IRC Tarihi

1. IRC'nin doğuşu ve büyük ağlar

IRC'yi (Internet Relay Chat) Ağustos 1988'de Finlandiya'daki Oulu Üniversitesi'nde Jarkko Oikarinen yazdı. Protokol kısa sürede üniversite ağları üzerinden dünyaya yayıldı ve 1993'te RFC 1459 ile belgelendi. 1990'larda EFnet, Undernet, DALnet ve IRCnet gibi büyük ağlar, çoğu zaman teknik anlaşmazlıklar ve "netsplit" gecelerinin ardından birbirinden ayrılarak doğdu. 1991'deki Körfez Savaşı ve Moskova darbe girişimi sırasında IRC kanalları, haberin ilk elden aktığı yerlerden biri oldu.

• IRC kanal kültürü: @ işaretinin gücü, netsplit geceleri ve ChanServ'in doğuşu. EFnet'ten IRCnet'e ağların neden bölündüğü, kanal modları ve kanal ele geçirme yılları.
• IRC sohbet kültürü ve çevrim içi topluluklar. IRC nereden çıktı, nasıl çalışır, bugün nerede duruyor — kısa bir genel bakış.
• IRC'nin köprü kültürü. Kanallar arasında dolaşan sohbet, mizah ve kanal yönetimi.
• ASL? Sohbet odalarının kısa tarihi. Talkomatic'ten Java applet'li sohbet sitelerine, "asl?" sorusundan görgü kurallarına.
• IRC'den modern sohbet araçlarına. IRC'den ICQ'ya, MSN'den Discord'a dijital iletişimin evrimi.

2. Türkiye'de IRC ve mIRC kültürü

Türkiye 12 Nisan 1993'te ODTÜ üzerinden internete bağlandı; ticari internet 1990'ların ikinci yarısında yaygınlaştı. Aynı yıllarda Londra'da Khaled Mardam-Bey'in geliştirdiği mIRC (ilk halka açık sürümü 28 Şubat 1995), pek çok kişinin internetteki ilk sohbet penceresi oldu. Türkçe menülü script paketleri, renkli yazılar, alt çizgili nickler ve modemin öten sesi o dönemin ortak hafızasıdır.

• mIRC'in hikâyesi. Londralı bir öğrencinin hobisi nasıl milyonların sohbet penceresi oldu; script dili ve Türkçe karakter meselesi.
• Nick gelenekleri. Alt çizgiler, |away ekleri, xX süslemeleri ve takma adın neden kimliğin kendisi olduğu.
• Çevirmeli bağlantı günleri. Türkiye internete nasıl bağlandı, modem neden öyle öterdi?
• ICQ'dan MSN'e anlık mesaj yılları. IRC'nin yanında büyüyen, sonra onun kitlesini çeken programlar.

3. Servisler ve sunucu yazılımlarının evrimi

İlk IRC'de ne takma ad ne kanal kimsenin malıydı. 1990'da Armin Gruner ilk NickServ'i yazdı; EFnet'te 1994'te kapatılan bu fikir, 1995'te DALnet'in ChanServ'i ve yeniden yazılan NickServ'iyle geri döndü ve nick ile kanal "sahipliği" doğdu. Servislerin yetmediği yerde Eggdrop gibi kanal koruma botları devreye girdi. Sunucu tarafında da her ağ kendi yazılım ailesini geliştirdi; bugün tarayıcıdan bağlanmayı sağlayan WebSocket desteği bu zincirin son halkalarından biri.

• ChanServ'in doğuşu. Kanal kurucusu, SOP/AOP listeleri ve Eggdrop'un ortaya çıkışı (1. bölümdeki yazının ikinci yarısı).
• NickServ'in hikâyesi. Takma adı korumak için yazılan ilk servis ve tartışmalı geçmişi.
• IRC Services'in tarihi. NickServ'den bugüne servis paketlerinin gelişimi.
• UnrealIRCd, InspIRCd ve Ergo. Bugünün üç yaygın IRC sunucu yazılımı yan yana.
• WebSocket üzerinden IRC. Tarayıcıdan IRC'ye bağlanan web istemcileri nasıl çalışır?

4. Yudum'un tarihi

Yudum, 1998'de iNKa tarafından bağımsız bir IRC sunucusu olarak kuruldu ve Zeytin.Net ile birlikte Türkiye'nin ilk dönem IRC ağlarından biri oldu. 2000'lerde Java tabanlı web sohbet ve gönüllü DJ'lerle radyo geldi. 2011'den sonra yönetim Gokturk ve Berat'a geçti; Yudum bu dönemde uluslararası HybridIRC ağına katıldı ve bir süre o ağın altyapısında yürüdü (HybridIRC bugün de yayında). Web sohbet de Java'dan sonra bir süre KiwiIRC ve Node.js tabanlı istemcilerle sürdü. Bugün Yudum bağımsızdır: sohbet sunucusundan servislere, webchat'ten radyoya kadar bütün katmanlar Yudum'un kendi yazılımıdır ve aynı hesapla çalışır.

• Yudum ve Radyo Yudum Tarihçe. 1998'den bugüne dönemler, eski yönetim kadroları ve mIRC script yılları.
• 1998'den Beri Aynı Odadayız. Kurucunun kaleminden: neden hâlâ açığız.
• Gece Yarısından Sonra Kalanlar. Bir sohbet ağının gecenin üçündeki yüzü.
• Hakkında. Yudum'u kimler kurdu, bugün nasıl çalışıyor.
• Bir Yudum Sohbet. Kısa sohbetin değeri ve sitenin adının hikâyesi.
• Yudum.NET sıfırdan yeniden doğdu (Temmuz 2026). Kendi yazılımımıza geçişin duyurusu.

5. Bugün IRC: güvenli bağlantı, mobil, tarayıcı

IRC kullanıcı sayısı 2000'lerin başındaki zirvesinin altında, ama protokol yaşıyor. IRCv3 çalışma grubu son on yılı aşkın sürede SASL ile otomatik giriş, mesaj etiketleri ve sunucu zaman damgası gibi uzantılar ekledi. Şifreli (TLS) bağlantı artık istisna değil kural; telefondan tarayıcıyla bağlanmak, çevrimdışıyken kanalda kalmak ve sesli görüntülü görüşme bugün sohbetin olağan parçaları.

• IRC hâlâ canlı: 2026'da IRC nerede duruyor?. Kimler kullanıyor, neden ayakta.
• IRCv3 uzantıları. batch, server-time, message-tags ve diğerleri ne işe yarar?
• IRC'den WebRTC'ye. Tarayıcılar sesli ve görüntülü sohbeti nasıl mümkün kıldı?
• IRC'nin Discord ve WhatsApp'a karşı avantajları. Hafiflik, açık yapı ve uzun ömürlü topluluklar.
• yudum.net IRC Ağı. Ağın bugünkü özellikleri ve bağlanma yolları.
• Mobil sohbet ve radyo · Radyo sohbet: 1924'ten sohbet odasına. Sohbetle radyonun buluştuğu yer.
• SSL bağlantı · Sürekli çevrim içi kal · Sohbete neden bağlanamıyorum?

6. Nasıl bağlanılır?

Yudum'a en kolay yol tarayıcıdır: program kurmadan, nickini yazıp girersin. mIRC, HexChat ya da irssi gibi bir IRC programıyla bağlanmak da mümkündür; bunun için yönetimden bağlantı şifresi alınır ve bağlantı yalnız TLS ile kurulur. Nickini ve kanalını kaydettirmek, komutları öğrenmek için yardım sayfaları adım adım anlatıyor.

• IRC Yardım Merkezi. Bağlanma, nick ve kanal kaydı, istemciler, temel komutlar.
• IRC programıyla bağlantı · Sunucular · Webchat kullanımı
• Sohbet odasına nasıl girilir? · Nick nasıl kaydedilir? · Kendi sohbet odanı nasıl kurarsın?
• Nick kaydı · Kanal komutları · Kanal modları · Servis komutları

7. Bu kanallar hâlâ yaşıyor

Yudum 1998'den beri kapanmadı; yıllardır aynı saatte gelen insanlar hâlâ odalarda. Hangi kanalda kaç kişi olduğunu canlı listeden görebilir, bir tıkla tarayıcıdan katılabilirsin. Üyelik gerekmez.

• Tarayıcıdan sohbete bağlan. Kurulum yok, nickini yaz ve gir.
• Açık kanallar. Kanallar ve içindeki kişi sayısı, anlık.