K vitamini iğnesi azaldıkça yenidoğanlarda eksiklik ve kanama tanıları arttı

Amerika Birleşik Devletleri'nde yapılan geniş bir araştırma, yenidoğanlara doğumda uygulanan K vitamini iğnesini reddeden ebeveynlerin çoğalmasıyla birlikte K vitamini eksikliği ve buna bağlı kanama tanılarının da arttığını gösterdi. Sonuçlar JAMA Pediatrics dergisinde yayımlandı. Çalışmaya Virginia Commonwealth Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden çocuk doktoru Elizabeth Wolf liderlik etti.

Araştırmada ne bulundu?

Ekip, ABD genelindeki sağlık sistemlerinden toplanan, kimlik bilgisinden arındırılmış elektronik sağlık kayıtlarını içeren büyük bir veri tabanını taradı. İncelenen kayıtlar, 35. gebelik haftasında ya da daha sonra doğmuş, sıfır ila altı aylık arasındaki 11 milyondan fazla bebeği kapsıyor. Veriler 2017 ile 2025 arasındaki dönemi içeriyor.

Bu dönemde K vitamini iğnesi yapılan bebeklerin oranı yüzde 97,7'den yüzde 95,0'a geriledi. Aynı sürede K vitamini eksikliği tanıları yüzde 216, eksikliğe bağlı kanama tanıları ise yüzde 347 arttı. Wolf, bu eğilimin gerçek hayatta bir karşılığı olup olmadığını merak ettiklerini, yanıtın "kesinlikle evet" olduğunu söyledi ve oranların çalışma boyunca katlanarak büyüdüğünü belirtti.

Nedensellik kanıtlanmış değil

Araştırmacılar, iğne oranındaki düşüş ile tanılardaki artışın aynı döneme denk gelmesinin tek başına bir neden-sonuç ilişkisini kanıtlamadığını açıkça vurguluyor. Yine de Wolf, başka açıklamaların olası görünmediğini söylüyor. Çünkü K vitamini eksikliği riskini artıran davranışlar ve hastalıklar bu dönemde ya sabit kaldı ya da azaldı.

Daha önceki çalışmalar da eğilimi destekliyordu. Bu çalışmalara göre 2017 ile 2024 arasında intramüsküler K vitamini almayan yenidoğanların oranı yüzde 2,9'dan yüzde 5,2'ye çıkmıştı.

K vitamini neden gerekli?

K vitamini, normal kan pıhtılaşması için gereken özel proteinlerin etkinleşmesinde rol oynar. Yenidoğanlarda bu vitaminin düzeyi doğal olarak düşüktür. Bunun nedenleri arasında vitaminin plasentadan yetersiz geçmesi, bağırsaktan zayıf emilmesi ve anne sütündeki K vitamini içeriğinin az olması sayılıyor.

Klasik K vitamini eksikliği, doğumdan iki gün ile bir hafta sonrası arasında ortaya çıkar; göbekte kanama ve morarmalara yol açar. Geç dönem eksiklik ise bir hafta ile altı ay arasındaki bebeklerde görülür ve kafatası içi kanama riski yüzde 30 ile yüzde 60 arasında değişir. Bu kanama nöbetlere, kalıcı beyin hasarına ya da ölüme yol açabilir.

Arka plan

Amerikan Pediatri Akademisi, 1961'den bu yana yenidoğanlara tek doz kas içi K vitamini uygulanmasını öneriyor. Uygulama doğumhanede rutin bakımın bir parçası olarak yapılır ve yenidoğan kanamalarını önlemeyi amaçlar. Yıllar içinde nadir görülen bu kanamalar büyük ölçüde geri plana düştü. Bu başarı, bugün bazı ailelerin hastalığın ciddiyetini göz ardı etmesine yol açabiliyor.

Araştırmacılar, çocukluk çağı aşılarında olduğu gibi K vitamininin de "kendi başarısının kurbanı" olduğunu söylüyor. Hastalık nadir görüldüğü için birçok ebeveyn, iğneyi reddetmenin ömür boyu sürebilecek ağır sonuçlar doğurabileceğinin farkında olmayabilir. Reddin artması, doktorlara ve halk sağlığı çalışanlarına duyulan güvensizliğin büyümesiyle de ilişkilendiriliyor.

Neden önemli?

Kafatası içi kanama, bebeklerde geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabilen bir durum. Üstelik tek doz bir uygulamayla önlenebilir. Bu nedenle ret oranındaki küçük görünen bir artış bile, sayısı yüksek bir bebek grubuna yayıldığında anlamlı bir halk sağlığı sorunu hâline gelebilir.

Çalışma, güvensizliğin yalnızca aşılarla sınırlı kalmadığını da gösteriyor. Wolf, yakın zamandaki kızamık salgınlarına benzer biçimde, doktorlara ve halk sağlığı uzmanlarına duyulan güvenin azalmasının gerçek sonuçlarını gördüklerini söylüyor. Ona göre her düzeyde halk sağlığı kurumundan, yenidoğanlara K vitamini uygulamasının yararlarını anlatan net mesajlar gelmeli.

Sonraki adımlar

Araştırmacılar, ebeveynlerin iğneyi neden reddettiğinin daha iyi anlaşılması gerektiğini belirtiyor. Ret oranı artmaya devam ederse eksiklik ve kanama oranlarının da yükselmeye devam edebileceği uyarısı yapılıyor. Bu nedenle eğilimin izlenmesi, eksikliğin ciddiyetini vurgulamanın ve ilacın kullanımını artırmanın en etkili yollarını belirleyecek yeni çalışmaların yapılması öneriliyor.