Altın madenciliği cıvası yaban kayman stres tepkisini zayıflatıyor

Tropikal bölgelerdeki küçük ölçekli altın madenciliğinden çevreye karışan cıva, yaban hayatına da ulaşıyor. Viyana Üniversitesi ile Viyana Veteriner Üniversitesi'nden araştırmacılar, cıvaya maruz kalan kaymanlarda hayvanın ani strese uyum sağlamasına yardımcı olan glukokortikoid yanıtının bozulduğunu gösterdi. Bulgular Communications Biology dergisinde yayımlandı ve timsahgillerin karşı karşıya olduğu, şimdiye dek gözden kaçmış bir hormonal tehdide işaret ediyor.

Fransız Guyanası'nda ne bulundu?

Ekip, Fransız Guyanası'nın yağmur ormanlarında yaşayan yabani düz alınlı kaymanlarla (Paleosuchus trigonatus) çalıştı. Hayvanlara standartlaştırılmış stres testleri uygulandı. Kanında daha yüksek cıva bulunan bireylerin, test sırasında daha düşük en yüksek kortikosteron düzeyine ulaştığı görüldü. Sağlıklı omurgalılarda bu hormon sıçraması hızlı ve belirgin olur. Cıvayla kirlenmiş ortamlardaki kaymanlarda ise belirgin biçimde sönük bir hormon artışı gözlendi. Kandaki cıva derişimi yükseldikçe bu hayati yanıt sisteminin esnekliği azalıyordu.

Araştırmacılara göre bu sonuç, cıvanın hormon sistemini bozan bir kimyasal gibi davrandığını düşündürüyor. Hipotalamus-hipofiz-adrenal ekseni, hayvanın ani bir zorlukta enerji seferber etmesini ve uygun davranışı sergilemesini sağlıyor. Bu eksen zayıfladığında hayvanın çevresel değişimle başa çıkma kapasitesi de zarar görebilir.

Olası moleküler açıklama

Ekibin karşılaştırmalı analizi, glukokortikoid reseptörünün ligand bağlanma bölgesinde bir sistein kalıntısı olduğunu ortaya koydu. Bu bölgenin metilcıvanın hedeflediği bilinen bir nokta olduğu belirtiliyor ve aynı kalıntı timsahgil türleri arasında korunmuş durumda. Bu da gözlenen bozulma için olası bir moleküler açıklama sunuyor. Cıva omurgalılarda, insanlar dahil, steroid reseptörlerine müdahale edebiliyor ve stres yanıtına aracılık eden glukokortikoid reseptörü de bunların arasında.

Çalışmanın ilk yazarı ve proje yöneticisi Jérémy Lemaire, timsahgil yaşam alanlarının altın madenciliği faaliyetleriyle çakışmasına dikkat çekerek bunun acil ilgi gerektiren bir koruma sorunu olduğunu söylüyor. Lemaire'e göre vahşi doğada hayatta kalmak için hızlı ve güçlü bir stres yanıtı şart. Görece düşük cıva yüküyle bile bu yanıtın etkilendiğini belirten araştırmacı, bunun kaymanların yırtıcılarla, aşırı hava olaylarıyla ve insan kaynaklı rahatsızlıkla başa çıkma becerisini sınırlayabileceğini ifade ediyor.

Arka plan

Cıva doğada zaten bulunan bir elementtir, ancak insan faaliyetleri atmosferdeki miktarını ciddi biçimde artırmıştır. Sanayi öncesi döneme kıyasla atmosferik cıvanın tahminen yüzde 300 ile 500 arasında arttığı belirtiliyor. Bunda başlıca pay fosil yakıtların yakılmasında ve altın madenciliğinde. Küçük ölçekli altın madenciliğinde cıva, altını cevherden ayırmak için sıkça kullanılır. Kullanılan cıva buharlaşarak havaya ya da su ve toprağa karışabilir. Atmosfere geçen cıva ise rüzgârla çok uzak bölgelere taşınabildiği için sorun yalnızca madenin çevresiyle sınırlı kalmıyor.

Kaymanlar gibi uzun ömürlü tepe yırtıcılar, cıvayı yıllar boyunca besinleri aracılığıyla biriktiriyor. Besin zincirinin üst basamağında yer almaları, onları ekosistemlerindeki kirliliğin duyarlı göstergelerine dönüştürüyor. Bir kaymanın dokularındaki cıva düzeyi, yaşadığı çevrenin uzun süreli kirlilik geçmişi hakkında ipucu verebilir.

Neden önemli?

Timsahgiller dünyada en çok tehdit altındaki omurgalı gruplarından biri. Hormon düzeyindeki ince bozulmalar bile popülasyon ölçeğinde hayatta kalma oranını ve üreme başarısını düşürebilir. Zayıflamış bir stres yanıtı, bireyin tehlikeye karşı hazırlıksız yakalanması anlamına gelebilir. Bu durum zamanla üreme performansına da yansıyabilir.

Çalışmanın en dikkat çekici yanlarından biri, etkilerin dünyanın başka yerlerindeki timsahgillerde de daha önce bildirilen cıva derişimleri aralığında ortaya çıkması. Bu, benzer hormonal risklerin şu an tanındığından çok daha yaygın olabileceğini düşündürüyor. Araştırmacılar bu nedenle madencilik bölgeleriyle kesişen timsahgil yaşam alanlarının koruma planlarında cıvanın endokrin etkilerinin de hesaba katılmasını gerekli görüyor.

Çalışma, kirliliğin etkisini yalnızca ölümlerle ölçmenin yetmeyebileceğini de gösteriyor. Hayvan dışarıdan sağlıklı görünse bile, strese verdiği fizyolojik yanıt sessizce zayıflıyor olabilir.