Çin

Çin Halk Cumhuriyeti, Doğu Asya’da tek parti sistemiyle yönetilen bir üniter devlettir. 1,4 milyarın üzerindeki nüfusu ile Hindistan’dan sonra dünyada ikinci en kalabalık ülkedir ve küresel nüfusun yaklaşık yüzde 17’sini oluşturur. Yaklaşık 9,6 milyon kilometrekarelik toprakları, on dört komşu ülkeyle kara sınırını paylaşır; bu da onu yüzölçümü bakımından üçüncü büyük ülke konumuna getirir. Yönetim birimi olarak 33 bölge bulunur: 22 eyalet, 5 özerk bölge, 4 merkezi yönetim belediyesi ve 2 özel idari bölge. Başkent Pekin, aynı zamanda siyasi merkez iken, Şanghay nüfus yoğunluğu ve finansal faaliyetler açısından ülkenin en büyük şehridir.

İlk insan toplulukları Paleolitik Çağ’da bu topraklarda yaşamaya başlamıştır. M.Ö. 2. binyılda Sarı Nehir havzasında hanedan devletleri ortaya çıkmış, M.Ö. 8‑3. yüzyıllarda Zhou hanedanının çöküşüyle birlikte yeni idari ve askeri düzenler, edebiyat ve felsefi akımlar gelişmiştir. M.Ö. 221’de bir imparatorun hükümranlığı altında birleştirilen Çin, iki bin yıl süren imparatorluk dönemine adım atmıştır. Bu süreçte barut, kağıt, matbaa ve pusula gibi buluşlar, İpek Yolu’nun kurulması ve Çin Seddi’nin inşası gibi büyük başarılar kaydedilmiştir. 19. yüzyılda bir dizi eşitsiz antlaşma sonucunda bazı bölgeler Avrupa güçlerine geçerken, 1911 Devrimi Çing hanedanını sona erdirip bir sonraki yıl Çin Cumhuriyeti’ni kurmuştur. Savaş Ağaları Dönemi’nde ülke parçalanmış, ancak Kuomintang’ın Kuzey Seferi bu bölünmüşlüğü sona erdirmiştir.

1927’de Kuomintang’ın Çin Komünist Partisi üyelerini tasfiye etmesiyle iç savaş patlak vermiş, 1937’de Japon işgali tüm ülkeyi birleştirmiş ve iki cephe kurularak ortak bir mücadeleye yönlendirmiştir. İkinci Çin‑Japon Savaşı sonunda Çin zafer kazanmış, ancak savaş sonrası Kuomintang ile Komünist Parti arasındaki çekişme yeniden alevlenmiştir. 1949’da Komünist Parti, Çin Halk Cumhuriyeti’ni ilan etmiş ve Kuomintang’ı Tayvan’a sürüklemiştir; iki taraf hâlâ kendi meşruiyetini iddia etmektedir. Toprak reformları sonrası Büyük İleri Atılım ve Kültür Devrimi gibi politikalar büyük toplumsal yıkıma yol açmıştır. 1978’de başlatılan reform ve açılım politikaları ekonomiyi planlı sistemden piyasa temelli bir modele kaydırmış ve hızlı bir büyüme getirmiştir. 1989 Tiananmen Meydanı olayları ise siyasi liberalizasyon çabalarını durdurmuştur.

Bugün Çin, tek iktidar partisi olan Çin Komünist Partisi’nin yönettiği bir devlettir ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi konumundadır. Dünya ekonomisinin yaklaşık yüzde beşini temsil eden ülke, satın alma gücü paritesiyle dünyanın en büyük ekonomisi olarak kabul edilir. Ancak demokrasi ve insan hakları konularında düşük puanlar alır. Üretim, ihracat ve ithalat alanlarında lider konumda olan Çin, aynı zamanda dünyanın en büyük daimi ordusuna, ikinci en büyük savunma bütçesine ve üçün üçüncü en büyük nükleer silah stoğuna sahiptir.