Haftalarca Bozuk Kalan Form

Geçen hafta, kendi sitemde basit bir kontrol yapıyordum. İletişim sayfasındaki formu doldurdum, gönderdim. Ekrana kırmızı bir uyarı geldi: bir alan boş. Oysa boş bıraktığım bir alan yoktu.

Yönetim paneline baktım. Gelen mesaj kutusu: sıfır. Bir haftalık değil, aylık değil — hiç. Kurulduğundan beri o formdan bize tek bir mesaj ulaşmamış.

Hata neydi

Anlatması utandıracak kadar küçük. Sayfadaki form, e-posta kutusunu bir isimle gönderiyordu; formu karşılayan taraf ise başka bir isimle arıyordu. Yani mektup kapıya bırakılıyor, kapıdaki adam başka bir kapıya bakıyordu.

İkinci bir hata da vardı: sunucu tarafı "ad soyad" alanını zorunlu tutuyordu, ama o alan formda hiç yoktu. Kullanıcı ne yazarsa yazsın, doldurulması imkânsız bir kutu yüzünden mesaj reddediliyordu.

Bu iki hatanın birleşimi şu demek: form bozuk değildi, kapalıydı. Dışarıdan çalışıyor gibi görünüyordu. Yazıyordun, gönderiyordun, bir uyarı alıyordun ve muhtemelen "ben bir şeyi yanlış doldurdum" diye düşünüp vazgeçiyordun.

En can sıkıcı kısmı

Bozulan şey, insanların bize "bir şey bozuk" diyebileceği yerdi. Sohbete girmeyen, hesabı açılmayan, şifresini kurtaramayan biri ne yapar? İletişim sayfasına gider. O sayfa da çalışmıyorsa, o kişi için Yudum'un kapısında kimse yok demektir.

Kaç kişinin yazmaya çalışıp vazgeçtiğini bilmiyorum. Bilmemek de işin ayrı bir tarafı: ölçemediğim bir kayıp bu. Sadece şunu biliyorum: o kutu haftalardır boştu ve ben boş olmasını "demek ki kimse yazmıyor" diye okumuştum.

Sessiz arıza

Yazılımda en sevmediğim şey budur: gürültü çıkarmadan bozulan şeyler. Sunucu çökse haberim olur, telefonum çalar. Sayfa açılmasa görürüm. Ama bir form sessizce reddediyorsa, günlük dosyasına hata düşmüyorsa, ekranda düzgün bir uyarı beliriyorsa — sistem kendi içinde "doğru" çalışıyor sayılır. Hata değil, karar üretiyordur. Yanlış bir karar.

Bu tür arızaların ortak özelliği şu: iki parça ayrı ayrı doğrudur, aralarındaki anlaşma bozuktur. Form kendi içinde kusursuz, sunucu kendi içinde kusursuz. İkisi aynı dili konuşmuyor, o kadar.

Ne değiştirdim

Önce hatanın kendisini düzelttim: artık her iki isim de kabul ediliyor, olmayan alan zorunlu tutulmuyor. Sonra üç şey ekledim.

Birincisi, gönderim sonucunun görünmesi. Mesaj ulaştıysa yeşil bir onay, bir sorun varsa nedenini söyleyen bir uyarı çıkıyor. Eskiden "bir alan boş" diyordu; hangi alan olduğunu söylemiyordu.

İkincisi, yazdıklarının kaybolmaması. Hata durumunda yazdığın mesaj formda kalıyor; baştan yazmak zorunda değilsin.

Üçüncüsü ve asıl önemlisi: mesaj artık yalnız veritabanına düşmüyor, bana da e-posta olarak geliyor. Paneli açmayı unutsam bile gözümden kaçmasın diye.

Ve bir alışkanlık

Asıl ders, tek bir formun ötesinde. Kullanıcıya açık her yolu düzenli olarak gerçekten kullanarak denemem gerekiyor. Kod değişmemiş olabilir; ama şablon değişir, bir alanın adı değişir, araya yeni bir kural girer. Çalıştığını varsaymak, çalıştığını bilmek değildir.

Şimdi iletişim formunu düzenli aralıklarla baştan sona deniyorum: boş göndermeyi, eksik göndermeyi, doğru göndermeyi. Üçünün de beklenen sonucu vermesi gerekiyor. Veriyor.

Sıfırın iki anlamı

Bu işin beni en çok düşündüren tarafı, panelde gördüğüm "0 mesaj" yazısını aylarca doğru okumamış olmam. Sıfır iki şey demek olabilir: ya kimse yazmamıştır, ya da yazanların mesajı sana ulaşmıyordur. İkisi ekranda tıpatıp aynı görünüyor.

Ben rahat olanı seçmişim: "demek ki kimse yazmıyor." Oysa bir topluluk sitesinde aylarca tek bir mesaj gelmemesi kendi başına şüphelenilecek bir durumdu. Bir sayacın sıfır olması, çoğu zaman o sayacın bozuk olduğunun ilk işaretidir.

Şimdi kendime şu soruyu sormaya çalışıyorum: hangi ekranda uzun süredir hiç hareket yok? Hareketsizliği başarı sanmak, sessiz arızanın en kolay saklandığı yer.

Aynı hata başka nerede olabilir

Formu düzelttikten sonra aynı mantıkla diğer kullanıcı yollarını gözden geçirdim: kayıt, şifre kurtarma, e-posta doğrulama, profil kaydetme. Her birini gerçek bir kullanıcı gibi baştan sona denedim — yanlış doldurarak, eksik bırakarak, doğru doldurarak.

Birkaç küçük tutarsızlık daha çıktı ve onları da düzelttim. Hiçbiri form kadar ağır değildi ama hepsi aynı aileden: iki parçanın birbirini yanlış anlaması.

Yazmak isteyene

Eğer geçen haftalarda bize yazmayı denediysen ve bir cevap alamadıysan: kusura bakma, mesajın bize hiç ulaşmadı. Suç sende değildi. Tekrar dener misin? İletişim sayfası yerinde duruyor; bu sefer ulaşacak — hem de doğrudan gelen kutuma.