ODTÜ'nün Yapay Zeka Destekli Ay Keşif Aracı CHERI, 2030'da Göreve Hazır Olacak
ODTÜ tarafından geliştirilen ve yapay zeka destekli CHERI mikro keşif araçları, 2030 yılında Ay'ın Güney Kutbu'na gönderilerek yüzey araştırmaları yapacak. Prototip aşaması tamamlanan araçlar, Çin Uzay Ajansı ile ortaklaşa geliştiriliyor.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Ay yüzeyinde görev yapacak yapay zeka destekli mikro keşif araçları CHERI projesinde önemli bir aşamaya ulaştı. Üniversitenin Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil, Antalya'da düzenlenen 77. Uluslararası Uzay Kongresi'nde (IAC 2026) yaptığı açıklamada, CHERI projesinde prototipin tamamlandığını, tasarım çalışmalarının son aşamaya geldiğini ve testlerin sürdüğünü duyurdu. Bu heyecan verici gelişme, Türkiye'nin uzay teknolojileri alanındaki yetkinliğini bir kez daha gözler önüne seriyor.
Çin Uzay Ajansı ile Çin'deki üniversite ve şirketlerin iş birliğiyle hayata geçirilen CHERI projesi, Ay yüzeyinde otonom olarak görev yapacak iki adet mikro keşif aracını kapsıyor. Proje üzerinde 120'nin üzerinde ODTÜ'lü öğrenci ve akademisyen aktif olarak çalışıyor. İlk fırlatmanın 2030 yılı hedeflenmekle birlikte, ODTÜ'nün kontrolü dışındaki faktörler nedeniyle takvimde olası gecikmelerin yaşanabileceği de belirtiliyor. CHERI araçlarının, Ay'ın Güney Kutbu'nda, düşük güneş ışığı alan ve aşırı düşük sıcaklıkların hakim olduğu zorlu koşullarda görev yapması planlanıyor.
CHERI araçlarının temel amacı, Ay yüzeyindeki keşif faaliyetlerini otonom bir şekilde yürütmek. Çevrelerini analiz ederek elde ettikleri verilerle bölgenin jeolojik yapısını anlama odaklı çalışmalar gerçekleştirecekler. Bu kapsamda, Ay yüzeyinin topografik özelliklerinin incelenmesi, kaya örneklerinin uzaktan algılama yöntemleriyle değerlendirilmesi ve keşfedilen alanların haritalanmasına katkı sağlanması hedefleniyor. İki aracın eş zamanlı ve koordineli çalışması, farklı noktalardan veri toplanmasını ve keşiflerin daha etkin yürütülmesini sağlayacak. ODTÜ Rektörü Yozgatlıgil'in esprili bir dille ifade ettiği gibi, bu araçlar Ay'dan 'selfie' göndererek görevlerini tamamlayacak.
Yapay zeka destekli ve otonom olarak geliştirilen CHERI, Ay görevlerinin Dünya'dan sürekli ve doğrudan kontrol gerektirmeden yürütülebilmesi açısından büyük önem taşıyor. Bu teknoloji, uzay keşiflerinde verimliliği artırırken, operasyonel karmaşıklığı da azaltıyor. Ancak, araçların karar verme yeteneklerinin detayları, hareket kabiliyetleri, menzilleri, enerji sistemleri ve bilimsel ölçüm donanımları gibi teknik özellikler henüz kamuoyu ile paylaşılmadı. ODTÜ'nün uzay teknolojileri alanındaki çalışmaları, CHERI projesiyle sınırlı kalmıyor; üniversite aynı zamanda Avrupa Birliği destekli Go Space projesiyle de uzay sistemleri ve yörüngedeki platformlar arası haberleşme protokollerinin geliştirilmesine yönelik araştırmalar yürütüyor.
CHERI projesinin 2030'daki fırlatma hedefi, Türkiye'nin uzay alanındaki iddialı hedeflerini yansıtıyor. Fırlatma aracının ne olacağı, kesin fırlatma tarihi, görev süresi ve iki keşif aracının Ay yüzeyine nasıl indirileceği gibi detaylar henüz netleşmiş değil. Projenin mevcut aşamasında prototipin tamamlanması ve devam eden testler büyük önem taşıyor. Önümüzdeki süreçte gerçekleştirilecek çevresel testlerin sonuçları, uçuşa hazırlık çalışmaları ve uluslararası iş birliğinin seyri, CHERI'nin planlanan takvimde Ay'a ulaşmasını belirleyecek en önemli faktörler olacak.
