Ali bin Îsâ el-Kehhâl

Ali bin Îsâ el‑Kehhâl (Arapça: علي بن عيسى الكحال), 1010 civarında yaşamış “göz doktoru” (al‑kahhal) lakaplı bir Arap oftalmologuydu. Orta Çağ İslam dünyasının en tanınmış göz uzmanı olarak bilinir ve Avrupa’da adı Latinleştirilmiş hâliyle Jesu Oculist şeklinde anılmıştır.

Onun kaleme aldığı Teẕkiretü’l‑keḥḥâlîn fi’l‑ʿayn ve emrâżihâ, Arapça olarak günümüze ulaşan en kapsamlı oftalmoloji eseridir ve zaman zaman “Göz Doktorlarının Notu” olarak da çevrilir. Huneyn bin İshak, Galen ve diğer eski yazarların görüşlerini temel alarak gözün yapısını, hastalıklarını ve bu hastalıkların tedavi yöntemlerini ayrıntılı bir şekilde açıklar. Kitapta, Ali bin Îsâ göz anatomisine dair çizimler de yer alır; bu yönüyle döneminin standart oftalmoloji kaynağı haline gelmiştir.

Eserde, çeşitli göz rahatsızlıklarını tanımlayan ve tedavi önerileri sunan bölümler bulunur. Özellikle Vogt‑Koyanagi‑Harada sendromunun semptomlarını ilk kez bu metinde açıklamıştır. Gözyaşı akıntısını, pterygiumun aşırı yakılması sonucu ortaya çıkan bir durum olarak sınıflandırmış ve hastalığın evresine göre farklı tedaviler önermiştir: erken aşamalarda amonyak tuzu, yanmış bakır ya da göz kapağı macunu gibi büzücü maddeler; kronik aşamalarda ise tüy kalemle kanca şeklinde diseksiyon yöntemi.

Kitapta ayrıca çeşitli cerrahi teknikler de tarif edilmiştir; bir örnek olarak, temporal arterit vakasına dair bir kayıt bulunabilir. Bu yönleriyle Teẕkiretü’l‑keḥḥâlîn, sadece teorik bilgiyi değil, pratik uygulamaları da içeren değerli bir kaynak olarak tarih sahnesinde yerini alır.