Kültür

Alta'nın kaya resimleri: Kuzey Kutbu'na yakın taş galeri

Norveç'in Alta fiyordunda M.Ö. 4200-500 arasına tarihlenen binlerce kaya oyması, geri çekilen deniz kıyısıyla yaşını gösteren bir takvim sunuyor.

21 Kasım 20263 dk okuma
Alta'nın kaya resimleri: Kuzey Kutbu'na yakın taş galeri

Norveç'in en kuzeyindeki Finnmark bölgesinde, Alta fiyordunun ucunda bir kıyı yürüyüş yolu, ziyaretçiyi binlerce yıllık bir kalabalığın içinden geçirir: kayanın yüzüne oyulmuş ren geyikleri, kayıklar, balıkçılar. Şekiller yerde, yürüyüş yolunun hemen yanında durur; eğilip bakmak yeter.

Bu yer, Atlas Obscura'nın da tanıttığı Alta kaya resimleridir. Değeri yalnızca eski olmalarında değil: avcı-toplayıcıların bıraktığı kaya sanatının kuzey Avrupa'daki en yoğun topluluğu burada bulunur. Üstelik şekillerin yaşını çözmenin yolu, yer kabuğunun yavaş yavaş yükselmesinden geçer.

Reklam

Ne kadar çok, ne kadar eski

Wikipedia'daki derlemeye göre Alta çevresinde 6.000'den fazla oyma bulundu; yalnızca Jiepmaluokta'da 3.000'in üzerinde şekil var. Sami dilinde bu adın "fok koyu" anlamına geldiği aktarılıyor; Norveççe Hjemmeluft adı da ondan uyarlanmış. UNESCO listesindeki alan beş bölümden oluşuyor: Hjemmeluft, Kåfjord, Amtmannsnes, Storsteinen ve Transfarelv. Alta Müzesi'nin açıklamasına göre bunların dördü oyma, biri (Transfarelv) boyama alanı.

OlguDeğer
Tarih aralığıYaklaşık M.Ö. 4200 - M.Ö. 500 (kıyı çizgisi yöntemiyle)
UNESCO'ya giriş3 Aralık 1985
Bölüm sayısı5 (yalnız Hjemmeluft halka açık)
Alta çevresindeki oyma sayısı6.000'den fazla
Jiepmaluokta'daki şekil3.000'den fazla

Tablodaki veriler Wikipedia'nın Alta maddesinden, Norveç Kültür Mirası Kurumu Riksantikvaren'in ve Alta Müzesi'nin sayfalarından derlendi. Kaynaklar yaş konusunda küçük farklar veriyor: Alta Müzesi "7.000 ile 2.000 yıl önce" ve yaklaşık M.Ö. 5000'den Milat'a kadar bir aralık veriyor, Wikipedia ise en eski oymaları M.Ö. 4200'e, en yenileri M.Ö. 500'e tarihliyor. Yani kesin bir takvimden söz edilmiyor, bir kestirim aralığı var.

Yaşı denizden okumak

Resimlerin üzerinde tarih yazmıyor; takvimi bulmak için kıyı çizgisinden yararlanılıyor. Alta Müzesi'nin anlattığına göre kara yavaş yavaş yükseldi, deniz geri çekildi ve sanatçılar o sırada yeni açılan kaya yüzeylerini kullandı. Bir şekil denizden ne kadar yüksekteyse, o kadar eski sayılıyor. Kayanın yüzü, çekilen suyun bıraktığı bir basamaklı merdiven gibi okunuyor.

Bu yöntemin bir sınırı var: şekil, ancak kıyıya yakın yapıldıysa tarihi doğru çıkar. Kıyıdan uzakta, daha sonra oyulmuş olması mümkün olan şekiller için bu hesap kesin sonuç vermez.

Alta'da kayaya oyulmuş ren geyikleri
Alta'da kayaya oyulmuş ren geyikleri — Bilinmeyen, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)

Kayada ne anlatılıyor

Alta Müzesi'nin listesi şöyle: insanlar, ren geyikleri, Avrasya geyikleri, ayılar, köpek ya da kurtlar, tilkiler, tavşanlar, kazlar, ördekler, kuğular, karabataklar, pisi balığı, somon, balinalar, kayıklar, aletler ve çeşitli geometrik desenler. Wikipedia'ya göre ren geyiği en sık görülen hayvan; sürüler halinde ya da av çitlerinin arkasında gösteriliyor.

  • Kayıklar: küçük balıkçı teknelerinden, 30 kişiye kadar taşıyan ve baş kısmı hayvan biçimli büyük kayıklara uzanan bir gelişim görülüyor (Wikipedia).
  • Ayılar: dinsel bir anlam taşıdığı düşünülüyor; ayı tasvirleri yaklaşık M.Ö. 1700'de bitiyor (Wikipedia).
  • Avcılık ve balıkçılık: mızrak, yay ve olta tutan insanlar var.
Alta kaya oymaları arasında bir balıkçı figürü
Alta kaya oymaları arasında bir balıkçı figürü — Bilinmeyen, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)

Wikipedia, oymaların muhtemelen kuvarsit keskilerle, daha sert taşlardan yapılmış çekiçlerle vurularak yapıldığını ve bu tekniğin metal aletler çıktıktan sonra da sürdüğünü aktarıyor. Riksantikvaren ise oymaların yaklaşık yüzde 30'unun yüzyıllarca çim örtüsünün altında kalarak korunduğunu, günümüzdeki iyi durumun bir nedeninin bu olduğunu belirtiyor.

Ziyaret ve kalan sorular

Beş bölümden yalnızca Hjemmeluft ziyarete açık. Burada, UNESCO'nun da ziyaretçi merkezi saydığı Alta Müzesi bulunuyor; tahta geçitler ve platformlar sayesinde kayalara basmadan yürünüyor. Müze, Wikipedia'ya göre 1993'te Avrupa Yılın Müzesi Ödülü'nü aldı.

Şekillerin ne için yapıldığı hâlâ kesin değil. Alta Müzesi bunların insanların düşüncelerine, ayinlerine, toplumsal düzenine ve doğal kaynak kullanımına "benzersiz bir bakış" sunduğunu söylüyor; fakat hangi şeklin avdan önce mi sonra mı, bir tören için mi yapıldığı tahminden öteye geçmiyor. Kıyı çizgisi bize yalnızca ne zaman olduğunu söylüyor; neden oyulduğunu kaya söylemiyor.

Fotoğraf: , CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Kültür Masası

Bu içerik, Yudum Kültür Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4955,4066,28İstanbul13°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiHayvan rekorları testi: en hızlı, en derin, en uzun ömürlü kim?En hızlı dalışı hangi kuş yapıyor, en derine hangi memeli iniyor, hangi omurgalı yüzlerce yıl yaşıyor?…
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu için enerji yoğun ve dönüştürücü bir tonda başlıyor. Güneş'in Yay burcundaki…

Günün sorusu

"Filenin Sultanları" hangi milli takımımızın lakabıdır?

Haftanın düellosu

Bu bölümde

Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →