Roma'nın Bilinen En Büyük Duvar Mozaiği Trajan Hamamları'nın Altında Ziyarete Açıldı

Duvar mozaiği neden ayrı bir kategori?

Roma mozaiği denince çoğumuzun aklına yerdeki mozaikler gelir. Türkiye'de bunun en bilinen örnekleri Gaziantep'teki Zeugma Mozaik Müzesi ile Hatay Arkeoloji Müzesi'nde. Zeugma Mozaik Müzesi yaklaşık 1.700 metrekarelik mozaikle 2011'de açıldığında "dünyanın en büyük mozaik müzesi" unvanını taşıyordu; bu unvanı 2014'te açılan Hatay Arkeoloji Müzesi'ne devretti. Ancak bu karşılaştırmalar çoğunlukla villaların, hamamların zeminlerini süsleyen taban mozaikleri için geçerli.

Duvar mozaiği ise çok daha az bugüne ulaşır. Yerdeki mozaik toprak altında kalıp korunabilirken, duvarlar yıkılır, sökülür ya da yeniden kullanılır. Bu yüzden 16 metrelik bir duvarın büyük bölümünün ayakta kalması, eserin asıl değerini oluşturuyor.

Neron'un sarayı mı, başka bir yapı mı?

Trajan Hamamları MS 109'da imparator Trajan tarafından açıldı. ABC News'in aktardığı Associated Press haberine göre altı hektarı aşan kompleks, döneminin dünyadaki en büyük hamam yapısıydı. Hamamlar kısmen, imparator Neron'un 64-68 yılları arasında yaptırdığı görkemli saray Domus Aurea'nın ("Altın Ev") kalıntılarının üzerine inşa edildi.

Mozaik hamamlardan daha eski, MS 1. yüzyıldan. Ancak arkeologlar onun Domus Aurea'ya ait olduğunu düşünmüyor. Colossal'a göre bir olasılık, sonradan hamam kompleksine katılan zengin bir konutun parçası olması. Mozaikteki tesseraların (mozaiği oluşturan küçük küp parçaların) önemli kısmı eksik; bunların hamamların inşaatında sökülüp yeniden kullanılmış olabileceği düşünülüyor.

Mozaiğin büyük bölümü 2011'deki kazılarda ortaya çıktı. Daha yeni çalışmalar, alt kısımda bir Roma limanı çevresine dizilmiş villaları gösteren denizci bir sahneyi de açığa çıkardı. Bu limanın gerçek bir kenti mi yoksa hayali bir manzarayı mı gösterdiği bilinmiyor.

Yanında bir de "Boyalı Kent" var

Aynı galeride 1997'de bulunan ve yakın zamanda restore edilen bir fresk de ilk kez ziyarete açıldı. "Boyalı Kent" (Città Dipinta) adı verilen duvar resmi, surlar ve kulelerle çevrili bir kıyı kentini kuşbakışı gösteriyor: kapılar, bir tiyatro, altın heykeller, hatta konutların pencereleri. Roma'nın kültürel miras sorumlusu Claudio Parisi Presicce, AP'ye "Hangi kenti gösterdiğini bilmiyoruz ama özellikle tanınmış bir kent olmalı" dedi. Colossal'ın CNN'e dayanarak aktardığına göre freskteki bazı ayrıntılar, örneğin meydanlar ve kuleler, 1. yüzyıl kent düzeninde pek yaygın değildi.

Trajan'ın Anadolu'yla bağı

Hamamlara adını veren Trajan, imparatorluğun sınırlarını en geniş haline ulaştıran imparator olarak bilinir. Hayatı da Anadolu'da sona erdi: MS 117 yazında İtalya'ya dönerken hastalandı ve Kilikya kıyısındaki antik bir liman kentinde, bugünkü Antalya'nın Gazipaşa ilçesinin batısında öldü. Kent bir süre onun anısına Traianopolis adını taşıdı.

Nasıl görülebilir?

Euronews'e göre ilk deneme ziyaretleri 12-13 Eylül'de rezervasyonla yapıldı. 2 Ekim'den itibaren müze cuma-pazar günleri, günde altı seansta ve seans başına en fazla 15 kişiyle açık olacak. Sınırlamanın nedeni, eserlerin nem ve iklim koşullarına nasıl tepki verdiğini izlemek. Ziyaretçiler mozaiği ve freski, kalıntılara zarar vermemek için kurulan yükseltilmiş bir yürüme yolundan izliyor.

Kazı henüz bitmedi. Colossal'a göre arkeologlar mozaiğin şarap yapımı ve üzümle ilgili bir bölümü üzerinde çalışmaya devam ediyor. Duvarın geri kalanının ne göstereceği ve limanın hangi kent olduğu, şimdilik açık sorular.

Fotoğraf: sailko, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons