Malatya

Etimoloji

Malatya'nın adı Kültepe tabletlerinde Melita olarak, Hitit tabletlerinde "Maldia" olarak geçmektedir. Malatya'nın isim kökü Hititçede bal anlamına gelen "melid"den türediği ve Hitit kitabelerinde "öküz başı ve ayağı" ile ifade edildiği belirtilmiştir. "Melit+ava" ise "bal ülkesi" anlamına gelmektedir. Sonra bu isim "Meliddu", "Melide", "Melid", "Milid", "Milidia", "Melitea" olarak kitabelerde geçmiştir. Malatya'yı ele geçiren Araplar, şehre "Malatiyye" ismini vermişlerdir. Türklerin Malatya'yı fethetmesiyle isim bugünkü halini almıştır ve 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla ismi Malatya olarak resmîleşti.

Eski çağ coğrafyacılarından Strabon, Malatya'yı, kesin olarak belirtmemekle birlikte, Kommagene sınırında Kapadokya Krallığı'nın (MÖ 280-212) on valiliğinden biri olarak göstermiştir.

Tarihçe

Malatya tarihi ve arkeolojisine ışık tutan Levent Vadisi kanyonu 65 milyon yıl öncesine dayanan kaya oluşumları 28 km uzunluğunda kaya formasyonlarından oluştuğunu görmekteyiz. 2007 yılında bölgedeki tarih öncesi kalıntıları yüzeysel araştırma yapan belgesel yönetmeni Tekin Gün, Malatya Paleolitik Çağ-(Eski taş çağı)'ndan Tunç çağı'na kadar yerleşim izlerinin olduğunu sanılmaktadır.1979 yılında başlayan Karakaya Baraj Gölü Kurtarma Kazıları kapsamındaki İzollu mevkii Cafer Höyük'te yapılan kazılarda, Paleolitik dönemde yaşayan toplumun mağaralardan çıkıp tarım ve hayvancılıkla uğraştıkları köy yerleşik düzene geçtiklerini görmekteyiz.

Genel tarih

Malatya; Doğu Anadolu Bölgesi'nin ve Fırat Nehri'nin stratejik konumunda yer alan bir yerleşim yeridir. Bu konumu nedeniyle ilk yerleşmeler MÖ 6000'lere gitmektedir. Ayrıca bölge önemli ticaret yolları üzerinden olduğundan dolayı sürekli savaşılmış bir yerdir. Sürekli iki devlet arasında çekişmelere neden olmuştur. Bu durum sonrası şehir her savaş sonrası yağmalanmış, savunma ve istilalardan korunmak için şehir merkezi 2 kez değişim geçirmiştir. Bunun gibi nedenlerden Malatya'nın tarihinin araştırılması çok zordur.

Malatya'nın sınırları içerisinde birçok höyük bulunmaktadır. Bunlardan en eski yerleşmenin görüldüğü yer ve ayrıca Malatya'nın ilk yerleşim alanı olan Arslantepe Höyüğüdür. İlk yerleşim alanı suyun kenarına kurulmuş bir verimli tarım alanıdır. Yaklaşık 6000 yıl kullanıldı. Yaklaşık olarak 35250 m 1237 kişi hayatını kaybetti.

Gezilebilecek Yerler

• Somuncu Baba Türbesi
• Arslantaşlar
• Günpınar Şelaleleri
• Balaban İçmeleri
• Ansur Mağaraları
• İspendere İçmeleri
• Kernek Şelalesi
• Malatya Ulu Camii
• Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı
• Taşhan
• Akminare
• Yeni Cami
• Yeşilyurt Lezzet Sokağı
• Beşkonaklar
• Arslantepe Höyüğü
• Şire Pazarı
• Tohma Kanyonu
• Kudret Havuzu
• Levent Vadisi
• Nemrut Dağı (bir kısmı)
• Roma Surları
• Kuyumcular çarşısı
• Bakırcılar Çarşısı
• Girmana Kanyonu
• Kanlı Kümbet
• Mısır Çarşısı
• Doğanşehir Kalesi

Parklar

• Hürriyet Parkı
• Sümerpark
• Turgut Özal Doğa Parkı
• Kernek Parkı
• Beydağı Tabiat Parkı
• Beylerderesi Şehir Parkı
• Tecde Şelale Parkı
• Horata Mesire Alanı
• Emekliler Parkı
• Malatya Battalgazi Millet Bahçesi
• Malatya 100. Yıl Parkı
• Kırkgöz Sahil Parkı

Alışveriş Merkezleri

• Malatyapark AVM
• Doğa Cadde AVM
• Malatya City AVM

Müzeler

• Malatya Müzesi
• Beşkonaklar Etnografya Müzesi
• Malatya Kent Müzesi
• Malatya Fotoğrafçılık Müzesi
• Hulusi Efendi Müzesi
• Malatya Atatürk Evi
• Malatya Kültür Evi
• Malatya Sanat Sokağı
• Turgut Özal Anı Evi
• İnönü Müzesi

Mutfak

• Gırık
• Kayısılı Kavurma
• Kiraz Yaprağı Sarması
• Banık
• Kulak Çorbası
• Elmalı Köfte
• Geleli Kebabı
• Acılı Ayran
• Çiğleme
• Maş Çorbası
• Kağıt Kebabı
• İçli Köfte
• Analı Kızlı Köfte
• Analı Kızlı Çorba
• Kömbe
• Sıkma Köfte
• Ekşili Köfte
• Lahana Sarması
• Yumurtalı Köfte
• Pirpirim Çorbası

Nüfus

• 2012 yılında Malatya yeni büyükşehir yasası ile büyükşehir statüsü kazanıp ilin tamamı büyükşehir sınırlarına girmiştir. Yani diğer deyişle Bütünşehir Yasası olarak nitelendirilen yasanın kapsamına girmiştir. Merkez ilçesinin mahalleleri Yeşilyurt ve Battalgazi ilçelerine dahil edilmiştir. Bu sebeple merkez ilçesi tüzel kişiliğini kaybetmesi ile 2013 yılı itibarıyla merkez nüfus bilgisi tabloda yer almamaktadır.
• Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

</noinclude>

İklim

Kardeş şehirler

• Buhara, Özbekistan
• Batken, Kırgızistan
• Kahramanmaraş, Türkiye
• Lefke, KKTC
• Prešov, Slovakya
• Mekke, Suudi Arabistan
• Bingöl, Türkiye
• Baton Rouge, ABD

Notlar