Alicante açıklarında bilimin bilmediği minik bir kutu denizanası türü bulundu

Akdeniz, dünyanın en çok incelenen denizlerinden biri olmasına rağmen hâlâ bilim insanlarına sürpriz yapıyor. İspanya'nın Alicante kıyısındaki El Campello açıklarında bulunan Copula lucentia, boyu yalnızca birkaç milimetreyi bulan şeffaf bir denizanası. Tür, Alicante Üniversitesi'nin Dénia'daki Deniz Laboratuvarı'nda çalışan bir ekip tarafından 2024'te resmen tanımlandı. Laboratuvar, üniversitenin Ramón Margalef Çok Disiplinli Çevre Araştırmaları Enstitüsü'nün bir parçası.

Küçücük bir canlı, büyük bir keşif

Bulgu, Copula lucentia'yı Akdeniz'de belgelenen yalnızca ikinci kutu denizanası türü yapıyor. Bölgede daha önce bilinen tek tür, Linnaeus'un 1758'de tanımladığı Carybdea marsupialis'ti. Yeni türün boyu 1 ile 7 milimetre arasında değişiyor. Tanımlama, 2016 ile 2018 arasında toplanan örneklere dayanıyor. Çalışma Marine Biodiversity dergisinde yayımlandı ve yapısal incelemeleri, uluslararası uzmanlarla birlikte yürütülen genetik analizlerle birleştirdi.

Çalışmanın baş yazarı Eva Fonfría'ya göre keşif, bir örnekleme kampanyası sırasında gerçekleşti. Araştırmacı, yılın o dönemi için canlının çok küçük olduğunu ve bazı yapısal özelliklerinin bilinen türlere uymadığını görünce şaşırdıklarını anlattı. Bu tutarsızlıklar ekibi örnekleri ayrıntılı biçimde incelemeye ve bilinen türlerle kıyaslamaya yöneltti. Sonuçlar, canlının Copula cinsine ait olduğunu ama ayırt edici özelliklerinin yeni bir tür olarak sınıflandırılmasını gerektirdiğini gösterdi.

Nasıl tanımlandı, nerede yaşıyor?

Türün adı, Alicante'nin Latince adı olan Lucentum'dan geliyor. Şimdiye kadar yalnızca El Campello açıklarında kaydedildiği için bu kıyı şeridi, ileri araştırmalar bakımından önemli bir nokta sayılıyor. İncelenen örnekler, kayalık ve kumlu deniz tabanlarıyla deniz çayırlarının bulunduğu bir ortamda, bir buçuk metreden sığ sularda yakalandı.

Copula lucentia, küp biçimli çanı nedeniyle bu adı alan kutu denizanaları grubuna (Cubozoa) giriyor. Vücudu neredeyse tamamen şeffaf, dört dokunaçlı ve üst kısmında çeşitli yüzeylere tutunmasını sağlayan küçük yapışkan yapılar var. Ekip, türü dünyanın başka yerlerinde yaşayan akrabası Copula sivickisi ile kıyasladı. Çandaki farklar ve genetik analiz, El Campello örneklerinin aynı cinse ait ama ayrı bir tür olduğunu doğruladı.

Neden önemli?

Bu keşif, yoğun biçimde araştırılan bir denizde bile biyoçeşitliliğin tam olarak haritalanmadığını gösteriyor. Alicante Üniversitesi Ekoloji Bölümü öğretim üyesi ve Dénia Deniz Laboratuvarı koordinatörü César Bordehore, bulguyu deniz araştırmaları için bir "dönüm noktası" olarak niteledi. Ona göre Akdeniz'de ikinci bir kutu denizanası türünün saptanması, biyoçeşitlilik hakkında öğrenilecek çok şey olduğunu gösteriyor. Fonfría da her şeyin bu kadar ayrıntılı incelendiği Akdeniz'de yeni bir tür bulmanın çok önemli olduğunu söyledi.

Küçük deniz canlıları, boyutları ve şeffaf yapıları yüzünden kolayca gözden kaçabiliyor. Araştırmacılar bu yüzden küçük organizmalara yönelik çalışmaların genişletilmesi gerektiğini vurguluyor. Bir türün yayılımını ve ekolojik rolünü bilmeden, o türün deniz ekosistemindeki etkisini değerlendirmek de mümkün olmuyor.

Arka plan

Bir canlının yeni tür olarak tanımlanması, yalnızca dışarıdan farklı görünmesine bağlı değildir. Bilim insanları genellikle vücut yapısındaki ayrıntıları, yakın akrabalarla karşılaştırır ve genetik verilerle destekler. Görünüşte benzeyen canlılar, DNA düzeyinde birbirinden ayrı türler çıkabilir. Bu nedenle küçük ve şeffaf canlılarda, yalnızca mikroskop altında fark edilen çan şekli gibi ince farklar belirleyici olabilir.

Jelatinimsi organizmalar deniz ağlarında önemli bir yer tutar. Kaynaktaki bilgiye göre bu tür canlılar, balık yumurtalarını ve larvalarını avlayarak balıkçılık gibi kritik alanlarla etkileşime girebiliyor. Bordehore, özellikle salpalar, tintinnidler ve denizanaları gibi küçük türlerin deniz ekosistemlerindeki rolünün daha iyi anlaşılması gerektiğini belirtiyor.

Henüz yanıtlanmayan sorular

Yeni türün tanımlanması önemli bir adım olsa da canlı hakkında çok şey belirsizliğini koruyor. Üreme döngüsü, besin ağındaki yeri ve iğneleme yeteneği daha fazla araştırma gerektiriyor. Türün başka kıyılarda bulunup bulunmadığı da henüz bilinmiyor; şimdilik kayıtlar yalnızca El Campello ile sınırlı.

Aynı ekip, Bordehore'nin koordinasyonunda Sea4Future (Gelecek için Bir Deniz) projesini yürütüyor. Horizon Europe kapsamındaki girişim, 12 ülkeden 22 ortağı bir araya getiriyor. Proje, jelatinimsi organizmalarla etkileşimlerin incelenmesini de içeren disiplinler arası bir yaklaşımla Akdeniz'deki balık stoklarının toparlanmasını ve kaplumbağa, yunus ve balina gibi hassas türlerin korunmasını amaçlıyor. Çalışmada, deniz canlılarının iyileştirilmesi ve ekosistemlerin korunması konusunda kamuoyu farkındalığı yaratan Oceanogràfic ile iş birliği merkezi bir rol oynuyor.