Andromeda Galaksisi
Andromeda Takımyıldızı'nda bulunan sarmal bir galaksi
Andromeda Galaksisi, Andromeda takımyıldızının içinde yer alan bir sarmal galaksidir. Mitolojide zincire vurulmuş bir kız olarak anılan Andromeda isminin Türkçe karşılığı da bu anlamı taşır. Bu gök cismi aynı zamanda Messier 31, M31 ve NGC 224 adlarıyla da tanınır. Spitzer Uzay Teleskobu’nun sağladığı veriler, galaksinin içinde yaklaşık bir trilyon yıldız barındırdığını gösterir. Samanyolu’na olan mesafesi yaklaşık 2,54 milyon ışık yılıdır ve 2006 yılı ölçümlerine göre Samanyolu, Andromeda’nın kütlesinin sadece yüzde 80’i kadar bir kütleye sahiptir. Dünya’dan çıplak gözle görülebilen en uzak gök cismi olma özelliği de Andromeda’yı özel kılar; ayrıca Samanyolu’na en yakın büyük galaksi konumundadır.
İki galaksi, yaklaşık 4,5 milyar yıl içinde çarpışarak dev bir eliptik ya da mercek şeklinde bir yapı oluşturacak şekilde birleşecekler. Bu büyük kozmik buluşma, evrenin gelecekteki şekline yön verecek önemli bir olaydır.
Andromeda’nın gözlemlenmeye başlanması M.S. 964 yılına kadar uzanır; o dönemde İranlı astronom Abdurrahman el‑Sufi, gökyüzünde “Küçük Bulut” adını verdiği bu nesneyi çıplak gözle kaydetmiştir. 1612’de Simon Marius, Andromeda’nın ilk çizimini yayımlamış, ancak Charles Messier (1764) bu gözlemlerden habersiz olarak nesneyi yeni bir bulutsu olarak tanımlamış ve kataloguna “M31” numarasını vermiştir.
Modern astronominin Andromeda’yı incelemeye başlaması ise fotoğrafçılığın gelişmesiyle mümkün olmuştur. Isaac Roberts, 50 cm’lik teleskopuyla Andromeda’nın sarmal kollarını gösteren ilk fotoğrafları çekmiştir; o dönemde dışgalaksilerin varlığı henüz kabul edilmediği için bu yapıların bir galaksi olabileceği düşünülmemişti. Daha sonra Edwin P. Hubble, 1925’te NGC 6822’yi inceleyerek uzak yıldız topluluklarının varlığını kanıtlamış ve 1929’da Andromeda’nın bir sarmal galaksi olduğunu ortaya koyan makalesini yayımlamıştır.
1940’lı yıllarda ise Alman astronom Baade, Mount Wilson’daki 250 cm’lik teleskopla Andromeda’yı gözlemlemiş ve iki önemli sonuca ulaşmıştır. 1944’te Los Angeles’teki karartma tatbikatları sırasında, karanlık gökyüzü koşullarında Andromeda’nın sarmal kollarındaki yıldızlar net bir şekilde görülürken, galaksinin parlak orta bölgesi fotoğraflarda belirginleşmemiştir. Bu gözlem, galaksinin yapısı hakkında yeni ipuçları sunmuştur.