Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

Türkiye Cumhuriyeti’nin şu an yürürlükte olan anayasası, 2709 sayılı ve yaygın olarak 1982 Anayasası adıyla anılan metindir. 12 Eylül 1980 darbesinin ardından kurulan Danışma Meclisi, bu belgeyi hazırlamış ve 23 Eylül 1982’de meclisin, 18 Ekim 1982’de ise Millî Güvenlik Konseyi’nin onayıyla yürürlüğe girmiştir. Dönemin devlet başkanı Kenan Evren, anayasanın ilk üç maddesinin değiştirilemez ve değişiklik teklifi getirilemez olduğu hükmünü dördüncü madde olarak eklemiştir. Halk oylamasında 7 Kasım 1982 Pazar günü yüzde 91,37 oranında kabul edilen bu metin, 16 Nisan 2017’ye kadar toplam yirmi bir kez değişikliğe uğramış, yedi bölüm, 177 madde ve 16 geçici madde içermektedir.

12 Eylül 1980 darbesi, ülkenin içinde bulunduğu kriz ortamında Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yönetime tam zincir içinde, emirle müdahalesini temsil eder. 1960’ta gerçekleşen müdahalenin aksine, bu sefer Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanlarının liderliğinde bütün bir ordu yapısı devreye girmiştir. Darbe sonrası pek çok siyasi parti kapatılmış, siyasi faaliyetler durdurulmuş ve binlerce kişi gözaltına alınmıştır. Anayasa’nın askıya alınmasıyla birlikte yeni bir anayasa hazırlanmış ve halk oylamasıyla kabul edilmiştir.

Darbe gecesi, saat 03.00’da TRT, PTT ve diğer iletişim birimlerine el konulmuş, ardından saat 04.00’te içişleri, emniyet, başbakan Süleyman Demirel’in konutu ve diğer kritik noktalar sorunsuz şekilde ele geçirilmiştir. Yayınlanan bildiride, “ülke bütünlüğünü korumak, milli birlik ve beraberliği sağlamak, olası iç savaşı önlemek, devlet otoritesini yeniden tesis etmek” gibi amaçlar açıklanmıştır. Sonuç olarak TBMM ve Demirel hükümetinin faaliyetlerine son verilmiş, milletvekillerinin dokunulmazlığı kaldırılmış, sıkıyönetim ilan edilmiş ve dış çıkışlar yasaklanmıştır. Kenan Evren devlet başkanı ilan edilmiş, Yasama yetkisini kullanan Millî Güvenlik Konseyi kurulmuş, siyasi partiler feshedilmiş ve parti liderleri önce gözaltına alınmış, daha sonra yargılanmıştır.