Thwaites Buzulu için yeni model, deniz seviyesi riskini artırıyor

Batı Antarktika'daki Thwaites Buzulu, halk arasında "Kıyamet Buzulu" olarak anılıyor. Kaliforniya Üniversitesi Irvine ile NASA'nın Jet Propulsion Laboratuvarı'ndan araştırmacıların geliştirdiği yeni bir bilgisayar modeline göre bu dev buzul, bilim insanlarının şimdiye kadar hesapladığından çok daha fazla su katkısı yapabilir. Model, 2100'e kadar küresel deniz seviyesinde en fazla 30 milimetrelik bir yükselişe işaret ediyor. Bu değer, önceki öngörülerin iki katı; üstelik iklimde ek bir ısınma olmasa bile geçerli.

Eski modeller neyi gözden kaçırmıştı?

Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışma, önceki modellerin buzulun gerilemesini neden hafife almış olabileceğini açıklıyor. Buzulbilimciler uzun süre, karadaki buzun suyun üzerinde yüzmeye başladığı yeri dar ve büyük ölçüde sabit bir çizgi olarak, yani "yerleşme çizgisi" olarak ele aldı. Uydu gözlemleri ise başka bir tablo gösteriyor: Bazen kilometrelerce genişlikte bir "yerleşme bölgesi" var ve sıcak okyanus suyu buzun çok derinine kadar sızarak güçlü bir erimeye yol açıyor.

Araştırmacılar bu dar çizgi yerine, okyanus suyunun buzulun altına ulaşabildiği çok daha geniş bir alanı hesaba kattı. Bu değişiklikle model, Thwaites'te geçmişten bugüne görülen değişimleri yeniden üretebildi. Bu değişimler, geleneksel modellerin gösterdiğinden dört kat daha belirgindi. Ekip simülasyonlarını yirmi yılı aşkın gözlemle karşılaştırdı ve Finlandiya'nın ICEYE uydu takımyıldızının sentetik açıklıklı radar ölçümlerini de inceledi. Bu ölçümler, buzulun ana gövdesi boyunca yerleşme bölgesinde kilometrelerce uzanan dalgalanmalar ortaya koydu.

Sıcak su buzu alttan eritiyor

Uydu verilerine göre deniz suyu, deniz tabanına oturmaya devam eden buzun altında kilometrelerce ilerliyor. Gelgitle birlikte su seviyesi yükselip alçaldıkça buz kalkıyor ve alt yüzeyi tekrar tekrar sıcak, basınçlı deniz suyuna maruz kalıyor. Bu su, iklim değişikliğiyle değişen okyanus akıntıları sayesinde Antarktika kıyısına ulaşıyor.

Thwaites, Batı Antarktika'daki Amundsen Denizi Körfezi'nde yer alıyor. Bu bölge, Antarktika Buz Tabakası'nın toplam kütle kaybının yaklaşık üçte birinden sorumlu. Buzul son on yıllarda inceldi ve hızla geriledi; buzun giderek hızlandığı da gözlendi. Geleneksel modeller ise uydularla saptanan bu hızlanmayı yeniden üretmekte zorlanıyordu.

Buzulu tutan sualtı sırtı risk altında

Çalışmanın baş yazarı Mattia Poinelli'ye göre buzulun altındaki su hareketi, Thwaites'in onu yerinde tutan sualtı sırtlarıyla bağını zayıflatıyor. Bu doğal destekler tutunma güçlerini kaybettikçe buz daha hızlı akabiliyor, buzul da daha çabuk geri çekilebiliyor. Poinelli, ana gövdenin şu an Mouginot Sırtı tarafından geçici olarak dengelendiğini belirtiyor. Bu sırt serbest kalırsa buzulun, ağırlıklı olarak ters eğimli bir deniz tabanı üzerinden bir sonraki yüksek noktaya, yani Güney Sırtı'na doğru sürekli geri çekileceğini söylüyor.

Simülasyonlara göre bu kritik değişim 2100'den önce yaşanabilir. Model 4 ila 6 kilometre genişliğinde bir yerleşme bölgesini içerdiğinde, yüzyılın sonuna kadar Thwaites'in Mouginot Sırtı'ndan kopma olasılığı yüzde 60 çıkıyor.

Arka plan

Thwaites gibi okyanusa uzanan büyük buzullar, buz tabakasının kenarında bir tür tampon görevi görür. Karadan denize akan buzun hızını, deniz tabanındaki çıkıntılar ve buzun bu tabana tutunduğu bölgeler belirler. Taban denizin altında olan ve ters eğimli bölgelerde, buz geri çekildikçe daha derin zemine ulaşılır; bu da gerilemenin kendi kendini besleyebileceği endişesini doğurur. Buzulun "Kıyamet Buzulu" lakabını alması da bu endişeyle bağlantılıdır.

Buz tabakası modelleri uzun süre fiziksel süreçleri basitleştirmek zorunda kaldı. Yerleşme çizgisini tek bir keskin sınır saymak, hesapları kolaylaştıran ama gerçeği eksik yansıtan bir varsayımdı. Uydu radarlarının kilometrelerce genişlikte, gelgitle hareket eden bir geçiş kuşağını göstermesi, bu varsayımı sorgulatan gözlemsel temeli oluşturdu. Rignot'nun ifadesiyle önceki projeksiyonlar, eksik fizik nedeniyle kütle kaybının hızını yakalamakta zorlanıyordu.

Neden önemli?

Deniz seviyesi yükselişinin en büyük belirsizlik kaynaklarından biri Antarktika buzullarının davranışıdır. Model gözlenen geçmişi daha iyi yeniden üretiyorsa, gelecek için yapılan tahminlere duyulan güven de artar. Poinelli'nin vurguladığı gibi, temel fiziksel süreçleri hesaba katmak ve geçmiş gözlemlere göre kalibre etmek, projeksiyonlardaki belirsizliği azaltmanın güvenilir bir yolunu sunuyor. Araştırmacılar, sonuçların önümüzdeki on yıllarda kıyı sellerine dair beklenenden büyük bir risk ve maruziyet anlamına geldiğini söylüyor.

Küresel deniz seviyesi tek bir kıyıyı değil, tüm kıyıları etkiler. Uzun kıyı şeridine sahip Türkiye gibi ülkeler için de bu tür çalışmalar, kıyı planlaması ve afet hazırlığı tartışmalarının bilimsel zeminini besleyen veriler arasında yer alır. Ancak çalışmanın Türkiye'ye özgü bir etki hesabı sunmadığını belirtmek gerekir.

Ne değişecek?

Bu sonuçlar, buz tabakası modellerinin yerleşme bölgesini daha gerçekçi biçimde temsil etmesi gerektiğini gösteriyor. Benzer yaklaşımın okyanusa uzanan diğer büyük buzullara uygulanması, bölgesel projeksiyonların yeniden değerlendirilmesini gündeme getirebilir. Uydu gözlemleri ile modelleme arasındaki bağın güçlenmesi de bekleniyor.

Yine de rakamların bu modelin sonuçları olduğunu ve belirsizlik taşıdığını akılda tutmak gerekir. Sırttan kopma ihtimali kesin bir öngörü değil, olasılıktır. Bu çalışma, kıyı bölgeleri için temkinli planlamanın önemini ve buzulların altında olup bitenin izlenmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.