Sensör taşıyan narvaller Grönland fiyortlarındaki ılık suyu buldu
Altı narvala takılan sensörler, Doğu Grönland fiyortlarında Atlantik'in ılık suyunun buzullara kadar uzandığını gösterdi. Bulgunun sınırları da var.

Doğu Grönland'ın Scoresby Sound fiyort sistemi, dünyanın en büyük fiyort ağı olarak anılıyor. Bir araştırma gemisi bu sularda belli bir noktadan öteye geçemiyor: buz, sığlık ve uzaklık yolu kesiyor. Narval ise durmuyor. Başının önünde spiral bir diş taşıyan bu Arktik balina, fiyortun en iç havzalarına kadar sokulabiliyor ve oradan 1.500 metreden derine dalabiliyor. Bilim insanları da bundan yararlandı: altı narvala ölçüm cihazı taktılar ve hayvanların kendi rotalarında topladığı veriyi okudular.
Sonuç, Ağustos 2026'da Science Advances dergisinde yayımlandı. Çalışmayı Grönland Doğal Kaynaklar Enstitüsü'nden Mads Peter Heide-Jørgensen yönetti; Kopenhag Üniversitesi'nden Susanne Ditlevsen de modelleme tarafında yazarlar arasında yer alıyor. Makalenin DOI numarası 10.1126/sciadv.adr1424. Bulgu kısaca şu: Atlantik'ten gelen sıcak ve tuzlu su, fiyortların içinde bugüne dek belgelenenden çok daha derine, yaklaşık 300 kilometre içeriye kadar uzanıyor ve buzulların önündeki derin havzalara ulaşıyor.
Gemilerin giremediği yere balina girdi
Grönland buz örtüsünün kıyıya uzanan buzul dilleri, denize girdikleri yerde okyanus suyuyla temas ediyor. Buzulun ucunu yalnız havadaki ısı değil, altından gelen su da eritiyor. Bu yüzden buzulun önündeki suyun kaç derece olduğu, buzun ne kadar hızlı kaybolacağını anlamak için kritik bir veri. Sorun şu ki fiyortların en iç, en derin kısımlarından neredeyse hiç ölçüm yok. Kopenhag Üniversitesi'nin duyurusunda Ditlevsen'in ifadesiyle, narvaller bugüne kadar çok az ölçüm alınmış fiyort bölgelerinde bulundu.
Ekip, Scoresby Sound bölgesinde yerel avcıların yardımıyla yakalanan altı narvalı cihazla donattı. Eos dergisinin aktardığına göre uydu vericilerinin ağırlığı 316 gram, boyutu 12 x 6 x 3,5 santimetre. Cihazlar suyun sıcaklığını, tuzluluğunu ve dalış derinliğini kaydediyor; bu tür sensörlere iletkenlik-sıcaklık-derinlik anlamında CTD deniyor. Hayvanlar bırakıldıktan sonra cihazlar 85 ile 332 gün arasında üzerlerinde kaldı. Ağustos 2017 ile Temmuz 2020 arasında toplam 2.060 ölçüm profili toplandı. Narvalların kendi isteğiyle yaptığı dalışlar, fiyortun belirli noktalarında sürekli bir ölçüm istasyonu gibi iş gördü.

Ne bulundu
| Ölçü | Değer |
|---|---|
| Cihaz takılan narval | 6 |
| Veri toplama dönemi | Ağustos 2017 - Temmuz 2020 |
| Cihazın hayvanda kalma süresi | 85 - 332 gün |
| Toplanan profil | 2.060 |
| Ulaşılan derinlik | 1.500 metreden fazla |
| Bölgede ısınma, 1960 - 2021 | Yılda yaklaşık 0,047 °C |
| Atlantik suyunun izlendiği uzaklık | Kıyıdan yaklaşık 300 km |
Kopenhag Üniversitesi'nin açıklamasına göre bu veriler 1960'tan beri toplanan eski okyanus ölçümleriyle birleştirilip bir modele sokuldu. Model, bölgede su sıcaklığının 1960 ile 2021 arasında yılda yaklaşık 0,047 derece arttığını gösteriyor. Daha önemlisi, su katmanlarının kalınlığı değişmiş: Atlantik kökenli ılık katman kalınlaşırken üstteki soğuk Kutup Suyu katmanı incelmiş. Araştırmacılar bu kaymaya, Atlantik suyunun Arktik'te giderek daha belirleyici hale gelmesini anlatan "atlantikleşme" diyor.
Earth.com'un yazısına göre ekip, 400 metre civarında suyun daha sıcak ve tuzlu olduğu yerlerde buzuldan kopan buzdağı miktarının da daha fazla olduğunu bildirmiş. Heide-Jørgensen bu suyun buzulların erimesine yardım eden su olduğunu, buzul kaybını hızlandırabileceğini söylüyor.
Bir eşik ve bir direnç
Ilık suyun buzula ulaşması için önce fiyortun ağzındaki sığlığı geçmesi gerekiyor. Bristol Üniversitesi'nden buzulbilimci Tom Chudley, The Conversation'da yayımladığı değerlendirmede, yaklaşık 400 metreden sığ fiyortların bu ılık suyu dışarıda tutabildiğini, dolayısıyla buralardaki buzulların ısınan okyanusa karşı daha dirençli olabileceğini yazdı. Başka bir deyişle haritanın bir yarısı sıcak suyun nereye vardığı, öbür yarısı nerede durduğu.
Bulgunun sınırları
Bu çalışma iyi bir ilk fotoğraf, ama tam bir harita değil. Yazılara yansıyan çekinceler şunlar:
- Veri altı hayvandan geliyor. Narvaller sistematik bir tarama hattı izlemiyor, kendi rotalarını seçiyor; bu yüzden bazı fiyortlar ve su katmanları eşit örneklenmedi.
- Narvaller soğuk suda dalmayı tercih edebilir. Bu doğruysa, en ılık katman olduğundan az ölçülmüş olabilir.
- Earth.com'un aktardığına göre cihazlar geri alınamadığı için, özellikle tuzluluk ölçümlerinin doğruluğu cihaz başında yeniden sınanamadı.
- Chudley'e göre cihazlı veri 2017'de başlıyor; uzun vadeli eğilimi görmek için gemilerin topladığı eski kayıtlar hâlâ gerekli.
- Kıyıdan uzaktaki bu sıcak suyun erimeye ne kadar katkı yaptığı, tek başına bu çalışmadan çıkmıyor; buzulların kaybı hava ısısı gibi başka etkenlere de bağlı.
Narvallerin okyanus bilimine yardımcı olması yeni bir fikir de değil. Washington Üniversitesi Kutup Bilimleri Merkezi'nden Kristin Laidre, Eos'a, narvallerin buzla kaplı uzak bölgelere ve aşırı derinliklere uzun süre girebildikleri için daha önce de okyanus ölçüm platformu olarak kullanıldığını söyledi. Bu çalışmanın farkı, Doğu Grönland'ın bu bölümünde bu kadar uzun bir kayıt çıkarmış olması.
Sırada ne var
Ditlevsen, artık modellerde kullanabilecekleri, çok daha tam bir görüntü veren ölçümlerin elde olduğunu söylüyor. Açık kalan soru, aynı yaklaşımın Grönland'ın başka fiyortlarında da işe yarayıp yaramayacağı ve narvalların seçtiği rotaların bulguyu ne kadar yönlendirdiği. Buzulun önündeki suyun sıcaklığı kıyıdaki buz kütlesi tahminlerine girmeye başladıkça, bu altı hayvanın dalışları, deniz seviyesi hesaplarının sessiz katılımcıları arasına yazılacak.
Fotoğraf: Dr. Kristin Laidre, Polar Science Center, UW NOAA/OAR/OER, Public domain, Wikimedia Commons
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/narvaller-gronland-fiyortlari-atlantik-suyu-sensor.html — Yazdırma tarihi:

















