzer yaşadığı düşünülüyor, ama bu bir çıkarım.
Müze çekmecesinden keşif nasıl çıkar?
Fosiller Childs Frick adlı paleontologun koleksiyonundan geliyor. ScienceAlert'e göre Frick, 20. yüzyılın başlarında birçok kazıyı kendi cebinden finanse etmişti ve özellikle devegillerle ilgileniyordu. CBC'nin aktardığına göre Frick 1965'te ölene kadar koleksiyon, kendi çalışanları dışındaki bilim insanlarına kapalıydı; yaklaşık on yıl sonra New York'a taşınıp araştırmacılara açıldı. Bugün koleksiyon yaklaşık 200 bin örnekten oluşuyor ve yedi kata yayılıyor; Prothero'ya göre bir katın tamamı, 20 bin kadar örnekle devegillere ayrılmış. "Çoğu çekmece çekmece kafatası, çene ve bacak kemiği; bazıları 100 yıldır orada duruyor ve kimse henüz tam olarak incelememişti" diyor.
Prothero devegillerin Kuzey Amerika'daki tamamını belgelemeye 1982'de başlamış. Sonuç, Vampyrocamelus'u da içeren dev bir döküm: 80 tür ve 40 cins sayılmış; bunların beşi bilim için yeni. Aynı çalışmada önceden adlandırılmış yaklaşık 130 türün artık geçerli sayılmadığı da bildiriliyor. Yani iş yalnızca yeni hayvan eklemek değil, şişmiş bir listeyi temizlemek.
Kanadalı paleobiyolog Danielle Fraser, çalışmaya katılmayan biri olarak CBC'ye e-postayla şunları yazdı: kaç tür olduğunu bilmezsek evrimsel değişimin gerçek örüntülerini kaçırabiliriz; bu monografi, memeli topluluklarının zaman içinde nasıl değiştiğini anlamak için kullanılan fosil veri tabanlarını iyileştirebilir.
Vampyrocamelus için ayrıca bir ayrıntı var: müze personeli hayvana yıllar önce "Machaerocamelus", yani "hançer deve" gibi gayriresmî bir ad takmış ve bu ad eski yazında bile geçmiş; ama hayvan hiç resmî biçimde tanımlanmamış. Araştırmacılar kafatası, diş ve bacak kemiklerini karşılaştırarak onu benzer uzun bacaklı devegillerden ayırdı.
Devegiller aslında nereli?
Prothero'ya göre devegiller yaklaşık 46 milyon yıl önce Kuzey Amerika'da evrimleşti. Bugün develer Afrika ve Asya'da, akrabaları lama ve alpakalar ise Güney Amerika'da yaşıyor. Oysa Kuzey Amerika fosilleri çok daha geniş bir biçim yelpazesi gösteriyor: küçük ve hafif yapılılar, Megacamelus gibi çok iri olanlar, ve Vampyrocamelus gibi uzun bacaklılar. Brighter Side of News'e göre Nebraska'daki bazı ocaklarda birkaç devegil türü bir arada bulunuyor; bu da farklı biçimlerin aynı manzarayı farklı biçimde kullanabildiğini düşündürüyor. Clarendon katmanlarında atların ve gergedanların fosilleri de var. CBC, bu dönemi dev yırtıcıların ve otlayan sürülerin dolaştığı savan benzeri otlaklar olarak anlatıyor.
Bulgunun sınırı
- Kafatası dışında elde çok az iskelet parçası var; hayvanın boyu ve görünümü büyük ölçüde akrabalarına bakılarak çıkarılıyor.
- Eşey ayrımı ve dişlerin işlevi yorum; ikisi de kesin ölçümle sınanmış değil.
- Yaş, kaynaklara göre 10-13 milyon yıl arasında değişiyor.
- Köpek dişi boyu 40 milimetre ile 5 santimetre arasında aktarılıyor; farkın nedeni muhtemelen ortalama ile en büyük örnek arasındaki ayrım, ama bunu monografiden doğrulayamadık.
- Araştırmacılara göre yıllardır Aepycamelus diye etiketlenen kemiklerin bir kısmı aslında Vampyrocamelus'a ait olabilir; ayırmanın ana ölçütü de diş olduğundan, dişsiz bir bacak kemiğini bir türe bağlamak zor.
Sırada ne var?
Yeni bir ad, eski koleksiyonları yeniden taramak için bir gerekçe de demek. Brighter Side of News'in belirttiği gibi, diş aşınma izleri incelenebilir ve modern deve dişleriyle karşılaştırılabilir; ama bunun için gömülme sonrası hasarın hesaba katılması gerekir. Daha çok iskelet bulunması hayvanın gerçekte ne kadar zürafaya benzediğini gösterebilir. Açık soru şu: dünyadaki öteki müze çekmecelerinde adı henüz konmamış kaç hayvan daha bekliyor?
Fotoğraf: Heinrich Harder (1858-1935), Public domain, Wikimedia Commons
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/vampyrocamelus-welshi-muze-cekmecesinden-cikan-vampir-deve.html — Yazdırma tarihi:




















