Commodore 64'ün tuş kapaklarındaki yazı artık herkesin kullanabileceği bir font
Onlarca "C64 fontu" var ama hepsi ekran yazısının kopyası. Levente Szabadkai, klavye tuşlarının üstüne ve ön yüzüne basılı asıl yazıyı fotoğraflardan yeniden kurup yayımladı.
Bir Commodore 64 klavyesine yakından bakan herkes aynı tuhaflığı fark eder: harf tuşun üstünde durur, ama tuşun ön yüzünde — parmağa dönük o ince şeritte — yan yana iki işaret daha vardır. Köşeler, dikey ve yatay çizgiler, taramalar, bir kalp, bir maça. Bunlar süs değil. Her biri klavyeden basılabilen bir karakterdir ve 1982'de piyasaya çıkan makinede ekrana çizgi çizmenin, çerçeve yapmanın, iskambil kâğıdı resmetmenin yolu buydu.
Levente Szabadkai adlı geliştirici, o küçük baskıları — hem tuş üstündeki harfleri hem ön yüzdeki grafikleri — eski klavye fotoğraflarından yeniden kurup bir yazı tipine çevirdi ve 5 Ekim 2026'da GitHub'da herkese açtı. Hackaday'de 7 Ekim'de konuyu duyuran Jenny List'in de altını çizdiği gibi, bunun özelliği "bir C64 fontu daha" olmaması: internette dolaşan Commodore 64 yazı tiplerinin neredeyse tamamı ekran yazısının, yani makinenin karakter ROM'undaki 8×8 piksellik bitmap'in kopyasıdır. Klavyeye basılmış yazı bambaşka bir tasarımdır ve bugüne kadar kimse onu derli toplu bir fonta çevirmemişti.
Tuşun ön yüzündeki ikinci alfabe
O işaretlerin adı PETSCII. Açılımı "PET Standard Code of Information Interchange"; Commodore'un 1977'deki PET modeliyle başlayan ve VIC-20, C64, Plus/4, C128 gibi makinelerde süren kendi karakter kodlamasıdır. 1963 tarihli ASCII'ye dayanır, ama üst bölgesine — 0xA0-0xDF aralığına — Commodore'a özgü blok grafikleri doldurulmuştur: çizgiler, taramalar, üçgenler, daireler ve iskambil sembolleri. Kodlamayı büyük ölçüde, Commodore'un yöneticisi Jack Tramiel'in oğlu Leonard Tramiel ile PET'in tasarımcısı Chuck Peddle'ın şekillendirdiği aktarılır. İskambil sembollerinin orada bulunma gerekçesi de bu kadar dolaysız: makinede kâğıt oyunu yazmak kolay olsun diye.
Klavyedeki mantık şöyleydi: tuşun ön yüzündeki soldaki işaret Commodore tuşuyla, sağdaki ise büyük harf/grafik kipinde Shift ile basılıyordu. Yani klavye, bir donanım kılavuzu gibi, kendi kısayollarını üstünde taşıyordu. Kipler arasında geçiş de Shift'i basılı tutup Commodore tuşuna dokunmakla oluyordu. Ekranda metin düzeni 40 kolondu ve karakter kümesi RAM'e kopyalanıp programcı tarafından değiştirilebiliyordu — ama tuşa basılan mürekkep sabitti.
Bu fontun tam olarak yaptığı şey
Depo dosyasındaki tanıma göre font, "klasik Commodore 64 tuş kapaklarının fotoğraflarından, biçimleri temizlenerek ve oranları tutarlı hale getirilerek" üretildi. Yani piksel taklidi değil, vektör. İçinde büyük harfler, sayılar, noktalama, oklar ve £ işareti; Macarca harfler de dahil seçilmiş aksanlı harfler; f1-f12 işlev tuşu etiketleri ve C64'e özgü tuş yazıları var. Küçük harf yazarsanız büyük harf çıkıyor — bilerek, çünkü tuş kapağında küçük harf yoktu.
En zahmetli kısım grafikler. 63 PETSCII ön yüz işaretinin tamamı vektör olarak çizilmiş; paketin içindeki HTML önizlemede tuş tuş diziliyor, tıklayıp kopyalayabiliyorsunuz. Szabadkai bu noktada açık konuşuyor: bunlar fotoğrafın birebir izi değil, yeniden kurulmuş dış hatlar. Sembollerin kimliği ve hangi tuşa düştüğü Ultimate Commodore 64 Reference adlı başvuru kaynağından alınmış; çerçeve kalınlığı, kavisler ve baskı oranları ise eldeki klavye fotoğrafından çıkarılmış. Pi işareti, gerçek tuşta olduğu gibi çerçevesiz bırakılmış. Özgün fotoğraflar depoya konmamış.
| Font adı | C64 Keyboard |
|---|---|
| Sürüm | 1.107 (5 Ekim 2026) |
| Biçimler | TTF, OTF, WOFF2 ve tam paket |
| PETSCII grafiği | 63 ön yüz işaretinin tamamı |
| Yöntem | Fotoğraftan yeniden kurma (birebir iz değil) |
| Durum | Bağımsız, resmî olmayan yeniden yapım |
Tablodaki bilgiler fontun kendi deposundaki tanıtım ve sürüm notu dosyalarından.
Belirsiz bırakılan iki şey
Birincisi, klavyelerin kendisi tek tip değil. Jenny List, Hackaday'deki yazısında kendi C64'ünde imleç oklarının içi boş çerçeveli olduğunu, fontta ise dolu çıktığını not ediyor — yani üretim yılına ve modele göre baskının değiştiği anlaşılıyor. Fotoğraftan çalışan bir yeniden yapımın kaçınılmaz sınırı bu: hangi klavyeyi ölçtüyseniz "doğru" o oluyor.
İkincisi daha pratik: "herkese açık" sözü buradaki haliyle "indirilebilir" demek. Depoda bu satırların yazıldığı sırada bir lisans dosyası yok, GitHub da proje için tanımlı bir lisans göstermiyor. Fontu kişisel olarak kullanmak başka, bir ürünün ambalajına basmak ya da bir oyunun arayüzüne gömmek başka; ikinci grup için şu an dayanılacak yazılı bir izin metni bulunmuyor. Projenin kendisi de "bağımsız ve resmî olmayan bir yeniden yapım" diye tanımlanıyor, yani Commodore markasıyla bir bağ iddia etmiyor.
Neden birileri bunu önemsiyor
Commodore 64, Guinness kayıtlarında şimdiye kadarki en çok satan tek masaüstü bilgisayar modeli olarak geçiyor; bağımsız tahminler satış sayısını 12,5 ile 17 milyon arasına koyuyor. Bu ölçekte bir makinenin klavyesi, milyonlarca insanın bilgisayarla ilk görsel teması oldu. Üstelik o tuş kapaklarındaki grafikler bugün müzelik de değil: PETSCII işaretlerinin karşılıkları Unicode'a girdi, 2020'de yayımlanan Unicode 13.0 ile eski bilgisayarlara ait semboller için ayrı bir alan açıldı. Yani bir zamanlar tuşun ön yüzünde duran kalp ve çerçeveler, artık standart metnin parçası.
Eksik olan halka tam da baskının kendisiydi. Ekran fontu yüzlerce kez kopyalanmışken, o yazıyı tuşa basan matbaa işi — harflerin kalınlığı, köşelerin yuvarlanması, çerçevelerin ince çizgisi — kimsenin elinde düzenlenebilir biçimde yoktu. Şimdi var, hem de düzenlenebilir vektör dosyalarıyla. Asıl merak edilecek şey, farklı yıllara ait klavyeleri olan toplayıcıların devreye girip girmeyeceği: imleç oklarındaki o ufak uyuşmazlık, projenin tek bir klavyeden değil birden çok varyanttan beslenen bir aileye dönüşmesine yol açabilir. Lisans meselesi de netleşirse, retro arayüz yapan herkesin kutusuna girecek bir parça olur.
Fotoğraf: floorvan, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
