Worthwhile Canadian Initiative: 1986'da en sıkıcı gazete başlığını arayan yarışma
1986'da The New Republic, New York Times'taki üç kelimelik bir başlığı ölçü alıp okurlarından daha sıkıcısını istedi. Birinciliği başka bir başlık aldı, ama akılda kalan ölçünün kendisi oldu.
10 Nisan 1986'da New York Times'ın A bölümünün 31. sayfasında, Flora Lewis'in "Foreign Affairs" (Dış İlişkiler) köşesi şu başlıkla çıktı: "Worthwhile Canadian Initiative", yani "Kayda değer bir Kanada girişimi". Yazı, Kanada'nın ABD ile serbest ticaret bölgesi için müzakere istediğini anlatıyordu. Lewis, gazetenin görüş sayfasında kendi köşesi verilen ilk kadındı ve yazısı ciddi bir konuyu ele alıyordu. Başlığı ise kısa sürede bir dergi yarışmasının konusu oldu ve bugüne uzanan bir gazeteci şakasına dönüştü.
Şakayı başlatan, Washington'da yayımlanan The New Republic dergisiydi. Derginin o yıllardaki editörü Michael Kinsley, bu üç kelimeyi okurlarına bir ölçü olarak sundu: Bundan daha sıkıcı bir başlık hiç basıldı mı? Dergi bu çağrıyı "Can You Top This?" (Bunu geçebilir misiniz?) ara başlığıyla yayımladı ve şöyle yazdı: "Tek tek ele alındığında her kelime uyku getiriyor. Bir araya geldiklerinde neredeyse öldürücüler."
Bu hikâyeyi bugün değerli kılan, bir başlığın neden işe yaramadığını tersinden göstermesi. Başlık yazmayı öğretmenin bir yolu iyi örnekleri incelemekse, öteki yolu da en kötülerini toplamak. 1986'nın okurları bunu gönüllü olarak yaptı.
Ödül: Gerald Ford'un anı kitabı
Derginin çağrısı, laboratuvar raporu ciddiyetini taklit eden bir dille yazılmıştı. Metne göre derginin "merakı uyanmıştı" ve iki soru soruluyordu: Daha sıkıcı bir başlık var mı, hatta böyle bir başlığı hayal etmek mümkün mü? Okurlar önerilerini dergideki bir çalışana gönderecekti. Birinciye verilecek ödül, eski ABD başkanı Gerald Ford'un anı kitabı A Time to Heal'in bir kopyasıydı. Duyuru, gönderilen bütün sıkıcı başlıkların derginin malı olacağı notuyla bitiyordu.
Okurların gönderdikleri ve birinci gelen başlık
Sonuçlar 2 Haziran 1986 tarihli sayıda, Kinsley'nin uzun yıllar yazdığı TRB köşesinde açıklandı. Kinsley'nin yazdığına göre Kanada'da bu öneri bir ulusal hakaret gibi karşılanmış, Toronto Star konuyu birinci sayfaya taşımıştı. Kinsley bunu "bazıları bunun tezi kanıtladığını söyleyebilir" diye yorumladı ve Kanada'ya, sıkıcı görünmenin bir ülke için en kötü ün olmadığını hatırlattı.
Kinsley gelen başlıkları türlere ayırdı. Aşağıdaki tablo onun saydığı örneklerden derlendi:
| Tür | Örnek başlık | Yayın |
|---|---|---|
| Hiç duymadığınız bir gelişme tersine döndü | "University of Rochester Decides to Keep Name" (Rochester Üniversitesi adını korumaya karar verdi) | New York Times |
| Hiçbir şey olmadı | "Dramatic Changes Fail to Materialize on Hill" (Kongre'de büyük değişiklikler gerçekleşmedi) | Washington Post |
| Hiçbir şey olmayacak | "Surprises Unlikely in Indiana" (Indiana'da sürpriz beklenmiyor) | Chicago Tribune |
| Apaçık olanı söylemek | "Prevent Burglary by Locking House, Detectives Urge" (Dedektifler hırsızlığa karşı evi kilitlemeyi öneriyor) | Boston Globe |
| Hep tekrarlanan haber | "Newark Hopes for Rebound" (Newark toparlanmayı umuyor) | New York Times |
Kinsley birinciliği neredeyse Times'ın 13 Mayıs tarihli "Turbulent Days for Donald D. Engen" (Donald D. Engen için çalkantılı günler) başlığına verecekti. Gerekçesi, başlığın "aşırı heyecanlı bir sıfatı sıradan ve kimsenin bilmediği bir konuyla" buluşturmasıydı. Ortadaki "D." harfini de ayrıca övdü. Ama jüri sonunda Times'ın bilim sayfalarından birkaç ay önceki bir ara başlığı seçti: "Debate Goes On Over the Nature of Reality", yani "Gerçekliğin doğası üzerine tartışma sürüyor". Kinsley'nin kanısı, bu başlığın hiçbir zaman geçilemeyeceğiydi.
Birinciyi kimse hatırlamıyor
Hikâyenin asıl tuhaflığı burada. Birinciliği "gerçekliğin doğası" aldı, ama akılda kalan ölçü olarak kullanılan Kanada başlığı oldu. The New Republic 2012'de konuya döndüğünde bunu açıkça yazdı: Birincinin hangi başlık olduğunu artık kimse hatırlamıyordu. Aynı yazıya göre derginin yazarlarından Jonathan Chait yarışmayı 2011'de yeniden açmış, o turun birincisi "Chemist Doubts Hair-Straightener With Formaldehyde-Free Formula" (Kimyager formaldehitsiz saç düzleştiriciden kuşkulu) da çabucak unutulmuştu. Buna karşılık gazeteciler Kanada'yla ilgili bir habere ara ara hâlâ "Worthwhile Canadian Initiative" başlığını koyuyordu. Dergi 2007'de de Kanada başlığından "artık ölümsüz" bir ifade diye söz etmişti. Bu üç kelime sonradan Kanadalı ekonomistlerin yazdığı bir ekonomi blogunun adı oldu.
Kinsley'nin yarışması bir ilk de değildi. Kendisi 1920'lerin sonunda Londra'daki The Times'ın masa başı editörleri arasında benzer bir yarış yapıldığını, İngiliz gazeteci Claud Cockburn'ün "Small Earthquake in Chile, Not Many Dead" (Şili'de küçük yer sarsıntısı, ölen az) başlığıyla birinci geldiğini aktarıyordu. Ancak bu başlığın gerçekten basıldığı hiçbir zaman belgelenemedi. The Times'ın o başlığı taşıyan bir sayısı bugüne kadar bulunamadı ve hikâye, gazetecilik efsanesi olarak dolaşmaya devam ediyor.
Sıkıcı başlık ile tık tuzağı arasında
Bundan sonrası bizim yorumumuz. Kinsley'nin 1986'da Engen başlığı için yaptığı teşhis, yani heyecanlı bir sıfatın önemsiz bir konuya yapıştırılması, bugün internette tık tuzağı denen başlıkların da temel tarifi. Fark şu: 1986'daki başlık kendini abartıyordu ama konusunu gizlemiyordu. Bugünün tuzak başlıkları ise çoğu zaman konuyu saklayıp yalnız merakı büyütüyor.
"Worthwhile Canadian Initiative" ise iki uçtan da uzak durur. Ne olduğunu açıkça söyler, okura söz vermez, onu kandırmaz. The New Republic'in 2012'deki yazısı da başlığın anlattığı girişimin sonradan hiç de önemsiz çıkmadığını hatırlatıyordu. Belki de sıkıcı bulunan şey konu değil, konuyu hiçbir süs olmadan söylemekti.
Geriye cevabı açık bir soru kalıyor: Bugün aynı yarışma açılsa, okurlar en sıkıcı başlığı mı daha kolay bulurdu, yoksa ne anlattığını dürüstçe söyleyen bir başlığı mı?
Fotoğraf: Marjory Collins, Public domain, Wikimedia Commons
