Penguen dışkısı Antarktika karını yeşile boyuyor: gübrelenen algler erimeyi hızlandırabilir
Antarktika Yarımadası'nda 111 kar örneği, yeşil kar alglerinin penguen kolonilerinden gelen fosfatla beslendiğini gösterdi. Yeşil kar daha çok ısı emiyor; ancak erime bu çalışmada doğrudan ölçülmedi.
Antarktika Yarımadası'nın kıyısında, Neko Limanı'nda karın üzerinde yürüyen tek bir penguen. Arkasındaki yamaç beyaz değil: üst tarafı karpuz kırmızısı, penguenin bastığı kesim ise soluk yeşil. Bu renkler boya değil, karın içinde yaşayan tek hücreli alglerden geliyor. Yeni bir çalışma, yeşilin neden penguen kolonilerinin dibinde yoğunlaştığına dair güçlü bir ipucu veriyor: kuşların dışkısı, yani guano.
Konu yalnızca görüntü değil. Temiz kar güneş ışığının büyük kısmını geri yansıtır; kar koyulaştıkça daha çok ısı emer ve daha çabuk erir. Alglerin karı nasıl koyulaştırdığı, onları neyin beslediği bilinmezse, kıyıdaki karın ne hızla çekileceğine dair hesaplar da eksik kalır.
Kırmızı kar, yeşil kar
Kar algleri, erime suyunun ince bir film halinde dolaştığı yüzey katmanında çoğalan mikroskobik canlılardır. Güney yarımkürenin yazında Antarktika kıyılarında geniş lekeler oluşturabilirler. Bir kısmı klorofil ağırlıklı olduğu için yeşil görünür; bir kısmı ise kırmızı pigmentler biriktirir. Nautilus'ta yer alan habere göre bu kırmızı pigmentler, besin bakımından fakir koşullarda hücreler için bir tür güneş kremi işlevi görüyor.
Renk farkı önemsiz bir ayrıntı değil. Çalışmanın kıdemli yazarı Alia Khan'ın 2021'de The Cryosphere dergisinde yayımlanan önceki araştırmasında, yeşil alglerin karın yansıtma gücünü (albedo) yüzde 40, kırmızı alglerin ise yüzde 20 kadar düşürdüğü ölçülmüştü. O çalışmanın sahaları King George ve Nelson adalarıydı. Yani yeşil kar, kırmızıya göre kabaca iki kat daha fazla ısı tutuyor.
Dokuz kıyı, 111 kar örneği
Yeni çalışma Ekim 2026'da Journal of Geophysical Research: Biogeosciences dergisinde yayımlandı. Baş yazar Western Washington Üniversitesi'nden Elise Ryan, kıdemli yazar ise hem aynı üniversiteye hem de Colorado Üniversitesi Boulder'a bağlı Alia Khan. Ekip, 2024-2025 yazında Antarktika Yarımadası'nın batı kıyısında, kuzeyde Deception Adası'ndan güneyde Stonington Adası'na uzanan yaklaşık 580 kilometrelik hatta dokuz noktadan 111 kar örneği topladı.
Earth.com'un aktardığına göre örnekler karın en üstteki 2 santimetrelik katmanından seramik bir spatulayla alındı, ışık almayan torbalara kondu ve laboratuvarda 4 derecede karanlıkta eritildi. Ardından hücreler mikroskopla sayıldı, pigmentler ve suda çözünmüş besinler ölçüldü. Örneklerin 48'i yeşil, 45'i kırmızı, 18'i temiz kardan oluşuyordu.
Araştırmacılar her sahayı üç etki açısından 1'den 4'e kadar puanladı: deniz serpintisi, kaya ve toz, bir de yaban hayatı. Sahaların bir kısmı doğrudan penguen kolonilerinin yanı başındaydı.
Fark fosfatta çıktı
Çalışmanın özetindeki rakamlar çarpıcı. Yeşil karda ortanca fosfat değeri litrede 114 mikromol. Kırmızı karda bu değer 11,4, temiz karda ise 1,54 mikromol. Yani yeşil kar, kırmızıdan on kat, temiz kardan yaklaşık 70 kat daha fazla fosfat taşıyor.
| Kar türü | Örnek sayısı | Ortanca fosfat (mikromol/litre) |
|---|---|---|
| Yeşil kar | 48 | 114 |
| Kırmızı kar | 45 | 11,4 |
| Temiz kar | 18 | 1,54 |
Tablodaki fosfat değerleri makalenin özetinden, örnek dağılımı Earth.com'un çalışma üzerine yazdığı haberden alındı.
Fosfat bol olan örneklerde hücreler hem daha kalabalıktı hem de hücre başına daha çok pigment taşıyordu. Fosfatın nereden geldiği sorusunun cevabı da puanlamada saklıydı: Fosfat, sahanın yaban hayatı puanıyla birlikte artıyordu (Spearman korelasyonu 0,54). Earth.com'a göre deniz serpintisi ya da kaya-toz puanıyla belirgin bir bağ görülmedi. Yazarlar bu tabloyu, kuş kökenli girdilerin, yani başta penguen guanosunun, ana fosfor kaynağı olduğu şeklinde yorumluyor.
Khan, Discover Wildlife'ın aktardığı sözlerinde bulguyu şöyle özetliyor: Penguen guanosu, yoğun yeşil alg patlamalarını besleyen bir gübre gibi davranıyor ve bu, denizdeki besin zincirini karın üzerindeki yaşama bağlıyor. Sahada işin pek de romantik olmadığını da ekliyor: Penguenlerin yanında çalışmanın çok kokulu olduğunu, kuşların kendi dışkılarının içinde paytak paytak dolaşıp onu bütün kara taşıdığını anlatıyor.
Algler azotu tüketip fosfatı bırakıyor
Çalışmanın daha ince bir bulgusu da var. Yeşil karda azotun fosfata oranı düşüktü ve hücrelerde ışıktan koruyan karotenoid pigmentleri daha fazlaydı. Yazarlara göre bu, yoğun yeşil patlamaların ortamdaki kullanılabilir azotu hızla tükettiğini, fosfatın ise fazlasıyla geride kaldığını gösteriyor. Başka bir deyişle, ölçülen kimya alglerin "yemeğini bitirdikten sonraki" halini yansıtıyor olabilir.
Penguenler güneye kayarsa
Hikâyenin geleceğe dönük yanı penguenlerin kendisinde. Earth.com'un aktardığına göre yarımadada Adelie ve çenebantlı penguenlerin sayısı düşerken gentoo penguenleri güneye doğru yayılıyor. Gentoolar daha çeşitli beslendiği için kara ulaşan gübre miktarının artması da azalması da mümkün. Discover Wildlife'a göre araştırmacılar, ısınan iklimle penguenler güneye itildikçe güzergâhlarındaki karın daha da yeşilleneceğini öngörüyor.
Bu noktada Türkiye için tanıdık bir coğrafya devreye giriyor. Çalışmanın en güney sahası olan Stonington Adası, Marguerite Körfezi'nin doğusunda. İstanbul Teknik Üniversitesi'nin duyurusuna göre Türkiye'nin kurmayı planladığı Antarktika bilim üssü de aynı körfezdeki Horseshoe Adası'nda. Kar alglerinin ve penguen hareketlerinin güneye kayması, Türk ekiplerinin çalıştığı bölgeyi de doğrudan ilgilendiren bir konu.
Çalışma neyi göstermiyor
Bulgu güçlü bir ilişki ortaya koyuyor ama kendi sınırları da açık:
- Veriler tek bir yaz mevsimine ait; neden-sonuç ilişkisini kesin olarak kurmuyor.
- Dokuz saha, büyüme mevsiminin farklı anlarında ziyaret edildi.
- Ekip erimeyi ya da karın yansıtma gücünü bu çalışmada doğrudan ölçmedi; erime bağlantısı önceki ölçümlere dayanıyor.
- Guanodaki azotun ana biçimi olan amonyum ölçülmedi.
- 111 örnekten yalnızca 15'i Güney Kutup Dairesi'nin güneyinden geliyor.
Bu yüzden "penguen dışkısı Antarktika'yı eritiyor" demek bugün için fazla iddialı. Doğru ifade şu: Penguen kolonilerinin çevresinde fosfat bolluğu, karı en çok koyulaştıran yeşil alg patlamalarıyla yakından ilişkili görünüyor.
Hesaplarda eksik halka
Khan'ın asıl vurgusu iklim modellerine. Earth.com ve Discover Wildlife'ın aktardığı sözlerinde, yaban hayatı, besinler ve kar algleri arasındaki bağın Antarktika'da buzdan arınmış alanların genişlemesine dair öngörülerde kritik bir eksik parça olduğunu söylüyor. Bu biyolojik koyulaşma hesaba katılmadıkça kıyıdaki kar örtüsünün ne hızla eridiğinin büyük olasılıkla olduğundan düşük tahmin edildiğini ekliyor.
Sıradaki soru, aynı kolonilerin birkaç yaz boyunca izlenmesi, amonyumun da ölçülmesi ve alglerin büyürken ne kadar ışık soğurduğunun sahada doğrudan kaydedilmesi. Penguen haritası değiştikçe karın renk haritasının da değişip değişmeyeceği, ancak böyle uzun soluklu ölçümlerle anlaşılabilecek.
Fotoğraf: Jerzy Strzelecki, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
