I. Süleyman

I. Süleyman (Osmanlıca: سلطان سليمان اول Sultân Süleymân-ı Evvel), divan edebiyatında Muhibbi mahlasıyla anılır; 6 Kasım 1494 Trabzon’da doğmuş, 7 Eylül 1566 Zigetvar’da vefat etmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun onuncu padişahı ve 89. İslam halifesi olan Süleyman, Batı’da “Muhteşem Süleyman”, Doğu’da ise adaletli yönetimi nedeniyle “Kanûnî Sultan Süleyman” (Osmanlıca: قانونى سلطان سليمان) olarak tanınır. 1520‑1566 yılları arasında, yaklaşık kırk‑altı yıl süren saltanatı boyunca on‑üç kez sefer düzenlemiş ve bu süreçte padişahlığının on yıl, bir ayını savaş alanında geçirmiştir; bu yönüyle Osmanlı tarihinin en uzun süren sefer yapan hükümdarıdır.

30 Eylül 1520’de babası I. Selim’in vefatıyla tahta geçen Süleyman, ilk olarak Orta Avrupa ve Akdeniz’deki Hristiyan devletlerine karşı yürüttüğü seferlerle yönetimini pekiştirmiştir. 1521’de Belgrad, 1522‑1523’te ise Rodos’u ele geçirmiştir. Mohaç Muharebesi’nde (Ağustos 1526) Macar ordusunu mağlup ederek büyük toprak kazancı elde etmiştir. 1529’da Viyana kuşatması, Safevîlerle süren çatışmalar ve Kuzey Afrika’ya kadar uzanan genişlemeler, onun döneminde Osmanlı’nın askeri ve ekonomik gücünün doruğa ulaştığını göstermektedir. Donanma, Akdeniz’den Kızıldeniz’e ve Basra Körfezi’ne kadar denizciliği hâkim kılmıştır. 7 Eylül 1566’da, Zigetvar kuşatması’nın son günlerinde 71 yaşında vefat etmiştir.

Süleyman, imparatorluğun başında hukuki alanda da köklü reformlar yapmıştır. Toplum, eğitim, vergi ve ceza kanunlarında yaptığı değişiklikler, başkadısı Ebussuud Efendi ile birlikte yürütülerek sultani ve şer’i hukuk arasındaki uyumu sağlamıştır. Aynı zamanda seçkin bir şair ve kuyumcu olan Süleyman, sanat, edebiyat ve mimaride “Altın Çağ” olarak nitelendirilen bir dönemi yönetmiştir.

Hareminden, kızıl saçlarıyla Batı’da “Roxelana” olarak tanınan, Rutenya kökenli Ortodoks bir Hristiyan olan Hürrem Sultan ile evlenerek Osmanlı geleneğine yeni bir soluk getirmiştir. 46 yıllık saltanatının ardından 1566’da ölümüyle yerine oğlu II. Selim tahta çıkmıştır. Diğer potansiyel varisleri Mehmed (1543’te çiçek hastalığından) ve Mustafa (1553’te sultanın emriyle boğularak) hayatını kaybetmiş, Bayezid ise 1561’de isyan sonrası kardeşleriyle birlikte idam edilmiştir. Süleyman’ın ölümünden sonraki dönem, tarihçilerin çoğu tarafından bir gerileme yerine kriz ve adaptasyon süreci olarak değerlendirilir; bu dönemde Osmanlı, “Dönüşüm” adı verilen önemli siyasi, kurumsal ve ekonomik değişimlere sahne olmuştur.