Fazla korkutucu bulunup bantları silinen 1968 BBC korku dizisi

Hikâyenin tuhaf tarafı buradan sonrası. Dizi yayından kalktı, ardından kayıtları da ortadan kayboldu. Bugün elde yalnızca iki bölüm var ve ikisi de dizinin çekildiği biçimde değil. Bu, tek bir yapımın başına gelmiş bir aksilik değil; bir kurumun kendi geçmişine yıllarca nasıl davrandığının küçük ölçekli bir örneği.

Renkli çekildi, siyah-beyaz kaldı

Late Night Horror, BBC'nin renkli video bandına çektiği ilk korku yapımıydı: 2 inçlik, 625 satırlık PAL bant. İngilizce Vikipedi'nin arşiv durumu bölümünde yazdığına göre altı bölümün ana bantları, dizinin 1970'teki tekrarından kısa süre sonra ya yeniden kullanılmak üzere silindi ya da hurdaya çıkarıldı. Fantastik film ve televizyon ansiklopedisi EOFFTV aynı şeyi daha kuru biçimde özetliyor: "Altı bölümün tamamı özgün biçiminde kayıp."

Sağ kalan iki bölüm bandın kendisi değil, bandın filme çekilmiş kopyası. Dönemin BBC'si programları yurt dışındaki yayıncılara satabilmek için video bandını bir ekrana verip film kamerasıyla yeniden kaydediyordu. Buna telerecording deniyor. Renk gidiyor, görüntü biraz yumuşuyor; ama film dayanıklı bir nesne. Rafta durur ve kimse üzerine yeni bir program kaydetmeye kalkmaz. Bugün arşivlerde duran 1960'lar televizyonunun büyük kısmı tam olarak bu yüzden hâlâ duruyor.

Bantla film kopyası ayrı yollardan gittiği için dizinin kaderi de parça parça çözüldü. 2016'da, otuz yılı aşkın süre özel bir koleksiyonda duran bir film kopyası eBay'de satışa çıktı; kayıp televizyon araştırmaları yapan Kaleidoscope topluluğu kopyayı aldı. Üçüncü bölüm The Corpse Can't Play böylece geri geldi ve 16 Aralık 2017'de BFI'nin "Missing Believed Wiped" etkinliğinde gösterildi. İkinci bölüm ise on yıl sonra, Dorset'teki o teneke kutudan çıktı ve Film is Fabulous'un duyurusuna göre Eylül 2026'da The Regent'te izleyiciye açıldı. O kopyanın dijitalleştirilmesini Londra'daki R3Store Studios yaptı.

Altı bölüm, dört boşluk

Aşağıdaki liste, İngilizce Vikipedi'nin bölüm tablosundan ve o tablonun atıf verdiği BBC Genome kayıtlarından derlendi. Uyarlanan yazar adlarına bakmak bile dizinin ne kadar ciddi bir edebiyat seçkisi olduğunu gösteriyor.

Dördüncü bölümü yöneten Rudolph Cartier, BBC televizyonunun kurucu isimlerinden biri: Nigel Kneale'le birlikte 1950'lerde Quatermass dizilerini ve George Orwell'in Bin Dokuz Yüz Seksen Dört uyarlamasını yapan yönetmen. Yani kaybolan dört bölüm sıradan dolgu işler değil; İngiliz televizyon dramasının en deneyimli ellerinden çıkmışlar.

"Kan varsa kanı görelim"

Mental Floss'un aktardığı bir yapım notunda Harry Moore ekibine şunu yazmış: "En baştan itibaren gerilimi, tansiyonu, atmosferi, olası korkuyu ve KORKUYU uyandırmak için elimizden geleni yapmalıyız. Kan varsa kanı görelim." Bu, 1968 akşam televizyonu için alışılmış bir talimat değildi. Nitekim Radio Times'a yazan bir okur, dizinin gidişatı karşısında "bundan sorumlu olanların tutumunu anlamakta güçlük çektiğini" belirtmiş.

Bölümlerin kendileri de o tarife uygun. Elde kalan The Corpse Can't Play, bir çocuk kutlamasının ortasına kapıdan giren ve bildiği oyunların tuhaf, rahatsız edici türevlerini oynatmaya başlayan garip bir çocuğu anlatıyor. Roald Dahl uyarlaması William and Mary ise Mental Floss'un tarifiyle "kavanozda canlı tutulan bir beyin" fikri üzerine kurulu; bir radyoloji uzmanı, beden öldükten sonra beyni yaşatmanın yolunu buluyor. Richard Matheson imzalı açılış bölümü, hastalanan bir kadının boynunda sabaha iki iz bulunmasıyla başlıyor — Matheson, I Am Legend'ın da yazarıdır.

Bantlar neden siliniyordu

Burada kolay bir yanlış anlama var: BBC bu bölümleri sansür için yok etmedi. Daha sıkıcı ve daha yıkıcı bir nedenle gittiler. İngilizce Vikipedi'nin bant silme maddesinde anlatıldığı gibi, video bandı pahalı bir sarf malzemesiydi ve üzerine yeniden kayıt yapılabiliyordu; depo yeri kısıtlıydı; tekrar yayın hakları süresi geçmiş bir programın "yayıncı için başka bir iç değeri kalmadığı" kabul ediliyordu. Yani silme işlemi bir karar değil, bir rutindi.

Bu rutinin boyutu, en çok Doctor Who örneğinde görülüyor. Dizinin kayıp bölümleri hakkındaki İngilizce Vikipedi maddesine göre BBC, yaklaşık 1967 ile 1978 arasında mühendislik bölümünde ve film kitaplığında duran büyük miktarda bandı ve filmi sildi ya da imha etti. Sonuç: dizinin ilk altı yılındaki 253 bölümün 95'i, Mart 2026 itibarıyla hâlâ kayıp. Silme politikası aynı maddeye göre 1978'de resmen son buldu — ve ilginç biçimde bunun nedeni arşiv bilinci değil, ev video kaseti pazarının doğmasıydı. Programlar yeniden para kazanabilecek hale gelince saklanmaya değer oldular.

Kayıp listesi Doctor Who'yla sınırlı değil. Peter Cook ve Dudley Moore'un Not Only... But Also programının birçok bölümü 1960'ların sonu ve 1970'lerin başında arşivden silindi. Top of the Pops'ın ilk on yılına ait bölümler ya silindi ya hiç kaydedilmedi. Upstairs, Downstairs'ın ilk bölümünün özgün siyah-beyaz kaydı hiçbir biçimde mevcut değil.

Sağ kalan iki bölümü de aynı yönetmen çekti

Bu hikâyenin en çarpıcı tesadüfü bir isimde toplanıyor: Paddy Russell. Late Night Horror'ın bugün elde olan iki bölümünün ikisi de onun yönettiği bölümler.

Russell'ın özgeçmişi tek başına bir televizyon tarihi özeti. İngilizce Vikipedi'ye göre BBC'de çalışan ilk kadın stüdyo sorumlusuydu (floor manager) ve bu cinsiyet belirtmeyen unvan, teknik ekiplerle yaşanabilecek sorunları aşmanın bir yoluydu. Rudolph Cartier'in yapım asistanı olarak çalıştı, sonra Julia Smith'le birlikte BBC televizyonunun ilk iki kadın yönetmeninden biri oldu. 1966'da The Massacre of St Bartholomew's Eve ile Doctor Who yöneten ilk kadın oldu.

İşin acı ironisi şu: Russell'ın o Doctor Who öyküsü, dizinin bilinen hiçbir görüntüsü olmayan tek öyküsü. Dört bölümün tamamı kayıp, elde tek bir kare bile yok; yalnızca bir hayranın televizyondan yaptığı eksiksiz ses kaydı duruyor. Aynı yönetmen, bir yapımda arşivin kurtardığı tarafta, bir diğerinde tamamen kaybettiği tarafta kalmış.

Türkiye 1968'de henüz siyah-beyazdı

Bu tarihin Türkiye'den bakınca anlamlı bir yanı var. Anadolu Ajansı ve TRT Haber'in aktardığına göre Türkiye'de düzenli televizyon yayını, Late Night Horror'ın yayına girmesinden yaklaşık üç ay önce, 31 Ocak 1968 akşamı Ankara'daki Mithatpaşa stüdyosundan başladı. Yayın siyah-beyazdı, haftada üç gün ve günde üç saatti. Yani BBC2 renkli banda korku çekip o bantları ertesi yıl silerken, Türkiye televizyonla tanışmanın ilk haftalarındaydı. Türkiye'nin kendi erken dönem yayın arşivinin bugünkü durumu hakkında bu yazıda doğrulanabilir bir veri bulunamadı; o ayrı bir araştırma konusu.

Dizinin tanıtımı duruyor

Dizinin kendisinden dört bölüm eksik olsa da, 1968'de BBC2'de yayımlanan tanıtım filmi sağ kalmış. Tanıtımı sunan Valentine Dyall, BBC radyosunun korku dizisi Appointment with Fear'ın anlatıcısı olarak yıllarca "Siyahlı Adam" diye bilinen, kalın ve sert sesli oyuncu. Kaleidoscope arşiv topluluğunun Aralık 2020'de YouTube kanalına yüklediği kayıt, dizinin bugün hareketli halde görülebilen en eski parçası:

Sırada ne var

Dört bölüm hâlâ eksik ve bulunmaları için mantıklı tek bir yol var: o yurt dışı satış kopyaları. 1968'de Londra'dan bir yayıncıya gönderilen film kutuları, geri istenmediği için dünyanın herhangi bir deposunda, bir koleksiyoncunun evinde ya da bir sinemanın arka odasında duruyor olabilir. Son iki yıl bunun boş bir umut olmadığını gösterdi: Film is Fabulous, 13 Mart 2026'da The Daleks' Master Plan'in iki bölümünü özel bir koleksiyondan geri kazandığını duyurdu; 2013'ten beri ilk Doctor Who bulgusuydu ve restore edilen bölümler 3 Nisan 2026'da yayımlandı. Aynı dönemde BFI, Monty Python öncesi komedi dizisi At Last the 1948 Show'un kayıp bölümlerinin yeniden bulunduğunu açıkladı.

Film is Fabulous'tan Justin Smith'in The Guardian'a söylediği cümle, bu işin mantığını özetliyor: "Başka bölümlerin var olduğunu biliyoruz." Kayıp televizyon arşivi meselesinde asıl engel teknoloji değil; kutuların nerede olduğunu bilmemek. Christchurch'teki o gümüş teneke, yönetim kurulu üyesi depoyu boşaltmaya karar vermeseydi muhtemelen hâlâ kayıp listesinde olacaktı.

Fotoğraf: Karl Baron from Lund, Sweden, CC BY 2.0, Wikimedia Commons