Kolorektal kanserin karaciğer metastazı sonrası aspirin nüksü önlemedi

Kolorektal kanser nedeniyle karaciğere yayılan hastalık tedavi edildikten sonra günlük aspirin kullanmak, kanserin geri dönmesini engellemiyor. Oslo Üniversitesi'nden araştırmacıların yürüttüğü ve The Lancet Gastroenterology & Hepatology dergisinde yayımlanan çalışma, bu ucuz ve yaygın ilacın söz konusu hasta grubunda rutin olarak önerilmemesi gerektiği sonucuna varıyor.

Sorun: Cerrahiden sonra bile nüks

Kolorektal kanser Norveç'te en sık görülen kanserlerden biri ve ülke, dünyada bu hastalığın en yüksek görülme oranlarına sahip ülkeler arasında. Hastaların yaklaşık yüzde 30'u hastalığın seyri sırasında karaciğer metastazı geliştiriyor. Hastalık bağırsağın dışına çıktığında tedavi, yalnızca bağırsakla sınırlı olan kansere göre çok daha zor hale geliyor.

Oslo Üniversitesi profesörü ve Oslo Üniversite Hastanesi'nde hepatobiliyer cerrah olan Sheraz Yaqub, hastaların nadiren birincil tümör yüzünden hayatını kaybettiğini, asıl hayati tehlikenin metastatik hastalıktan kaynaklandığını söylüyor. Birçok hasta için ameliyat kür şansı sunuyor. Ancak Yaqub'a göre tümörler cerrahiyle çıkarıldığında bile hastaların yarısından fazlasında kanser geri dönüyor.

ASAC çalışması nasıl yapıldı?

Daha önceki gözlemsel çalışmalar, kolorektal kanser tedavisinden sonra aspirin kullanımının daha düşük nüks riski ve daha iyi sağkalımla ilişkili olabileceğini düşündürmüştü. Daha yeni randomize çalışmalar ise bu yararın özellikle tümörlerinde belirli moleküler değişiklikler bulunan hastalarda görülüp görülmediğini incelemişti. Yaqub ve ekibi, kanseri karaciğere yayılmış hastalarda da aynı koruyucu etkinin olup olmadığını merak etti.

Araştırmacılar bunun için ASAC adlı, randomize, çift kör ve plasebo kontrollü bir çalışma yürüttü. Norveç, İsveç ve Danimarka'daki 14 hastaneden 466 hasta çalışmaya alındı. Hepsi kolorektal kanser karaciğer metastazları nedeniyle ameliyat ya da lokal ablasyonla tedavi edilmişti. Katılımcılara rastgele yöntemle ya günde 160 mg aspirin ya da aynı görünümde plasebo verildi; uygulama en fazla üç yıl sürdü. Yaqub, kanserin çoğu hastada ameliyattan sonraki ilk iki yıl içinde geri döndüğünü, bu nedenle üç yıllık izlem yaptıklarını belirtiyor.

Sonuçlar: Fayda yok, endişe var

Aspirin, plaseboyla karşılaştırıldığında kanserin geri dönme riskini azaltmadı. Aspirin alan hastalarda genel sağkalım oranı da daha düşük bulundu; ancak araştırmacılar bu bulgunun dikkatle yorumlanması gerektiğini vurguluyor. Ciddi yan etkiler de aspirin grubunda daha sık görüldü.

Yaqub, bu hastalarda nüksün önlenmesi açısından aspirinin hiçbir yararını görmediklerini, daha düşük genel sağkalım ile ciddi yan etkilerin daha sık görülmesinin de kaygı yarattığını söylüyor. Sonuçlara dayanarak, kolorektal kanser karaciğer metastazlarının kür amaçlı tedavisinden sonra nüksü önlemek için aspirinin rutin olarak önerilmemesi gerektiğini ifade ediyor.

Kayıt çalışmaları neden farklı sonuç verdi?

Aynı ekip daha önce Norveç Kanser Kayıt Sistemi ile Norveç Reçete Veritabanı'nı birleştiren bir çalışma yapmıştı. Bu kayıt temelli çalışma, aspirin kullanan kolorektal kanser hastalarının kullanmayanlardan daha uzun yaşadığını göstermişti. Ancak sağlık kayıtlarına dayanan çalışmalar, farkın nedeninin tedavi olup olmadığını kesin olarak ortaya koyamıyor. Yaqub'a göre bu tür çalışmalar ilişkileri belirleyebilir, ama sağkalımdaki iyileşmeden aspirinin sorumlu olup olmadığını gösteremez; plasebo kontrollü randomize çalışmalar tedavi etkisi konusunda çok daha güçlü kanıt sunar.

Farklı sonuçların nedeni henüz net değil. Hastalık evresindeki ve tümör biyolojisindeki farklılıkların rol oynayabileceği düşünülüyor.

ALASCCA çalışmasıyla karşılaştırma

ASAC, İskandinav ALASCCA çalışmasıyla birlikte yürütüldü ve iki çalışmada da tümör dokusundaki moleküler değişiklikler incelendi. ALASCCA, tümörlerinde PI3K sinyal yolağında belirli değişiklikler bulunan, bağırsakla sınırlı kolorektal kanserli bazı hastalarda aspirinin nüksü azalttığını bulmuştu. ASAC'ta ise kanseri karaciğere yayılmış ve tedavi edilmiş hastalarda, incelenen moleküler değişikliklere sahip olanlar dahil, bir yarar görülmedi.

Neden önemli?

Aspirin ucuz, kolay bulunan ve yan etkileri iyi bilinen bir ilaç. Bir yüzyılı aşkın süredir ağrı, ateş ve iltihap tedavisinde kullanılıyor. Bu özellikleri onu kanser nüksünü önlemek için çekici bir aday yapıyordu. Yine de bir ilacın güvenli ve ulaşılabilir olması, her hasta grubunda işe yaradığı anlamına gelmiyor.

Çalışma, bir kanser evresinde elde edilen olumlu sonucun başka bir evreye kendiliğinden uygulanamayacağını gösteriyor. Yaqub'un yaklaşımıyla, birincil kolorektal kanserli hastalardan gelen sonuçlar metastaz tedavisi görmüş hastalara doğrudan aktarılamaz. Karaciğer metastazı nedeniyle tedavi gören hastaların, reçetesiz bile alınabilen bu ilacı kendi başlarına kullanmaya başlamadan önce mutlaka hekimleriyle konuşması gerekiyor.