Mars'ın Dünya'daki Kutup Yıldızı gibi parlak bir Kuzey Yıldızı yok

Dünya'da kuzeyi bulmak isteyen herkes Kutup Yıldızı'na, yani Polaris'e bakar. Peki komşu gezegenimiz Mars'ın da böyle bir yön göstericisi var mı? Kısa yanıt, tatmin edici anlamda hayır. Mars'ın gökyüzünde parlak bir Kuzey Yıldızı bulunmuyor, güney tarafındaki yıldız da yalnızca orta düzeyde parlak. Yine de Mars yüzeyinden bakan bir gözlemciyi gece gökyüzünde ilginç manzaralar bekliyor.

Kutup yıldızı ne demek?

Güneş sistemindeki her gezegen kendi ekseni etrafında döner. Dünya'nın dönüşü yaklaşık 24 saatlik gün uzunluğumuzu belirler. Bir gezegenin dönme ekseni uzayda hayali bir çizgi olarak uzatılırsa, bu çizgi bazen çıplak gözle görülen bir yıldızın yakınına denk gelir. Böyle yıldızlara kutup yıldızı denir.

Dünya'nın kuzeyinde bu görevi Polaris üstlenir. Göksel kuzey kutbuna bir dereceden bile yakındır. Pusula ya da GPS çalışmadığında izciler ve doğa yürüyüşçüleri yönü onunla bulabilir. Güney Yarımküre'nin ise buna denk bir yıldızı yok. Dünya'nın güney göksel kutbuna en yakın görünür yıldız yaklaşık 9 derece uzaklıkta kalır.

Mars'ın kuzey ve güney göğü

Mars'tan bakıldığında kuzey göksel kutbuna yaklaşık yarım derece uzaklıkta bir yıldız var. Bu mesafe, Polaris'in Dünya'nın kuzey kutbuna olan uzaklığından daha az. Sorun parlaklıkta çıkıyor. Polaris gece gökyüzündeki yıldızlar arasında nispeten parlak sayılır. Mars'ın kutbuna yakın yıldız ise çok sönük. Çıplak gözün görebilme sınırında kaldığı için iyi bir rehber sayılmaz.

Mars'ın kuzey ekseni, Kuğu (Cygnus) takımyıldızının en parlak yıldızı Deneb ile Kefeus (Cepheus) takımyıldızının en parlak yıldızı Alderamin arasında, yaklaşık orta noktadaki bir bölgeyi gösteriyor. Yani kutbu bulmak için bu iki tanıdık yıldızdan yararlanmak mümkün, ama tam üzerinde parlak bir işaret yok.

Güney tarafında durum biraz farklı. Kappa Velorum, Mars'ın güney göksel kutbundan yaklaşık 3 derece uzakta. Bu, Polaris'in Dünya'daki konumu kadar yakın değil. Üstelik yıldız yalnızca orta derecede parlak ve Polaris'in parlaklığına yaklaşamıyor. Dolayısıyla gelecekte Mars'a yerleşecek insanlar Polaris benzeri belirgin bir Kuzey Yıldızı'ndan yoksun olacak.

Mars'tan görülecek başka gökyüzü manzaraları

Kuzey Yıldızı eksikliği, Mars gökyüzünün sönük olduğu anlamına gelmez. Mars yüzeyinde gece dışarı çıkan biri, Dünya'nın çevresinde dolanan Ay'ı çıplak gözle seçebilir. Dünya'dan başka hiçbir gezegenin uydusunu gözle göremiyoruz, oysa Mars'tan bu görüntü mümkün olurdu. Dünya ile Ay yıldız gibi noktasal görünürdü.

Mars'tan bakıldığında Dünya, bizim Venüs'ü görüşümüze biraz benzer. Çünkü Dünya, Güneş'e Mars'tan daha yakın yörüngede döndüğü için Mars açısından bir iç gezegendir. Venüs'ün Dünya'dan bakınca yaptığı gibi, Dünya da Mars göğünde sabah yıldızından akşam yıldızına, sonra tekrar sabah yıldızına geçerdi. Teleskop kullanan Mars gözlemcileri Dünya'yı ve Ay'ı zaman zaman hilal biçiminde de görebilirdi; tıpkı bizim Venüs'te gördüğümüz gibi.

Arka plan

Bir yıldızın kutup yıldızı olması tamamen coğrafi ve geometrik bir rastlantıdır. Gezegenin dönme ekseninin hangi yöne baktığına bağlıdır, yıldızın kendisinin özel bir niteliği yoktur. Dünya'nın ekseni de çok uzun zaman ölçeklerinde yavaşça yön değiştirdiği için Polaris sonsuza dek kuzey kutup yıldızı olarak kalmayacak. Başka gezegenlerin eksenleri de benzer biçimde kayabilir; bu yüzden bugün Mars için söylediğimiz şey, o gezegenin şu andaki eksen yönüne göre geçerli.

Gökbilimciler göksel kutup kavramını, gezegenin dönme ekseninin gökküresiyle kesiştiği nokta olarak tanımlar. Bu noktaya yakın bir parlak yıldız bulunursa gezginler için doğal bir pusula olur. Mars'ta böyle bir kolaylık olmadığı için gelecekteki keşif ekipleri yön bulmada büyük olasılıkla yalnızca gökyüzüne güvenmeyecek; navigasyon sistemleri, yörünge uyduları ve yüzeydeki işaretler daha belirleyici olacak.

Neden önemli?

Bu soru ilk bakışta merak konusu gibi görünse de, başka dünyalara gitme fikrini somutlaştırıyor. Mars'a ayak basan biri Dünya'dakinden farklı bir gökyüzüyle karşılaşacak. Alışık olduğumuz yön bulma yöntemleri başka bir gezegende aynen çalışmayabilir. Aynı zamanda gökyüzünü okumanın gezegene göre nasıl değiştiğini, kutup yıldızı gibi tanıdık kavramların bile evrensel olmadığını gösteriyor.

Mars gökyüzünün sunduğu bir başka ilginç gerçek, Dünya'yı ve Ay'ı uzaktan izleme imkânı. Bu, insanlığın evini dışarıdan görmesi bakımından hem bilimsel hem de duygusal olarak etkileyici bir deneyim olurdu. Özetle Mars'ın parlak bir Kuzey Yıldızı yok, ama gözlemciler için bakılacak şey eksik olmayacak.