ESCAPADE ikizleri Mars yolunda Dünya'nın yanından iki kez geçecek

Mars'a doğru yola çıkan ESCAPADE görevinin ikiz uzay araçları, hedeflerine ulaşmadan önce bir kez daha Dünya'ya uğruyor. Blue ve Gold adlı araçlar, gezegenimizin çekim gücünden yararlanıp kızıl gezegene fırlatılmak üzere birbiri ardına yakın geçiş yapacak. Blue'nun geçişi 7 Kasım 2026'da, Gold'un geçişi ise iki gün sonra gerçekleşecek.

Yakın geçişte motorlar çalışacak

Araçlar Dünya'ya en çok yaklaştıkları anda motorlarını ateşleyecek. Bilim insanlarının Mars'a yönlendirme yanması olarak andığı bu manevra, çekim yardımına ek bir hız kazandıracak. Saatteki hız artışının 1.000 mili (yaklaşık 1.600 kilometre) aşması bekleniyor.

Bu desteğin ardından araçların Mars'a 7 ve 9 Eylül 2027'de varması planlanıyor. Orada Güneş'ten gelen yüklü parçacıkların Mars'ın manyetik ortamıyla nasıl etkileştiğini inceleyecekler.

Gökyüzünde görmek mümkün mü?

Belki, ama büyük olasılıkla teleskop gerekecek. Buzdolabı boyundaki iki araç, Dünya çevresinde dolanan uyduların çoğundan daha yüksekten geçecek. Yine de NASA, batı ABD'dekilerin motor ateşlemelerinden önce araçları fark edebileceğini belirtiyor. Blue'nun 7 Kasım sabahında Pasifik saatiyle gece yarısı ile sabahın ilk saati arasında en parlak görüneceği, Gold'un ise 9 Kasım'da ondan bir sonraki saat aralığında en parlak olacağı söyleniyor.

Sonraki gözlem fırsatı, motor yanmaları sırasında güney Avustralya'da olacak. Blue'nun yanması 7 Kasım'da, Gold'unki ise 9 Kasım'da Avustralya Doğu yaz saatiyle akşam saatlerinde başlayacak. Araçlar yakındaki uydulara göre yavaş hareket edeceği için gökyüzünü doğudan batıya geçmeleri birkaç saat sürecek.

Fırlatıştan bu yana

Görev, Blue Origin'in New Glenn roketiyle 13 Kasım 2025'te Florida'daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Üssü'nde bulunan 36 numaralı fırlatma kompleksinden yola çıktı. Bu, roketin Ocak 2025'teki ilk uçuşundan sonraki ikinci fırlatmasıydı. Yeniden kullanılabilir birinci kademe, yeryüzünde bir platforma güvenle indi. ESCAPADE adı, Escape and Plasma Acceleration and Dynamics Explorers ifadesinin kısaltması.

Neden önemli?

Mars'ın manyetik yapısı Dünya'dakinden farklı. Dünya'da erimiş, hareket halindeki demir çekirdeğin ürettiği, tüm gezegeni saran ve Güneş rüzgârına karşı koruyan bir manyetik alan var. Mars'ta böyle bütüncül bir alan bulunmuyor. Ancak kabuğundaki bazı kayaçlar, gezegenin milyarlarca yıl önce sahip olduğu küresel alanın izlerini taşıyor. Çekirdek soğuyup dinamo durunca küresel alan çökmüş, fakat o dönemde katılaşan demirli kayaçlar manyetikliklerini korumuş. Bu yamalar, özellikle güney yaylalarında bölgesel ve yer yer şaşırtıcı derecede güçlü alanlar oluşturuyor.

Mars'ın durumu bu yüzden bir tür melez. Venüs'tekine benzer biçimde, Güneş rüzgârı ile atmosferin etkileşiminden doğan bir manyetosfer var; üstüne kabuktan gelen yerel alanlar ve daha geniş ölçekli etkiler biniyor. ESCAPADE'in iki aracı Mars çevresinde dolanarak güneş parçacıklarının ve Mars atmosferinin bu bölgelerde nasıl davrandığını ölçecek. Bilim insanları, verilerin gezegenin atmosferinin çoğunu ve manyetosferini zaman içinde nasıl yitirdiğini anlamaya yardım etmesini bekliyor.

Görevin bilimsel hedefleri

NASA'nın tarifine göre görev, Mars'ın manyetik alanının parçacık akışlarını gezegen çevresinde nasıl yönlendirdiğini inceleyecek. Güneş rüzgârından gelen enerji ve momentumun manyetik ortam içinde nasıl taşındığına, Mars atmosferine giren ve çıkan enerji ile madde akışını hangi süreçlerin denetlediğine de bakılacak.

ESCAPADE, nispeten düşük maliyetli bir görev olarak öne çıkıyor ve tasarımı UC Berkeley liderliğinde yürütüldü. İki araçla aynı anda ölçüm yapabilmek, tek araçla elde edilemeyecek bir bakış sağlıyor. Önümüzdeki günlerdeki Dünya geçişleri ise yolculuğun en kritik duraklarından biri.