Kültür

Himera'da bebekler 3 aylıkken ek gıdaya, 3,8 yaşında sütten kesildi

Himera'daki bebek kemiklerinin azot ve karbon izotopları, ek gıdaya 3-4 aylıkken geçildiğini, emzirmenin ise yaklaşık 3,8 yıl sürdüğünü gösteriyor.

21 Kasım 20265 dk okuma
Himera'da bebekler 3 aylıkken ek gıdaya, 3,8 yaşında sütten kesildi

Bir bebeğin kemiğinde, o bebeğin ne yediğinin kaydı durur. İki buçuk bin yıl sonra bile okunabilen bu kayıt, Sicilya'nın kuzey kıyısındaki Himera kentinde tuhaf bir tablo gösterdi: Çocuklar ilk üç dört ayda süt dışındaki gıdalarla tanışmış, ama annelerinin sütünü yaklaşık 3,8 yaşına kadar bırakmamış.

Bulgu, Georgia Üniversitesi'nden biyolojik antropolog Laurie Reitsema ile Abigail Shahar Gancz, Stefano Vassallo ve Britney Kyle'ın 19 Ekim 2026'da European Journal of Archaeology dergisinde yayımladığı çalışmadan geliyor. Önemi iki yerde yatıyor. Birincisi, antik dünyada çocukluk yazılı kaynaklarda neredeyse hiç görünmez; bebeğin nasıl beslendiğini çoğunlukla hekimlerin tavsiyelerinden tahmin ederiz, oysa tavsiye ile uygulama aynı şey değildir. İkincisi, Himera Yunan, Fenike ve yerli Sicilya topluluklarının iç içe yaşadığı bir koloni olduğu için, ana-babalığın bu kadar karışık bir kentte ortak bir kalıba uyup uymadığı sorusuna da yanıt veriyor.

Reklam

Himera: karışık nüfuslu bir koloni

Himera, MÖ 7. ile 5. yüzyıllar arasında Sicilya'nın kuzey kıyısında var olan bir Yunan kentiydi. Dor ve Kalkis kökenli sömürgeciler tarafından kurulmuş, zamanla büyük ve çok kültürlü bir yerleşime dönüşmüştü. Arkeologlar kentin mezarlıklarında 13 binden fazla gömü incelemiş. Bu gömülerin büyük kısmı yetişkinlere ait; çocuk ve bebek ölümleri ise Phys.org'un aktardığına göre şaşırtıcı biçimde az görünüyor.

Himera'nın doğu mezarlığından çıkan siyah figürlü bir testi, Himera Antiquarium'unda sergileniyor
Himera'nın doğu mezarlığından çıkan siyah figürlü bir testi, Himera Antiquarium'unda sergileniyor — Fabrizio Garrisi, CC0 (Wikimedia Commons)

Çalışma iki mezarlıktan örnek aldı: MÖ 7. ile 5. yüzyıllara tarihlenen doğu mezarlığı ve MÖ 6. ile 5. yüzyıllara ait batı mezarlığı. Toplam 58 çocuk ve genç (bunların 50'si on yaşın altında) ile 27 yetişkin kadının kemiği analiz edildi.

Kemik, yediğinizi nasıl hatırlar?

Yöntem, kemiğin ana proteini olan kollajendeki karbon ve azot izotoplarının oranına dayanıyor. İzotop, aynı elementin biraz daha ağır ya da hafif biçimleridir; vücut yediği şeyin izotop imzasını dokusuna işler. Azot (δ15N) beslenme zincirindeki konumu gösterir. Anne sütüyle beslenen bir bebek, annesinin tükettiği şeyin bir basamak üstünde durur; bu yüzden değeri annesinden yüksektir. Reitsema bunu şöyle anlatıyor: Emziren bebekler izotopik olarak sütten kesilmiş bebeklerden farklı görünür, çünkü diyetleri süttür ve süt öteki besinlerden izotopça ayrışır; bir anlamda bebekler en tepedeki etoburdur. Çalışmada emzirilen bebek ile emziren anne arasındaki azot farkı 1,7 binde bir (‰) olarak tahmin edilmiş.

Karbon (δ13C) ise sütten kesilen çocuğun ne tür bitkisel besinlere geçtiğine dair ipucu verir. Makalede çocukların karbon değerlerinin yetişkinlerden düşük olduğu, bunun da diyetlerinde daha çok bitkisel gıda bulunmasıyla uyumlu olduğu belirtiliyor. Çalışma, bunun C3 tahılları mı, başka bir şey mi olduğunu ayırt edecek kadar ayrıntıya girmiyor.

Zorluk şu: Kemik sürekli yenilenir ama yavaş yenilenir ve yenilenme hızı yaşa göre değişir. Elinizde her çocuktan tek bir an varsa, yani her biri yalnızca ölümünde ölçülmüşse, bir bebeğin değerini zamana yayılmış bir "emzirme eğrisine" çevirmek kolay değil. Ekip bunun için WARN adlı Bayes yöntemli bir modeli kullandı; model, makalenin ifadesiyle, kesit alınmış verilerden azot izotopunu modellerken değişken yenilenme hızlarını hesaba katıyor. Yetişkin kadınların azot ortalaması (10,3 ± 0,7) ise her çocuğun karşılaştırıldığı taban çizgisi oldu.

Sonuç: erken başlangıç, çok uzun süre

ÖlçütEn olası değer (güven aralığı)
Yalnızca anne sütüyle beslenmenin bittiği yaş0,3 yıl (0,0 – 2,2)
Emzirmenin tümüyle bittiği yaş3,8 yıl (3,0 – 4,7)

Tablodaki değerler makalenin WARN tahminlerinden. Yazarlar özette sütten kesilmenin tipik olarak 3-4 ayda başladığını, 3,5-4 yaşına kadar tamamlandığını yazıyor. Phys.org'un haberi bunu şöyle yorumluyor: ek gıdaya geçiş, Galenos ve Soranos gibi antik hekimlerin önerdiğinden iki üç ay önce başlıyor. Ama emzirme süresi hekim tavsiyelerinden çok daha uzun: haberde Soranos'un 1,5 yaşını, Galenos'un 3 yaşını önerdiği aktarılıyor.

Bireyler arasındaki fark büyük. Özette yazarlar, Himera'da bazı ortak normlara bağlılık olduğunu, ama bebeklerin ve çocukların diyetine dair bireysel kararların da bulunduğunu belirtiyor. Bir diğer ayrıntı da on yaşla ilgili: on yaşından sonra bütün genç bireylerin değerleri yetişkin aralığına oturuyor. Yazarlar bu yaşın, antik yazarların beş evreli yaşam döngüsünde yer almadığını, ama Himera'da diyet değişimine bakılırsa toplumsal olarak anlamlı bir eşik olabileceğini söylüyor.

Anadolu'dan gelen tavsiyeler, Karadeniz'den gelen benzerlik

Karşılaştırma noktası olarak anılan iki hekim Anadolu'ya bağlı. Makalenin "Efesli Soranos" diye andığı jinekolog Efes'te doğmuş, Roma ve İskenderiye'de çalışmış bir hekimdi; Galenos ise Bergama'lı olarak bilinir. İkisi de MS 2. yüzyılda yazdı, yani Himera mezarlıklarındaki çocuklardan yüzyıllar sonra. Bu yüzden onların tavsiyeleri bir "kural" değil, çok sonraki bir dönemin karşılaştırma ölçüsü olarak okunmalı.

Daha ilginç olan, Himera'nın bir başka Yunan kolonisine benzemesi: bugünkü Bulgaristan'ın Karadeniz kıyısındaki Apollonia Pontika (bugünkü Sozopol). Makale, Himera örneğinin WARN'ın uygulandığı bu öteki koloniye "çarpıcı biçimde benzer" olduğunu söylüyor; Roma dönemi yerleşimleriyle karşılaştırıldığında ise farklar daha fazla. Phys.org'a göre yazarlar, bunun birbirinden uzak Yunan topluluklarının bebek beslemede benzer bir yaklaşımı paylaştığına işaret edebileceğini yazıyor. Anadolu kıyılarındaki Yunan kolonileri için böyle bir izotop çalışması bu makalede ele alınmıyor, o yüzden oraların alışkanlıkları hakkında bir şey söylemek mümkün değil.

Bulgunun sınırları

  • Ölmüş çocuklar: Örnek, yetişkinliğe ulaşamamış kişilerden oluşuyor. Reitsema'nın kendi sorusu bu: Ölümünü 2 ya da 3 yaşında bulan bir bebek ideal bir sütten kesilme yolunu mu izlemişti? Yazar, burada görülen davranışların başarısız bir stratejiyi yansıtıyor olabileceğini de söylüyor.
  • Geniş belirsizlik: Yalnızca emzirmenin bitişi için güven aralığı 0,0 ile 2,2 yıl arasında. "3 ay" bir en olası değerdir, kesin bir tarih değil.
  • Yaş tahmini: Çocukların yaşı diş gelişimi, sürmesi ve aşınmasına bakılarak kestirildi.
  • Kollajen kalitesi: Ölçülebilecek kadar kollajen veren örneklerden yalnızca %62'si (84 örnek) kabul edilebilir C/N oranı verdi.
  • Örnek sayısı: Kentte 13 binden fazla gömü olmasına karşın analiz edilenler 58 çocuk ve 27 kadınla sınırlı.

Sırada ne var?

Ekip sıradaki adımda Himera'nın yetişkinlerine bakmak istiyor. Reitsema'nın ifadesiyle, yetişkinler yaşayan çocuklardır ve çocukluk yılları, genç ölenlerinkinden çok farklı olmuş olabilir. Hayatta kalanların bebeklik beslenmesi aynı örüntüyü gösterirse, bu çalışmanın en büyük çekinceleri hafifler. Göstermezse, 3,8 yıllık emzirme Himera'nın genel âdeti mi, yoksa yalnızca çocuğunu erken kaybeden ailelerin hikâyesi mi sorusu açık kalacak.

Fotoğraf: Clemensfranz, CC BY 2.5, Wikimedia Commons

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Kültür Masası

Bu içerik, Yudum Kültür Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4955,4066,28İstanbul13°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiHayvan rekorları testi: en hızlı, en derin, en uzun ömürlü kim?En hızlı dalışı hangi kuş yapıyor, en derine hangi memeli iniyor, hangi omurgalı yüzlerce yıl yaşıyor?…
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için enerji yoğun ve dönüştürücü bir tonda başlıyor. Güneş'in Yay burcundaki…

Günün sorusu

"Filenin Sultanları" hangi milli takımımızın lakabıdır?

Haftanın düellosu

Bu bölümde

Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →