Büyük Ölüme Giden Yol: Sıcaklık ve Oksijen Azalması Deniz Canlılarını Nasıl Kırdı
Stanford liderliğindeki yeni bir çalışma, 252 milyon yıl önceki Perm-Triyas kıtlık olayının, sıcaklık artışı ve oksijen düşüşüyle nasıl şekillendiğini açıklıyor. Çalışma, bugünümüzün ısınan okyanuslarında benzer tehlikelerin nasıl ortaya çıkabileceğine dair uyarı niteliğinde.
Son yayınlanan bir araştırma, 252 milyon yıl önceki Perm-Triyas kıtlık olayının, yani "Büyük Ölüm"ün, deniz ekosistemlerindeki devrim niteliğindeki değişimlerin ardındaki biyolojik mekanizmaları aydınlatıyor. Stanford Üniversitesi tarafından yürütülen bu çalışma, o dönemdeki deniz canlılarının metabolik özelliklerini inceleyerek, sıcaklık artışı ve oksijen azalmasının hangi türleri daha fazla etkilediğini ortaya koydu.
Çalışmanın başyapıtı, o dönemde deniz tabanını domine eden brachiopodların (midye benzeri) ve deniz yıldızları (krinoydlar) gibi sessiz, filtre beslenen canlıların, 96%’lik bir kayıp yaşadığını gösteriyor. Oysa, midye ve salyangoz gibi bivalvlerin yalnızca yaklaşık yarısı bu felaketten etkilenmiş. Bu farklılık, canlıların metabolik hızlarıyla doğrudan ilişkilendiriliyor: daha yüksek enerji gereksinimi olan, daha aktif yaşam tarzına sahip türlerin, sıcaklık artışı ve oksijen düşüşü karşısında hayatta kalma şansı daha yüksek.
Araştırmacıların belirttiği gibi, Perm-Triyas kıtlığından önceki okyanuslar, günümüzden çok daha soğuk ve oksijen açısından zengindi. O dönemdeki devasa volkanik patlamalar, atmosfere büyük miktarda karbondioksit ve metan saldı, bu da gezegenin ısınmasına ve okyanusların oksijen seviyesinin düşmesine yol açtı. Bu değişim, özellikle düşük metabolik hızlara sahip, yavaş hareket eden ve filtre beslenen canlıları hedef aldı.
Çalışmanın sonuçları, günümüzün ısınan okyanuslarında benzer bir senaryonun yaşanabileceğine dair ciddi bir uyarı niteliğinde. Stanford Doerr Sürdürülebilirlik Okulu’ndan eşit öğretim üyesi Erik Anders Sperling, "Büyük Ölüme yol açan olaylar, bugünümüzle benzer bir ortamda başlarken, büyük bir karbondioksit enjeksiyonu ile tetiklendi" diyerek, geçmişin biyolojik tepkilerinin gelecekteki ekosistemler için rehber olabileceğini vurguladı.
Metabolik farkların ötesinde, çalışma, Perm-Triyas sonrası dönemde deniz ekosistemlerinin nasıl yeniden şekillendiğini de açıklıyor. Bivalvlar, daha büyük vücut yapıları ve burunma için kullanılan kaslı "ayak"ları sayesinde, daha yüksek enerji gereksinimine sahipken, bu özellikleri onları daha dayanıklı kıldı. Bugün, sadece yaklaşık 400 brachiopod türü kalırken, bivalvlar 10.000–15.000 arası türle denizleri domine ediyor.
Bu bulgular, 65 milyon yıl önceki dinozorların sonunu ve memelilerin yükselişini hatırlatan bir ekolojik dönüşümü işaret ediyor. Sperling, "Büyük Ölüme benzer bir olayın tekrar yaşanması durumunda, memeliler gibi daha aktif ve metabolik açıdan esnek türlerin ön plana çıkacağını" öne sürdü. Sonuç olarak, bilim insanları, geçmişteki kıtlık olaylarından öğrenilen derslerin, günümüzün artan deniz ısınması ve oksijen azalışı sorunlarına karşı stratejiler geliştirmede kritik bir rol oynayabileceğini belirtiyor.