Alta'nın kaya resimleri: Kuzey Kutbu'na yakın taş galeri
Norveç'in Alta fiyordunda M.Ö. 4200-500 arasına tarihlenen binlerce kaya oyması, geri çekilen deniz kıyısıyla yaşını gösteren bir takvim sunuyor.

Norveç'in en kuzeyindeki Finnmark bölgesinde, Alta fiyordunun ucunda bir kıyı yürüyüş yolu, ziyaretçiyi binlerce yıllık bir kalabalığın içinden geçirir: kayanın yüzüne oyulmuş ren geyikleri, kayıklar, balıkçılar. Şekiller yerde, yürüyüş yolunun hemen yanında durur; eğilip bakmak yeter.
Bu yer, Atlas Obscura'nın da tanıttığı Alta kaya resimleridir. Değeri yalnızca eski olmalarında değil: avcı-toplayıcıların bıraktığı kaya sanatının kuzey Avrupa'daki en yoğun topluluğu burada bulunur. Üstelik şekillerin yaşını çözmenin yolu, yer kabuğunun yavaş yavaş yükselmesinden geçer.
Ne kadar çok, ne kadar eski
Wikipedia'daki derlemeye göre Alta çevresinde 6.000'den fazla oyma bulundu; yalnızca Jiepmaluokta'da 3.000'in üzerinde şekil var. Sami dilinde bu adın "fok koyu" anlamına geldiği aktarılıyor; Norveççe Hjemmeluft adı da ondan uyarlanmış. UNESCO listesindeki alan beş bölümden oluşuyor: Hjemmeluft, Kåfjord, Amtmannsnes, Storsteinen ve Transfarelv. Alta Müzesi'nin açıklamasına göre bunların dördü oyma, biri (Transfarelv) boyama alanı.
| Olgu | Değer |
|---|---|
| Tarih aralığı | Yaklaşık M.Ö. 4200 - M.Ö. 500 (kıyı çizgisi yöntemiyle) |
| UNESCO'ya giriş | 3 Aralık 1985 |
| Bölüm sayısı | 5 (yalnız Hjemmeluft halka açık) |
| Alta çevresindeki oyma sayısı | 6.000'den fazla |
| Jiepmaluokta'daki şekil | 3.000'den fazla |
Tablodaki veriler Wikipedia'nın Alta maddesinden, Norveç Kültür Mirası Kurumu Riksantikvaren'in ve Alta Müzesi'nin sayfalarından derlendi. Kaynaklar yaş konusunda küçük farklar veriyor: Alta Müzesi "7.000 ile 2.000 yıl önce" ve yaklaşık M.Ö. 5000'den Milat'a kadar bir aralık veriyor, Wikipedia ise en eski oymaları M.Ö. 4200'e, en yenileri M.Ö. 500'e tarihliyor. Yani kesin bir takvimden söz edilmiyor, bir kestirim aralığı var.
Yaşı denizden okumak
Resimlerin üzerinde tarih yazmıyor; takvimi bulmak için kıyı çizgisinden yararlanılıyor. Alta Müzesi'nin anlattığına göre kara yavaş yavaş yükseldi, deniz geri çekildi ve sanatçılar o sırada yeni açılan kaya yüzeylerini kullandı. Bir şekil denizden ne kadar yüksekteyse, o kadar eski sayılıyor. Kayanın yüzü, çekilen suyun bıraktığı bir basamaklı merdiven gibi okunuyor.
Bu yöntemin bir sınırı var: şekil, ancak kıyıya yakın yapıldıysa tarihi doğru çıkar. Kıyıdan uzakta, daha sonra oyulmuş olması mümkün olan şekiller için bu hesap kesin sonuç vermez.

Kayada ne anlatılıyor
Alta Müzesi'nin listesi şöyle: insanlar, ren geyikleri, Avrasya geyikleri, ayılar, köpek ya da kurtlar, tilkiler, tavşanlar, kazlar, ördekler, kuğular, karabataklar, pisi balığı, somon, balinalar, kayıklar, aletler ve çeşitli geometrik desenler. Wikipedia'ya göre ren geyiği en sık görülen hayvan; sürüler halinde ya da av çitlerinin arkasında gösteriliyor.
- Kayıklar: küçük balıkçı teknelerinden, 30 kişiye kadar taşıyan ve baş kısmı hayvan biçimli büyük kayıklara uzanan bir gelişim görülüyor (Wikipedia).
- Ayılar: dinsel bir anlam taşıdığı düşünülüyor; ayı tasvirleri yaklaşık M.Ö. 1700'de bitiyor (Wikipedia).
- Avcılık ve balıkçılık: mızrak, yay ve olta tutan insanlar var.

Wikipedia, oymaların muhtemelen kuvarsit keskilerle, daha sert taşlardan yapılmış çekiçlerle vurularak yapıldığını ve bu tekniğin metal aletler çıktıktan sonra da sürdüğünü aktarıyor. Riksantikvaren ise oymaların yaklaşık yüzde 30'unun yüzyıllarca çim örtüsünün altında kalarak korunduğunu, günümüzdeki iyi durumun bir nedeninin bu olduğunu belirtiyor.
Ziyaret ve kalan sorular
Beş bölümden yalnızca Hjemmeluft ziyarete açık. Burada, UNESCO'nun da ziyaretçi merkezi saydığı Alta Müzesi bulunuyor; tahta geçitler ve platformlar sayesinde kayalara basmadan yürünüyor. Müze, Wikipedia'ya göre 1993'te Avrupa Yılın Müzesi Ödülü'nü aldı.
Şekillerin ne için yapıldığı hâlâ kesin değil. Alta Müzesi bunların insanların düşüncelerine, ayinlerine, toplumsal düzenine ve doğal kaynak kullanımına "benzersiz bir bakış" sunduğunu söylüyor; fakat hangi şeklin avdan önce mi sonra mı, bir tören için mi yapıldığı tahminden öteye geçmiyor. Kıyı çizgisi bize yalnızca ne zaman olduğunu söylüyor; neden oyulduğunu kaya söylemiyor.
Fotoğraf: , CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/alta-kaya-resimleri-norvec-kiyi-cizgisiyle-tarihlenen-oymalar.html — Yazdırma tarihi:




















