Dev koronal delikten gelen hızlı güneş rüzgârı hafta sonu kutup ışığı getirebilir

Güneş'in Dünya'ya bakan yüzünde büyük bir koronal delik var. Bu bölgeden çıkan hızlı güneş rüzgârının ilk esintileri gezegenimize ulaşmaya başladı. Uzay havası tahmincileri, rüzgârın Dünya'nın manyetik alanını hareketlendirmesini bekliyor ve G1 ile G2 düzeyinde, yani hafif ile orta şiddette jeomanyetik fırtına için gözlem uyarısı yayımladı. Rahatsızlıkların hafta sonu boyunca sürmesi mümkün.

Koronal delikten gelen rüzgâr hızlanıyor

Söz konusu koronal delik o kadar geniş ki bir kısmı Dünya'ya beklenenden erken dönmüş. Bu nedenle yüksek hızlı rüzgârın ilk dalgaları şimdiden ölçülmeye başlandı. Raporlara göre güneş rüzgârının hızı gözlem dönemi içinde düşük düzeyden orta-yüksek düzeye çıktı ve artış sürüyor. Uzmanlar bunu, L biçimli büyük koronal delikten gelen hızlı rüzgârın varış işareti olarak yorumluyor.

Ek bir etken de 1 Kasım'da Güneş'ten fırlatılan koronal kütle atımı (KKA). Bu patlamanın Dünya'yı yalnızca sıyırarak geçen kısmı, tabloya küçük bir katkı yapabilir. Beklenen etkileşimin sonucunda yüksek enlemlerde kutup ışıkları öngörülüyor. Işıkların ABD'nin kuzeyi gibi daha aşağıdaki enlemlere kadar inmesi de olası.

Manyetik alan ve Güneş'in genel durumu

Gezegenler arası manyetik alanın toplam şiddeti (Bt) zayıf düzeyden orta düzeye yükseldi. Bz bileşeni gün boyunca kuzey ile güney arasında gidip geldi ve iki yöndeki salınımlar birbirine yakın dengedeydi. En güçlü güneye sapma, sabah saatlerinde -9,5 nT'ye ulaştı. Rapor yazılırken Bz yeniden kuzeye dönmüştü. Bz'nin uzun süre güneyde kalması, enerjinin Dünya'nın manyetosferine aktarılmasını kolaylaştırdığı için kutup ışığı avcılarının en çok izlediği değişkenlerden biri.

Jeomanyetik alan şimdilik sakin ile kararsız arasında seyrediyor. Kp indeksi 2 ile 3 arasında dolaştı ve rapor sırasında 3'ün biraz üzerindeydi. Yani asıl etkinin henüz önümüzdeki saatlerde gelmesi bekleniyor.

Güneş'in yüzeyinde de hareketlilik sürüyor. Son 24 saatte 29 patlama kaydedildi ve hepsi yaygın görülen C sınıfındaydı. Dünya'ya bakan yüzde altı numaralı bölge var; bu dönemde iki yeni bölgeye AR4569 ve AR4570 adları verildi. Eldeki koronagraf görüntülerinde Dünya'ya yönelmiş yeni bir KKA gözlenmedi.

Patlama tahminleri ve AR4566

Tahminciler düşük etkinlik bekliyor ancak 9 Kasım'a kadar orta düzeyli etkinlik olasılığı artıyor. C sınıfı patlama olasılığı bir önceki günkü yüzde 55'ten yüzde 95'e sıçradı. M sınıfı patlama ihtimali yüzde 20'den yüzde 35'e çıktı, X sınıfı için ihtimal yüzde 10'da sabit kaldı. Ana oyuncu, beta-gamma-delta manyetik yapısı ve durmayan patlamalarıyla AR4566 numaralı leke bölgesi.

Bu bölge, önceki bir güncellemede M3.5 şiddetinde bir patlama üretmişti. Patlama uzaya bir KKA fırlatmıştı. İlk analizlerde bu malzemenin Dünya'ya yönelmediği değerlendirildi.

Neden önemli?

Koronal delikler, Güneş atmosferinde manyetik alan çizgilerinin gezegenler arası uzaya açıldığı daha soğuk ve seyrek bölgelerdir. Buradan hızlı güneş rüzgârı çıkar. Dünya'ya dönük bir delik, patlama olmasa bile günlerce süren manyetik rahatsızlıklara yol açabilir. KKA'lar gibi ani değil, daha uzun soluklu bir etki yaratması bu olayların tipik özelliğidir.

Hafif ile orta şiddetteki jeomanyetik fırtınalar genellikle günlük hayatı ciddi biçimde etkilemez. Yine de uydu operatörleri, güç şebekesi işletmecileri ve yüksek enlemlerde çalışan navigasyon kullanıcıları uzay havası bültenlerini izler. Sıradan gözlemciler için ise bu tür dönemler, gökyüzünde kutup ışığı görme şansının arttığı fırsatlardır.

Kutup ışığı tahmini yaparken yalnızca rüzgârın hızına bakmak yetmez. Manyetik alanın yönü, yani Bz'nin güneye dönüp dönmediği ve bunun ne kadar sürdüğü belirleyicidir. Hava durumu, Ay ışığı ve gözlem yerinin ışık kirliliği de görünürlüğü etkiler. Bu yüzden tahminler saatler içinde değişebilir.

Güneş etkinliğinde düşüş sürüyor

NOAA, ekim ayı leke sayısını da açıkladı ve bir kez daha belirgin bir gerileme gösterdi. Aylık değer eylülün 60,3'ünden 45,7'ye indi. Bu, tek ayda yaklaşık yüzde 25'lik bir düşüş anlamına geliyor. Bu veri, 25. Güneş Döngüsü'nün tepe noktasının geride kaldığı yönündeki değerlendirmeleri destekliyor. Yine de gün gün bakıldığında Güneş'in hâlâ patlama ürettiği ve uzay havasını hareketlendirebildiği görülüyor.