Teknoloji

Timsahlar sıcağı izleyerek dinozor sonrası dünyada kalmış olabilir

Science Advances çalışmasına göre timsah soyu 250 milyon yıl sıcağı izledi; bu tercih çarpma sonrası tropik sığınaklarda işe yaramış olabilir.

22 Kasım 20265 dk okuma
Timsahlar sıcağı izleyerek dinozor sonrası dünyada kalmış olabilir

Bir Nil timsahı öğle sıcağında nehir kıyısında kıpırdamadan yatıyor; sıcağı seven bu tavır, ailesinin 250 milyon yıllık geçmişinde de görülüyor. Yaklaşık 66 milyon yıl önce dev bir göktaşı Dünya'ya çarptığında dinozorların çoğu tükendi; timsah soyunun bir dalı ise bugün hâlâ sıcak sularda yaşıyor. Londra'daki University College London (UCL) öncülüğündeki bir ekip, bunun nedenlerinden birini o uzun "alışkanlıkta" arıyor: sıcağı takip etmek.

Çalışma 23 Ekim 2026'da Science Advances dergisinin 12. cildinin 43. sayısında yayımlandı. Başlığı, "Climatic niche conservatism shapes the macroevolution, extinction, and survivorship of crocodile-line archosaurs"; yazarları Alfio Alessandro Chiarenza, Alexandra F. C. Howard, Grace L. Varnham, Alex Farnsworth, Paul J. Valdes ve Philip D. Mannion. Baş yazar Chiarenza ile Mannion UCL Yer Bilimleri Bölümü'nde çalışıyor. Soru basit görünüyor ama yanıtı değil: timsahlar iki büyük yok oluştan geçti, ama neden?

Reklam

Timsah soyu: bugün kalan küçük bir dal

Bilim insanları timsahları ve onların soyunu "Pseudosuchia" denen geniş bir grubun içinde sayar; makalenin ifadesiyle bunlar "timsah hattı arkozorları". Bu grup bugün yalnızca timsahgillerden ibaret, oysa geçmişte çok daha çeşitliydi. Nautilus dergisinin aktardığına göre eski üyeler arasında iki ayaklı karasal biçimler, yaklaşık 12 metreye varan dev timsahlar ve otçul, zırhlı türler vardı. Bunların hiçbiri günümüze ulaşmadı.

Sarcosuchus imperator kafatası; timsah soyunun günümüzde yaşamayan üyelerinden biri
Sarcosuchus imperator kafatası; timsah soyunun günümüzde yaşamayan üyelerinden biri — LadyofHats, Public domain (Wikimedia Commons)

Dolayısıyla "timsahlar dinozorlardan sonra hayatta kaldı" cümlesi tam doğru değil: soyun büyük bölümü tükendi, sağ kalan dal ise dar bir kesit. Araştırma bu yüzden iki şeyi birlikte soruyor. Soy neden bu kadar uzun süre dayandı, ve hayatta kalanlar neden sıcak kuşakta toplandı?

Ekip ne yaptı?

Ekip, 400'den fazla yaşayan ve soyu tükenmiş türü içeren, zamana göre ölçeklenmiş bir soy ağacı kurdu. Çalışmayı duyuran haberlere göre 7.000'den fazla fosil ve kayıt kullanıldı; ayrıca yaşayan timsahgillerin 130.000 kadar güncel gözlem kaydı sisteme girdi. Bugünkü türlerin yaşadığı koşullardan, yani sıcaklık ve yağış aralığından bir "iklim zarfı" çıkarıldı. Sonra bu zarf, 245 milyon yıllık iklim ve coğrafya yeniden kurgularının üzerine yerleştirilip "o dönemde timsah için uygun yer neresiydi?" sorusu soruldu. Çıkan haritalar fosillerin gerçek dağılımıyla karşılaştırıldı.

Asıl istatistik sınama ise şuydu: sıcaklık ve yağış tercihi, soy ağacı boyunca ne kadar serbestçe değişmiş? Makale, bu değişimin "sınırlı Ornstein-Uhlenbeck" dinamiğiyle en iyi açıklandığını bildiriyor. Bunu bir ipe bağlı köpek gibi düşünebilirsiniz: köpek ipin ucunda biraz dolaşabilir, ama sonunda ip onu hep aynı noktaya çeker. Timsah soyunun iklim tercihi de öyle görünüyor; küçük sapmalar olmuş, ama merkeze çekilmiş. Yazarlar buna "iklimsel niş korunumu" diyor.

Soğuyunca değil, sıcak kuşakla birlikte kaydılar

Bulgunun görünür sonucu şu: dünya ısındığında timsah soyu kutuplara doğru genişledi, soğuduğunda tropiklere çekildi. Nautilus'un anlattığına göre yaklaşık 50 milyon yıl önceki sıcak çağda bu hayvanlar Avrupa'da ve Antarktika'da bile yaşıyordu. Yazarlara göre bu hareket, soyun yeni iklimlere uyum sağlamasından değil, değişmeyen bir sıcaklık tercihini izlemesinden kaynaklanıyor.

ÖlçüDeğer
Atasal sıcaklık tercihi (modellenen)yaklaşık 23 °C
Yaşayan timsahgil soyları26-30 °C arası
Sıcaklık tercihinde kaymayaklaşık 93,9 milyon yıl önce (Senomaniyen/Turoniyen sıcak dönemi)
Yağış tercihinde kaymayaklaşık 33,9 milyon yıl önce (Eosen/Oligosen kuraklaşması)

Tablodaki sayılar makalenin özetinden ve çalışmayı aktaran Sci.News haberinden derlendi. Aynı haber, 94 milyon yıl önce bir kolun sıcaklık tercihini yaklaşık 35 dereceye taşıdığını, 34 milyon yıl kadar önce ise Avustralasya'da bir grubun daha kurak koşullara uyum sağladığını yazıyor. Yani yazarların kendi cümlesiyle, niş korunumu "eski ama tamamen durağan değil".

Çarpmadan sonra sıcak sığınaklar

Ekip ardından aynı iklim modellerini 66 milyon yıl önceki çarpmanın sonrasına uyguladı. Özet şunu söylüyor: soyu tükenen dinozorlardan farklı olarak, düşük enlemlerdeki uygun iklim, en uç çarpma senaryoları dışında hepsinde sürdü ve toparlanma tropikal sığınaklardan yayılarak gerçekleşti. ScienceDaily'nin aktardığına göre güneş ışığında yüzde 5-10 azalmayı varsayan senaryolarda ekvator kuşağı uygun kaldı; yalnızca yüzde 15'lik düşüşte, uygun iklim her yerde ortadan kalktı. Karbondioksit artışı bu tabloyu değiştirmedi.

Chiarenza, UCL'nin çalışmayı duyurmasında şöyle diyor: "Timsahların uzun süredir süren sıcak ortam tercihi, hayatta kalanları tam da uygun iklimin dayandığı yerlere yerleştirmiş olabilir." Cümledeki "olabilir"e dikkat etmekte yarar var.

Bulgunun sınırları

  • Bu bir model çalışması. Timsahların tercihi, bugünkü türlerden geriye taşınıyor. Soy ağacı analizi bu varsayımı destekliyor, ama 66 milyon yıl önceki iklimin ve çarpma sonrası koşulların yeniden kurgusu her zaman belirsizlik taşır.
  • İklim tek açıklama değil. Araştırmacılar, küçük gövde boyutunun, yarı suda yaşamın, esnek beslenmenin ve soğukkanlı hayvanların düşük enerji gereksiniminin de hayatta kalmaya yardım etmiş olabileceğini vurguluyor.
  • Güneş ışığı senaryoları varsayım. Yüzde 15'lik uç senaryoda timsah için uygun yer kalmıyor; yani sonuç, çarpmanın ne kadar karanlık ürettiğine bağlı.
  • Soyun büyük kısmı yine de tükendi. Sıcak sığınak, her timsah akrabasını kurtarmadı; kurtardığı dal, bugün gördüğümüz küçük kesit.

Bugün için ne diyor?

Mannion'a göre geçmişte timsah soyu iklim değiştiğinde uygun yere doğru yer değiştirerek baş etmişse, bugünkü türlerin de ısınan gezegende hareket edecek alana ihtiyacı var. Yollar, tarım arazileri ve kentler ise bu yolu kesiyor. Bu, geçmişte işe yarayan stratejinin bugün zorlaştığı anlamına geliyor.

Açık kalan soru şu: bu tercih fizyolojik olarak aşılması zor bir sınır mı, yoksa soy hep yer değiştirebildiği için uyum sağlamaya gerek mi duymadı? Makale, niş korunumunun yakın zamanlı bir uyum değil, eski bir özellik olduğunu söylüyor; ama nedenini kesin biçimde ayırmıyor. Bugünkü sorunun yanıtı ise fosillerden çok, kalan habitatların birbirine bağlı kalıp kalmayacağında.

Fotoğraf: Diego Delso, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Teknoloji Masası

Bu içerik, Yudum Teknoloji Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4955,4066,28İstanbul14°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiGüneş sistemi testi: komşularımızı ne kadar tanıyorsun?Bir günü bir yılından uzun olan gezegen hangisi? Yan yatmış şekilde dönen hangisi? Güneş sistemi…
Günün burcuYayBugün Yay burcu olarak enerjin oldukça yüksek ve gözlerin yeni ufuklara dönük. 23 Kasım, Güneş'in senin…

Günün sorusu

Göbeklitepe hangi ilimizdedir?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →