Havayolları kârı premium koltuklarda arıyor, ekonomi sınıfının payı küçülüyor

Havayolu sektörü geleceğini, daha fazla ödeme yapmaya hazır yolcuların talebine bağlıyor. Şirketler daha konforlu koltuklar kuruyor, menüler için yıldızlı restoran şeflerle çalışıyor ve havalimanlarında seçkin yolculara özel salonlar tasarlıyor. Bu yatırımların sonucunda birçok uçuşta ekonomi sınıfının kapladığı alan küçülüyor. Sektör, bazı hatlarda yolcuların büyük bölümünün birinci veya business sınıf olmasa bile ücretli bir üst seçenek satın almasını hedefliyor.

Kâr marjı neden bu kadar cazip?

Purdue Üniversitesi'nde havacılık ekonomisi üzerine çalışan Volodymyr Bilotka'ya göre bir business sınıfı koltuğu yerde dört temel koltuk kadar alan tutabiliyor. Buna karşın bilet fiyatı beş ya da altı kat yüksek olabiliyor. Bilotka, havayollarının premium ürünlere geleneksel olarak yoğun yatırım yaptığını, çünkü kâr marjlarının belirgin biçimde daha yüksek olduğunu söylüyor.

American Airlines'ın açıklamaları bu tabloyu rakamlarla destekliyor. Şirket, son çeyrekte premium gelirinin bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 18,5 arttığını bildirdi. Bu artış ana kabindeki performansın dört puan üzerinde kaldı. Şirkete göre premium ürünler koltukların yaklaşık yüzde 30'unu oluşturmasına rağmen bilet gelirinin kabaca yarısını getiriyor. Yöneticiler bu alanı, jet yakıtı fiyatlarındaki sıçrama yüzünden zorlaşan seyahat piyasasında parlak bir nokta olarak tanımlıyor.

Şirketler ne sunuyor?

Artık yalnızca ekonomi ile business arasında klasik bir ayrım yok. Yolcular daha geniş bacak mesafesi için ya da uçağın ön bölümünde oturup ilk inenlerden olmak için 200 dolara varan ek ücret ödeyebiliyor. United Airlines, temmuz ayında yeni bir Economy Plus seçeneği duyurdu. Bu seçenek, yolcunun can sıkıcı orta koltuğu boş bırakmasına imkân tanıyor. Şirket uygulamayı bazı uçuşlarda 2026 sonunda başlatmayı planlıyor. United ayrıca 2015 ile 2026 arasında premium koltuk kapasitesini ikiye katlamaktan fazla artırdığını, dirsek mesafesi geniş koltuklar gibi yeni seçenekler eklemeyi düşündüğünü belirtti.

JetBlue eylülde yurt içi hatlar için BlueFirst adlı yeni bir birinci sınıf hizmetini tanıttı. Şirketin CEO'su Joanna Geraghty, müşterilerin giderek daha fazla premium deneyim aradığını söyledi. Delta ise yenilediği DeltaOne ürününe seçkin şarap, Wagyu burger gibi üst düzey yemekler ve daha büyük eğlence ekranları ekledi. Menü için Britanya'daki yıldızlı bir restoranın şefi Simon Hulstone ve ödüllü sommelier Andrea Robinson ile ortaklık kurdu. Delta bu hizmeti yeni Airbus A350 uçaklarında sunmayı planlıyor. Bu uçaklarda yaklaşık 150 premium koltuk, 161 ekonomi koltuğu bulunacak.

Delta'nın uçak içi strateji ve deneyimden sorumlu müdürü Ekrem Dimbiloglu, yirmi yıl önce koltukların yüzde 90'ının ana kabinde olduğunu hatırlattı. Premium koltukların payının bazı Delta uçuşlarında yüzde 70'e kadar çıkabileceğini de ekledi. Henüz hiçbir büyük havayolu tamamen ekonomi koltuksuz bir hizmet başlatmış değil. Ancak British Airways ekimde, çift katlı A380'in üst katını tümüyle premium koltuklardan oluşturacağını açıkladı.

Neden önemli?

Sektör verileri eğilimin geniş olduğunu gösteriyor. ABD uçuşlarında premium koltuk sayısı 2020'den bu yana yüzde 33 arttı. Bu artış, ana hat koltuklarındaki büyümenin iki katından fazla. Danışmanlık şirketi Cirium'a göre üç büyük havayolu ittifakındaki (SkyTeam, Oneworld, Star Alliance) ve Orta Doğu'daki 42 şirketin toplam kapasitesinde premium koltukların payı yüzde 19'a ulaştı. Bu oran 2019'da yüzde 17,1'di.

Bu dönüşüm, yolcular için seçeneklerin hem çeşitlenmesi hem de pahalılaşması anlamına gelebilir. Uçuş öncesi yemek seçimi ve ücretsiz Wi-Fi gibi hizmetler de yeni rekabet alanları arasında. Southwest Airlines gibi bir dönem ucuz bilet markası olarak bilinen şirketler bile yeni ve yenilenmiş salonlar duyurdu.

Arka plan: ucuz bilet boşluğu

Havayolları uzun süredir iki ayrı ihtiyacı dengelemeye çalışıyor: Dolu bir kabin ve yüksek birim kâr. Dar gövdeli ve geniş gövdeli uçaklarda alan sınırlı olduğundan her metrekarenin hangi sınıfa ayrılacağı doğrudan gelir hesabını etkiliyor. Premium ürünler, yalnızca koltuk fiyatıyla değil, yemek, salon erişimi ve öncelikli işlem gibi ek hizmetlerle de marka sadakati yaratabiliyor.

Öte yandan şirketlerin ödeme gücü yüksek yolculara yönelmesi, fiyata duyarlı yolcular için boşluk bırakabilir. Kaynaktaki değerlendirmeye göre bu eğilim bir düşük maliyetli rakibin işine yarayabilir. Yine de İran savaşı nedeniyle yükselen jet yakıtı maliyetleri tüm havayolları için zorluk yaratmaya devam ediyor. Bu yüzden ucuz bilet segmentine girmek de kolay olmayabilir.