Kürek balığının dalgalanan yüzgeci, sessiz su altı robotlarına ilham verebilir

Okyanusun ışığın güçlükle ulaştığı karanlık derinliklerinde yaşayan dev kürek balığı, çok az insanın gözleyebildiği bir canlı. Bilim insanları bu hayvanın nasıl yüzdüğünü anlamaya yaklaştı. Eylül 2026'nın sonunda yayımlanan bir çalışma, balığın uzun sırt yüzgecini hangi kas ve eklem düzeninin yönettiğini ortaya koydu. Amaç, bu bilgiyi gelecekte denizdeki yaşamı rahatsız etmeden keşif yapabilecek robotların tasarımında kullanmak.

Devasa bir gövde, ateş renginde bir yüzgeç

Dev kürek balığı yaklaşık sekiz metre uzunluğa ulaşabiliyor. Gövdesi uzun, şerit gibi ve kuyruğa doğru giderek inceliyor. Boyutu hakkında fikir vermesi için şu örnek yeterli: yedi metrelik bir örneği tutabilmek için en az on beş kişi gerekmiş.

Balığın pulu yok. Yanları, guanin içeren bir tabaka sayesinde gümüşi biçimde parlıyor. Bu metalik yüzeyle çarpıcı bir tezat oluşturan canlı kırmızı ve turuncu sırt yüzgeci, neredeyse tüm sırt boyunca uzanıyor. İlk yüzgeç ışınları özellikle uzun olduğundan başın üstünde bir tür taç oluşuyor.

Yüzgeci yöneten düzen çözüldü

Kürek balığı birçok balığın aksine gövdesini yılanbalığı gibi kıvırarak ilerlemiyor. Gövde görece sabit kalırken yüzgeç boyunca dalgalar gönderiliyor. Bu yüzme biçimi önceden de biliniyordu. Asıl bilinmeyen, çok sayıda ışından oluşan bu uzun yapının bu kadar uyumlu nasıl yönetildiğiydi.

Virginia Deniz Bilimleri Enstitüsü'nde doktora öğrencisi olan Gabriel Vinícius Felix Afonso'nun yönettiği ekip, sırt yüzgecinin anatomisini ayrıntılı biçimde inceledi. Örnekleri görüntüleme teknikleriyle taradı, doğada çekilmiş kürek balığı videolarını analiz etti. Kasların, eklemlerin ve yüzgeç ışınlarının nasıl dizildiğine ve birlikte nasıl çalıştığına baktı.

Sonuç şaşırtıcıydı: Her yüzgeç ışınını altı kastan oluşan bir grup yönetiyor ve bu kaslar ışına on iki noktadan bağlanıyor. Eklem, insan omzundakine benzeyen bir top-yuva eklemi gibi çalışıyor ve ışının tam 360 derece, her yöne dönebilmesini sağlıyor. Bu kas ve eklem düzeni, balığın yüzgeci boyunca dalgaları nasıl koordine ettiğini açıklıyor.

İlginç bir ayrıntı da adıyla ilgili. Balığın adı sırt yüzgecinden değil, gövdenin ön kısmının altında yer alan olağanüstü uzun karın yüzgeçlerinden geliyor. Bunların her biri küçük bir küreği andıran tek bir ışından oluşuyor. Yine de karakteristik yüzme hareketinden bu yüzgeçler değil, sırt yüzgeci sorumlu.

Araştırmacı neden robotları düşündü?

Felix Afonso, açık okyanusta yaşayan büyük balıkların çoğunun iğ biçimli (ton balıkları ve kılıç balığı gibi) ya da yuvarlak gövdeli (ay balığı gibi) olduğunu hatırlatıyor. Kürek balığı ise bu açıdan alışılmışın dışında. Gövdesini sert tutuyor, yalnızca uzun sırt yüzgeci dalgalanıyor. Olağandışı gövde yapısı ile beklenmedik yüzme biçiminin birleşimi, ekibin dikkatini çekmiş. Ekip de gelecekteki biyomimetik robot uygulamaları için balığın işlevsel biçimbilimini incelemeye karar vermiş.

Kürek balığı boyutu, parlak görünümü ve hipnotik yüzgeç hareketine rağmen derin okyanusun en az tanınan sakinlerinden biri olmayı sürdürüyor. Dünya okyanuslarında, özellikle tropikal ve ılıman sularda bulunuyor.

Neden önemli?

Biyomimetik, yani doğadaki çözümlerden esinlenerek mühendislik ürünleri geliştirme yaklaşımı, robotik alanında uzun süredir verimli bir kaynak. Birçok su altı aracı pervane ya da güçlü iticilerle ilerler; bunlar ses ve su akıntısı üretir. Hassas deniz canlıları bu tür gürültüye ve rahatsızlığa tepki verebilir. Gövdeyi sabit tutup yalnızca bir yüzgeç şeridiyle ilerleyen bir tasarım, kuramsal olarak daha sessiz ve daha az rahatsız edici bir hareket sunabilir.

Dalgalanan yüzgeç prensibi, aracın gövdesini dengede tutarken yavaş ve hassas manevra yapmasına da olanak tanıyabilir. Bu, canlıları gözlemek, mercan kayalıklarını ya da derin deniz ortamlarını incelemek gibi görevlerde işe yarayabilir. bu aşamada söz konusu olan hazır bir robot değil, bir anatomi çalışması. Balığın kas ve eklem düzeninin mühendislik ürününe dönüştürülmesi ayrı bir geliştirme süreci gerektirir.

Arka plan

Derin deniz canlılarını incelemek zordur. Işığın azlığı, yüksek basınç ve ulaşım güçlükleri nedeniyle birçok tür yalnızca nadir görüntülerle ya da kıyıya vurmuş örneklerle tanınır. Kürek balığı da bu gruba girer. Uzun ve şerit biçimli gövdesi, geçmişte denizcilik anlatılarındaki deniz canavarı hikâyeleriyle ilişkilendirilmiştir.

Bu nedenle anatomik inceleme, görüntü analizi ve doğada çekilmiş videoların bir arada kullanılması değerlidir. Ölü ya da müzedeki örnekler yapıyı gösterir, canlı hayvan görüntüleri ise bu yapının nasıl işlediğine dair ipucu verir. İki veri türünü birleştirmek, tek başına gözlemin yetmediği sorulara yanıt aramanın yolu olarak öne çıkıyor.