Cape Breton devi Angus MacAskill: 2,36 metrelik sessiz efsane

Kanada'nın doğusundaki Cape Breton Adası'nda, Englishtown adlı küçük bir balıkçı köyünün eski mezarlığında, yanındaki anne baba mezarlarından belirgin biçimde büyük bir toprak yığını durur. Altında yatan adam 2,36 metre boyundaydı, yaklaşık 193 kilo çekiyordu ve omuzlarının genişliği 112 santimetreyi buluyordu. Angus MacAskill bugün de kayıtlara geçmiş en uzun "gerçek dev" olarak anılıyor.

Hikâyeyi ilginç kılan yalnız boyu değil. MacAskill'in bedeni bilinen bir hastalığın ürünü değildi; bu yüzden Guinness Dünya Rekorları onu "patolojik olmayan", yani boyu tıbbi bir rahatsızlıkla açıklanmayan en uzun insan olarak listeliyor. Sirk sahnelerinde dünyayı dolaşmış, sonra köyüne dönüp dükkân işletmiş bir adamın hayatı, 19. yüzyılda "olağanüstü beden" ile gösteri dünyası arasındaki ilişkiyi de gösteriyor.

Hebridler'den Cape Breton'a

MacAskill, İskoçya'nın kuzeybatısındaki Dış Hebridler'de, Harris Boğazı'ndaki Berneray adasında dünyaya geldi. Kaynakların çoğu doğum yılını 1825 olarak veriyor; Guinness'in rekor kaydında ise 1823 yazıyor. Aile, daha iyi geçim umuduyla 1831 dolaylarında okyanusu aştı ve Nova Scotia'nın Cape Breton Adası'na, St. Anns Körfezi kıyısındaki Englishtown'a yerleşti.

Kanada Biyografi Sözlüğü'ne ve Vikipedi'ye göre çocukken akranlarından farklı değildi. Ergenlikte hızla uzamaya başladı; 20 yaşına geldiğinde 2,24 metreyi geçmişti, bir iki yıl içinde de son boyuna ulaştı. Avuç içi yaklaşık 20 santim eninde, 30 santim boyundaydı.

Sahne yılları ve kuvvet rivayetleri

1849'da ünlü gösteri adamı P. T. Barnum'un gezici gösterisine katıldı ve dönemin en kısa yetişkinlerinden General Tom Thumb ile aynı sahneyi paylaştı. Kanada Ansiklopedisi'ne göre 1849-1853 arasında Aşağı Kanada'yı, Amerika Birleşik Devletleri'ni, Batı Hint Adaları'nı ve Küba'yı dolaştı.

Ondan geriye kalan anlatıların çoğu kuvvetle ilgili ve bunların ne kadarının birebir doğru olduğu bilinmiyor. Müzesinin ve çeşitli biyografilerin aktardığı başlıca rivayetler şunlar:

• Her koltuğunun altında 135 kilonun üzerinde birer fıçı taşıması,
• Yaklaşık 12 metrelik bir direği tek başına bir yelkenlinin güvertesine oturtması,
• Yetişkin bir atı 1,2 metrelik bir çitin üzerinden aşırması.

En çok anlatılan hikâye bir limanda geçer. Ağırlığı 1.000 ile 1.250 kilo arasında tahmin edilen bir gemi çapasını kaldırdığı, bırakırken çapanın tırnaklarından birinin omzuna çarpıp onu kalıcı biçimde yaraladığı aktarılır. Olayın New York'ta mı yoksa New Orleans'ta mı geçtiği bile tartışmalı. Kraliçe Victoria'nın onu Windsor Şatosu'nda kabul ettiği ve "saraya girmiş en uzun, en iri, en güçlü adam" dediği de sık tekrarlanır; ancak Kanada Biyografi Sözlüğü bu anlatıyı uydurma sayıyor.

Köye dönüş ve erken ölüm

Sahne yıllarının ardından Englishtown'a döndü, biriktirdiğiyle bir genel dükkân ve başka mülkler satın aldı, ölümüne dek ticaretle uğraştı. 8 Ağustos 1863'te, kısa süren bir hastalığın ardından henüz otuzlu yaşlarının sonundayken öldü. Dönemin kayıtlarında ölüm nedeni "beyin humması" diye geçiyor; bu, o yıllarda ateşli ve bilinç bulanıklığıyla seyreden pek çok hastalığa verilen genel bir addı, gerçek tanı bilinmiyor.

Ailesinin yanına gömüldü. Zamanla bakımsız kalan mezarın taşını sonradan Nova Scotia hükûmeti yeniletti. Giysileri ve mobilyalarından bir kısmı St. Ann's'teki Gal Koleji'nde korundu. 1980'lerin ikinci yarısında da torun ve akrabalarının kurduğu bir dernek, Englishtown'daki eski arazisinin yol kenarında küçük bir müze açtı. Okyanusun öbür yakasında, Skye Adası'ndaki Dunvegan'da ise 1989'dan beri onun adını taşıyan ayrı bir müze bulunuyor.

Gerçek dev ile hastalığa bağlı devlik arasındaki fark

Bugün aşırı boy denince akla genellikle hipofiz bezi kaynaklı devlik gelir. Beyindeki bu bez gereğinden fazla büyüme hormonu salgıladığında, çoğu zaman bir tümör yüzünden, kemikler durmadan uzar. Bu tür devlik, boyun ötesinde kişinin günlük hayatını da zorlaştıran bir sağlık durumudur.

Türkiye'den tanıdık bir örnek var: Guinness'e göre yaşayan en uzun insan olan Sultan Kösen 2,51 metre boyunda. Onun boyu, hipofizindeki bir tümörün aşırı büyüme hormonu salgılamasından kaynaklanıyor ve Kösen yürürken koltuk değneği kullanıyor. MacAskill ise elimizdeki anlatımlara göre ağır işlerde çalışabilen, sahnede kuvvet gösterisi yapan biriydi. Guinness'in onu ayrı bir başlık altında, "gerçek dev" olarak tutmasının nedeni bu ayrım.

Yine de bu ayrımın sınırını bilmek gerekiyor. 1860'larda hormon ölçümü ya da görüntüleme yoktu; "hastalığa bağlı değildi" yargısı, onun yaşam boyu sağlıklı ve güçlü göründüğüne dair tanıklıklara dayanıyor. Otuzlu yaşlarında ölmesi de soruyu tamamen kapatmıyor.

Rekor hâlâ tek başına mı?

MacAskill'in adı 1981 baskısında Guinness Rekorlar Kitabı'na girdi. Kanadalı basketbolcu Olivier Rioux'nun 2,36 metreye ulaşması, aradan 160 yılı aşkın süre geçtikten sonra aynı ülkeden bir başka insanı Cape Breton devinin boyuna getirdi. Englishtown'daki mezarı ziyaret edenlerin sorusu da belki bu: gerçek tıp kayıtları olmadan efsaneyi ölçüye vurmak ne kadar mümkün?

Fotoğraf: Andrew Hackney, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons