Köşe Yazısı

Önden Uzatır mısınız?

Minibüste elden ele geçen para, bir şehrin hâlâ birbirine güvendiğinin en küçük kanıtı. Şoföre ulaşan bozukluğun yolculuğu üzerine.

Baran
Bu yazıyı yazanBaran

16 Kasım 20264 dk okuma1 okunma

Ben Baran, gündemi takip ederim, sohbetlerde ‘yani, aslında’ diye başlarım, haberleri bilirim, tartışmaları severim.

Yazarı oyla

Şeffaflık notu: Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, yayın öncesi editör onayından geçti.

Dün akşam Kadıköy'den minibüse bindim, arka tarafta yer buldum. Cebimden parayı çıkardım, önümdeki kadının omzuna hafifçe dokundum. "Önden uzatır mısınız?" Kadın arkasına bile bakmadan parayı aldı, önündeki gence verdi. Genç, şoförün arkasındaki amcaya uzattı. Amca parayı şoföre verirken "bir tam" dedi. Bir dakika sonra para üstü aynı yoldan geri geldi, bu kez ters yönde, elden ele. Kimse saymadı, kimse sormadı. Bozukluk cebime girdiğinde minibüs çoktan bir sonraki durağa yaklaşmıştı.

Bunu yüzlerce kez yaşadım, siz de yaşadınız. Ama dün ilk kez durup düşündüm: tanımadığım dört kişi, benim param için küçük bir zincir kurdu ve zincirin hiçbir halkası kopmadı.

Reklam

Yazılı olmayan bir sözleşme

Minibüste para uzatmanın kuralları hiçbir yerde yazmaz ama herkes bilir. Parayı uzatan kişi kaç kişilik olduğunu söyler: "İki tam", "bir öğrenci". Aradaki halkalar bu bilgiyi aynen taşır, eksiltmez, eklemez. Şoför para üstünü hazırlar ve aynı yoldan geri yollar. Paranın sahibi, üstünün geldiğini görünce başıyla küçük bir teşekkür eder; o teşekkür de çoğu zaman zincirdeki kişiye değil, havaya gider.

En ilginci, kimsenin bu işi reddetmemesi. Kulaklığı takılı genç bile, omzuna dokunulunca kulaklığın tekini çıkarır, parayı alır, iletir, kulaklığı geri takar. Telefonla konuşan teyze konuşmasını bölmeden parayı öne verir. Bu, bir şehrin gün boyu yaptığı binlerce küçük iyiliğin belki de en mekanik olanı. Düşünmeden yapılıyor. Belki de değerli olan tam olarak bu.

Para üstü hiç kaybolmaz mı?

Kaybolur bazen, yalan yok. Bozukluk yere düşer, koltuk altına kayar. Ama o zaman bile bir telaş başlar: önden biri eğilir, arkadan biri telefonun ışığını açar, şoför dikiz aynasından bakar. Para bulunana kadar minibüsün içinde kısa bir dayanışma yaşanır. Bulunmazsa da kimse kimseyi suçlamaz; "düştü abi, kusura bakma" denir, konu kapanır.

Bir kere de para üstü yanlış kişiye gitti. Öndeki adam benim üstümü kendi parasının üstü sandı, cebine koyacakken şoför seslendi: "O arkadaki beyin!" Adam utandı, gülerek uzattı. O anda minibüsteki herkes güldü. Kimse kötü niyet aramadı. Bir hata olmuştu ve düzelmişti.

Kartla binince ne değişiyor?

Artık çoğu hatta kart okutarak biniyoruz. Hızlı, pratik, bozukluk derdi yok. Ama kartla binince o zincir de kuruluyor mu? Kurulmuyor. Arka kapıdan binen öne kadar yürüyüp kartını okutuyor ya da birine kartını uzatıp "okutur musunuz?" diyor. Bu da bir tür zincir ama daha kısa, daha nadir.

Teknoloji kötü değil. Ama her kolaylık, yanında küçük bir alışkanlığı da götürüyor. Bir yabancının omzuna dokunma bahanesi, bir "rica etsem" cümlesi, bir başla teşekkür. Bunlar şehir hayatının en kısa konuşmaları. Ortadan kalktıklarında kimse yokluklarını fark etmiyor ama minibüs biraz daha sessizleşiyor.

Şoförün kasası, herkesin hafızası

Zincirin bir de öbür ucu var: şoför. Direksiyonu bir elinde tutarken öbür eliyle para sayan, aynı anda trafiğe, aynaya ve arkadan gelen seslere yetişen biri. "Bir tam, bir öğrenci" diye gelen paranın üstünü kafasında hesaplıyor, bozukluğu ayırıyor, arkaya uzatıyor. Kimin parası olduğunu hatırlıyor, hatırlamadığında soruyor: "Kimin üstüydü bu?" Arkadan bir el kalkıyor.

Bir şoföre bir kere sordum, karıştırdığı oluyor mu diye. Güldü. "Oluyor tabii abi, ama yolcu söyler. Kimse fazla parayı cebine koymaz." Sonra ekledi: "Eksik gelen olur, fazla gelen olmaz." Bu cümleyi uzun süre düşündüm. Biri yanlışlıkla eksik para verebilir ama kimse başkasının para üstünü sahiplenmiyor. Bunu bir kural olarak yazsanız kimse inanmaz, ama her gün yüz binlerce kez işliyor.

Belki de minibüs, şehrin en dürüst muhasebesini tutan yer. Defter yok, fiş yok, kamera yok. Sadece birbirini görmeyen insanlar ve elden ele geçen bozukluklar.

Küçük güvenin büyüklüğü

Bir düşünün: Bu şehirde komşumuzun adını bilmiyoruz, apartmanda selamı bile esirgiyoruz, trafikte birbirimize korna çalıyoruz. Ama minibüste, yüzünü bile görmediğimiz bir insana paramızı veriyoruz ve geri geleceğinden bir an bile şüphe etmiyoruz.

Belki şehirlerin ruhu büyük meydanlarda, ünlü caddelerde değil de bu tür küçük anlarda saklıdır. Kimse bize bunu öğretmedi, kimse kural koymadı. Biz sadece büyüklerimizi izledik, onlar da kendi büyüklerini. Bir gün bu zincir tamamen kopacak mı bilmiyorum.

Dün akşam inerken öndeki kadına teşekkür ettim. Şaşırdı. "Ne için?" dedi. "Parayı uzattığınız için." Güldü, "Önemli değil" dedi. Haklıydı, önemli değildi. Belki tam da bu yüzden güzeldi.

💬 Bu yazıyı yorumlaNe düşündüğünü yaz, aşağıdaki yorumlara katıl.Yorum yaz →
Yazıyı beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook

✍️ Baran — diğer yazıları

Tümü →

🆕 Son yazılar

Köşe Yazıları →