NASA, Hubble'ı kurtarmak için özel şirketlerden fikir istiyor

NASA, 35 yılı aşkın süredir evrene bakışımızı değiştiren Hubble Uzay Teleskobu'nun görev ömrünü uzatmanın yollarını arıyor. Ajans bu amaçla özel uzay şirketlerine çağrı yaptı. Teleskop hâlâ çalışıyor ama yörüngesi yavaş yavaş küçülüyor ve müdahale edilmezse bir gün Dünya atmosferine düşecek.

NASA tam olarak ne istiyor?

Ajans, 29 Ekim'de bir Bilgi Talebi (Request for Information) yayımladı. Belge, Hubble yörüngedeyken ona hizmet verebilecek ticari teknolojilerin neler olduğunu öğrenmeyi hedefliyor. Asıl soru şu: Yeni nesil uzay araçları teleskobu daha uzun süre çalışır tutabilir, performansını artırabilir ya da görevini güvenli biçimde sonlandırmaya yardımcı olabilir mi?

Masadaki seçeneklerden biri, Hubble'a bir uzay aracı gönderip onu daha yüksek bir yörüngeye itmek. Bir diğeri, teleskobun yeteneklerini yükseltecek bakım görevleri. Üçüncü yol ise bilimsel işi bittiğinde teleskobu emniyetli şekilde emekliye ayırmak. Bu, kontrollü bir iniş ya da yörüngede güvenli bir bertaraf yöntemiyle olabilir. Bunların hiçbiri henüz resmen onaylanmış değil. NASA şimdilik hangi teknolojilerin mevcut olduğunu ve bunların uygulanabilir, makul maliyetli çözümler sunup sunamayacağını anlamaya çalışıyor.

İlgilenen firmalar belgeyi çevrimiçi inceleyebiliyor. Yanıtlar, 30 Kasım Pazartesi günü doğu saatiyle öğleden sonra üçe kadar kabul edilecek.

Yetkililer ne diyor?

NASA Yöneticisi Jared Isaacman, Hubble'ın önünde hâlâ önemli bilim olduğunu belirtti. Ona göre ajans, teleskobun mümkün olduğunca uzun süre katkı sunmasını sağlayacak her makul fırsatı değerlendirmeli. Isaacman, yörüngede hazır duran bir varlığın ömrünü yenilikçi ve düşük maliyetli yöntemlerle uzatmanın mümkün olup olmadığını araştırmanın, Amerikan vergi mükelleflerine ve bilim insanlarına karşı bir sorumluluk olduğunu söyledi.

Bilim Misyonları Direktörlüğü'nden Nicky Fox ise Hubble'ı ulusal bir ikon olarak niteledi. Fox'a göre ticari sektör, uzayda uydu yakalama ve bakım alanında son yıllarda hızla gelişti. Teleskobun beklenen atmosfere giriş tarihine kadar kalan süre düşünüldüğünde, ajans Hubble'ı daha yüksek bir yörüngeye taşıma seçeneklerinin tamamını keşfetmek istiyor. Bu arada Hubble'ın ardılı olacak amiral gemisi misyon da geliştiriliyor.

Yörünge neden küçülüyor?

Hubble, alçak Dünya yörüngesinde dolaşıyor. Bu bölgede atmosfer çok seyrelmiş olsa da tamamen yok değil. Geriye kalan çok az miktardaki gaz, uzay araçlarının hareketine sürtünme yaratıyor ve uzun vadede irtifa kaybına yol açıyor. Sonunda araç, atmosferin yoğun katmanlarına iniyor.

Kendi yörüngesini yükseltebilen motorlu araçların aksine Hubble'ın irtifasını koruyacak bir itki sistemi yok. Dışarıdan yardım almadan bu alçalmayı tersine çeviremiyor. NASA'nın mevcut analizi, teleskobun 2033 ile 2034 arasında bir tarihte atmosfere gireceğini gösteriyor. Yörünge yükseltme görevi yoluyla bu sonucu önlemek için ise ajans, böyle bir görevin 2032'ye kadar gerçekleşmesi gerektiğini öngörüyor. Yani değerlendirme, görev tasarımı ve uygulama için sınırlı bir süre var.

Arka plan

Hubble, NASA ile Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) uzun soluklu ortaklığının ürünü. Operasyonları Maryland'in Greenbelt kentindeki Goddard Uzay Uçuş Merkezi yönetiyor. Denver merkezli Lockheed Martin Space ek operasyonel destek veriyor. Bilimsel işleyişi ise NASA adına Üniversiteler Astronomi Araştırmaları Birliği'nin yönettiği, Baltimore'daki Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü yürütüyor.

Teleskop, tasarlandığı dönemde bugünkü ticari uzay teknolojilerinin hiçbirine sahip değildi. Geçmişte Hubble'a bakım yapılabilmesi mekik görevlerine bağlıydı. Bugün ise özel firmalar yörüngede başka araçlara yaklaşma, onları yakalama ve servis verme konusunda yeni yetenekler geliştiriyor. NASA'nın çağrısı, bu birikimin Hubble gibi eski ama değerli bir gözlemevine uygulanıp uygulanamayacağını sınamayı amaçlıyor.

Neden önemli?

Hubble, astronominin pek çok alanında keşif üretmeyi sürdürüyor. Dolayısıyla ömrünün uzaması, yeni gözlemler ve daha fazla bilimsel veri anlamına gelebilir. Başarılı bir yörünge yükseltme ya da sistem iyileştirme görevi, tarihî teleskobun katkısını yıllarca sürdürmesine imkân tanıyabilir.

Çağrının bir başka yönü de ticari uzay sektörü için bir test niteliği taşıması. Yörüngede hizmet verme teknolojisi gerçek ve prestijli bir hedefte denenirse, bu yalnızca Hubble'ı değil, gelecekte diğer uydu ve gözlemevlerinin yönetimini de etkileyebilir. Öte yandan her şey şimdilik bir keşif aşamasında. Gelecek yanıtlar, bu fikirlerin teknik ve mali olarak ne kadar gerçekçi olduğunu ortaya koyacak.