NHS'de osteoporoz hastaları için yapay zekâ telefon asistanı deneniyor

İngiltere'de Ulusal Sağlık Hizmeti'nde (NHS) yapay zekâ destekli bir telefon asistanı deneniyor. Dora Care adlı sanal asistan, uzun süreli hastalığı olan kişileri arayıp sesli görüşme yapıyor. Amaç, hekimlerin ve sağlık çalışanlarının hasta takibini kolaylaştırmak. Deneme aşamasında sistem, kemikleri zayıflatan osteoporoz hastalarına odaklanıyor. Bu hastalık Birleşik Krallık'ta yaklaşık 3,5 milyon kişiyi etkiliyor ve özellikle kadınlarda ile 50 yaş üzerindekilerde görülüyor.

Denemenin amacı ne?

Osteoporoz hastalarını izleyen kırık irtibat hizmetleri, ülkenin birçok bölgesinde personel sıkıntısıyla uğraşıyor. Kırıkların tedavisi NHS'ye yılda tahminen 4,5 milyar sterline mal oluyor. York Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, bu tabloda teknolojinin rutin kontrolleri güvenli biçimde destekleyip destekleyemeyeceğini inceliyor.

İki yıl sürecek proje, hastalarla doğal ve sesli sohbet kurabilmek için üretken yapay zekâdan yararlanıyor. Denemeye tıbbi ve etik onay alındıktan sonra başlandı. Katılım gönüllülük esasına dayanıyor. Yapay zekâ aramaları, hastaların olağan NHS bakımının yerine geçmiyor, o bakıma ek olarak yapılıyor.

Empati nasıl tasarlandı?

Projenin en dikkat çekici yanı, asistanın robot gibi ya da duyarsız görünmemesi için dilbilimcilerin sürece erken aşamada dahil edilmesi. Uzmanlar önce insan hekimlerin hastalarıyla konuşurken empatiyi nasıl gösterdiğini inceledi. Newcastle Üniversitesi'nde uygulamalı dilbilim alanında öğretim üyesi olan Dr. Adam Brandt'a göre çıkış noktası, bir hastanın empati görmeyi nasıl deneyimleyebileceği sorusuydu. Brandt, deneyimli hekimlerde empatinin yalnızca ne söylendiğiyle değil, nasıl söylendiğiyle ve klinik görüşmenin hangi anında gösterildiğiyle de ilgili olduğunu belirtiyor. Ardından aynı dilsel davranışların Dora'nın konuşmalarına nasıl işlenebileceği araştırılmış.

York Üniversitesi Otonomiyi Güvence Altına Alma Merkezi'nden Dr. Kate Preston ise projenin ilk zorluklarından birini şöyle özetliyor: Yapay zekâ teknolojisi, kendini savunmasız ya da hasta hisseden bir hastaya karşı empatik olabilir mi ve istenen etkiyi yaratabilir mi? Preston, bir diğer sorunun da teknolojinin eğitimli klinisyenlerin işine yardımcı olacak kadar güvenli hale getirilmesi olduğunu söylüyor. Asistanın, hekimlerin hastaları için en iyi bakımı sağlayacak kararları verebilmesi için uygun bilgiyi sunması gerekiyor.

Güvenlik çerçevesi

Merkezdeki güvenlik uzmanları, deneme boyunca teknolojiyi izleyecek bir güvenlik çerçevesi hazırlıyor. Merkezin araştırma direktörü Prof. Dr. Ibrahim Habli, sağlık ortamında yapay zekânın geliştirilmesi ve kullanıma sokulmasının sağlam güvenlik kanıtlarına ve güvencesine dayanması gerektiğini vurguluyor. Habli'ye göre güvenlik ve güven, klinisyenlerin bu teknolojiyi kullanırken kendilerini rahat hissetmesinin anahtarı. Test edilmiş ve görevini yerine getirdiği görülmüş sistemler bile, güvenlik güvencesi kullanıcılara açık değilse yeterince kullanılmayabiliyor.

Proje, teknoloji şirketi Ufonia'nın liderliğinde, York ve Newcastle üniversitelerinin ortaklığıyla yürütülüyor. Ufonia'daki baş araştırmacı Dr. Aisling Higham, otonom klinik yapay zekâ asistanlarının hastaları ve klinisyenleri desteklemek için ne kadar empatik ve güvenli kullanılabileceğinin sınırlarını zorladıklarını söylüyor. Henüz klinik sonuçlar paylaşılmış değil.

Arka plan

Osteoporoz, kemik dokusunun zamanla zayıflayıp kırılganlaşmasına yol açan sessiz bir hastalık. Çoğu zaman kişi ilk kırığını yaşayana kadar belirti vermeyebilir. Bu nedenle kırık sonrası izleme, ilaç tedavisine uyumun kontrol edilmesi ve yeni kırık riskinin azaltılması bakım sürecinin önemli parçaları. Düzenli telefon görüşmeleri bu takibin yaygın yollarından biri, ancak her görüşme zaman ve eğitimli personel gerektiriyor.

Sağlık sistemlerinde yapay zekâ uygulamaları son yıllarda hızla gündeme geldi. Yine de tıbbi kararlara yaklaşan her araç, doğruluk, hesap verebilirlik ve hasta mahremiyeti açısından sıkı denetim gerektiriyor. Bu denemenin yapay zekâyı klinisyenin yerine koymak yerine onu destekleyici bir araç olarak konumlandırması, bu temkinli yaklaşımın bir yansıması.

Neden önemli?

Deneme başarılı olursa teknoloji, diyabet, kalp yetmezliği ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) gibi başka uzun süreli hastalıkların izlenmesi için de kullanılabilir. Bu, personel yükünün hafiflemesi ve hastalarla temasın düzenli sürdürülmesi açısından umut verici. Ancak başarının ölçütü yalnızca teknik performans olmayacak. Hastaların kendini dinlenmiş hissetmesi, klinisyenlerin sisteme güvenmesi ve güvenlik kanıtlarının açık olması da belirleyici olacak.