Swift uzay teleskopu Sumatra üzerinde atmosfere girdi

Uzun yıllardır evrenin en güçlü patlamalarını izleyen Swift uzay teleskopu, 4 Kasım 2026'da Dünya atmosferine girerek yok oldu. ABD Uzay Kuvvetleri'nin açıklamasına göre araç, 12:39 UTC'de Kuzey Sumatra üzerinde atmosfere girdi. Sosyal medyada, olası yeniden girişi gösterdiği düşünülen çok sayıda görüntü paylaşıldı.

Gökyüzünde ateşli bir iz

Paylaşılan videoların bir bölümü Malezya ve Endonezya kıyılarından geldi. Mersing, Tioman Adası ve Batam çevresindeki kişiler, gökyüzünde parlak bir ışık izi gördüklerini ve bunun bir uydu parçası ya da meteor olabileceğini aktardı. Görüntülerin hepsinin Swift'e ait olduğu kesin değil, ancak zamanlama ve konum yeniden girişle örtüşüyor.

Uzmanlar aracın atmosferde tamamen yanmasını bekliyordu. Bu nedenle yerdeki insanlar için bir tehlike öngörülmüyordu.

Kurtarma görevi neden başarısız oldu?

Swift'in yörüngesi uzun süredir hızla alçalıyordu. Araç yukarı taşınmazsa Dünya'ya düşmesi kaçınılmazdı. NASA da bunu önlemek için ticari bir robotik onarım aracı olan Katalyst Space'in LINK'ine başvurdu. LINK, 3 Temmuz 2026'da fırlatıldı. Planı Swift'e yaklaşmak, onu yakalamak ve yörüngesini yükseltmekti.

Görevin yaklaşık üçüncü haftasında LINK'in üç reaksiyon tekerleğinden ikisi arızalandı. Araç kontrolsüz biçimde dönmeye başladı ve haberleşme kesintili hale geldi. Sonunda NASA ve Katalyst, LINK'in Swift'i yakalayıp yükseltmeyeceğini duyurdu. Ana hedef gerçekleşmedi, ancak iki taraf yine de Swift çevresinde buluşma ve yakın operasyon denemeleri yürüterek gelecek için veri topladı.

NASA Yöneticisi Jared Isaacman, sonucun hedeflenen olmadığını ama girişimin yine de değerli olduğunu söyledi. Ekibin Swift'e daha fazla bilim yapma şansı vermek için olağanüstü hızlı hareket ettiğini belirten Isaacman, LINK'in buluşma denemesinden elde edilebilecek her şeyin öğrenileceğini ve bu derslerin sonraki görevlere aktarılacağını ifade etti.

Amatör gözlemciler iki aracı görüntüledi

Porto Riko'daki Sociedad de Astronomía del Caribe üyeleri, LINK ile Swift'i aynı ya da çok benzer bir yörüngede kameraya aldı. Añasco'dan çekilen bir kayıt, 10 Ağustos 2026'da yerel saatle akşam 8:02 civarına ait. Kulübün 2 Ağustos 2026'daki daha önceki kaydında LINK, Swift'in yaklaşık sekiz dakika gerisindeydi. 9 ile 10 Ağustos arasındaki görüntülerde ise LINK, Swift'in biraz önüne geçmişti.

Videoda kurtarma aracı, Akrep takımyıldızının en parlak yıldızı Antares'in çok yakınından geçiyor. Bir dakika sonra Swift de aynı yıldızın yanından geçiyor. Gözlemciler iki aracın izini, Heavens-Above.com gibi kaynaklardan aldıkları yörünge verileriyle hesaplayarak yakalayabildi.

Arka plan

Resmî adı Neil Gehrels Swift Gözlemevi olan araç, 2004'ten beri Dünya çevresinde dönüyordu. Gama ışını patlamaları, evrendeki en enerjik olaylar arasında sayılır. Swift'in üç teleskobu vardı: Burst Alert Telescope, X-Ray Telescope ve Ultraviolet/Optical Telescope. Bu araçlar, patlamayı fark etmek ve ardından farklı dalga boylarında incelemek için birlikte çalışıyordu.

Alçak Dünya yörüngesindeki uyduları atmosferin çok ince üst tabakaları bile yavaş yavaş sürükler. Bu sürtünme zamanla irtifa kaybettirir. Uydunun yakıtı ya da itki sistemi yoksa yörünge alçalır ve araç sonunda daha yoğun hava tabakalarına girip sürtünmeyle ısınarak parçalanır. Swift'in yaşadığı süreç de bu fiziksel sürecin sonucuydu.

Neden önemli?

Swift'in kaybı, uzun süre çalışan bir bilim gözlemevinin sona ermesi anlamına geliyor. Gama ışını patlamalarını hızlıca bulup farklı teleskoplara haber veren araçlar astronomide özel bir yere sahip. Bu nedenle kurtarma girişimi, bilimsel getirisi olan bir deneme olarak görülüyordu.

Görev başarısız olsa da uydu servisi alanında önemli bir sınav sunuyor. Yörüngede başka bir aracı yakalayıp yükseltme fikri henüz yaygın bir uygulama değil. LINK'teki yönelim kontrolü sorunu, bu tür operasyonlarda güvenilirliğin ne kadar kritik olduğunu gösterdi. NASA'nın açıklamasına bakılırsa toplanan veriler, gelecekteki servis görevlerinin tasarımında kullanılacak.