Ali bin Abbas
Fars Müslüman fizikçi ve tıp âlimi
Ali bin Abbas el‑Mecusi, Latince adıyla Haly Abbas olarak da anılan, 932 yılında İran’ın güneybatısındaki Ahvaz’da doğmuş bir Müslüman bilim adamıdır. Fizik ve tıp dallarında yaptığı çalışmalarla tanınır; özellikle Kitab el‑Maliki adlı eseri ve yaklaşık bin yıl önce gerçekleştirdiği ilk kanser ameliyatı ona ün kazandırmıştır. Öğrenimini Ebu Mahir Musa bin Seyyar’ın yanında sürdürmüş ve kariyerine doğduğu şehirde başlamıştır.
Ali bin Abbas, dönemin en saygın üç tıp alimi arasında yer alırken, 939‑996 yılları arasında hüküm süren Büveyhoğulları hanedanının Adudüdevle hükümdarı zamanında Şiraz ve Bağdat’ta iki hastane açtırarak tıbbın gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Mecusi soyundan gelmesine rağmen tamamen Müslüman bir kimliğe sahip olan Ali, inancını yaşamının her alanında, özellikle de bilimsel çalışmalarında yansıtmıştır.
En bilinen eseri Kitab el‑Maliki, önce Kitab Kamilü‑s‑Sina adıyla kaleme alınmış ve 980 yılında tamamlanmıştır. Bu eser, Râzî’nin el‑Havi adlı çalışmasından daha özlü, İbn‑i Sina’nın El‑Kanun fi’t‑Tıb’sinden ise daha uygulamalı bir yaklaşım sunar. Yirmi bölümden oluşan kitap, ilk on bölümü teorik bilgileri, sonraki on bölümü ise pratik tıp uygulamalarını içerir; diyet, tıbbi malzemeler, kılcal damarların yapısı, doğum sürecindeki rahim hareketleri gibi konulara değinir.
Bu eser, 1087’de Constantinus Africanus tarafından Liber pantegni adıyla Latinceye çevrilmiş, 1127’de Antakyalı Stephen daha iyi bir çeviri yapmıştır. Avrupa’da 1492 ve 1523 yıllarında Venedik’te basılan bu kitap, tıp etiği, araştırma metodolojisi, nöroloji ve psikoloji gibi alanlarda da önemli bilgiler sunar. Ali bin Abbas, hastalıkların tedavisinde ilaçtan çok diyet ve doğal beslenmenin rolüne vurgu yapmış, beyin anatomisi, uyku bozuklukları, hafıza kaybı, menenjitler, aşk hastalıkları ve felç gibi birçok durumu ayrıntılı olarak tanımlamıştır.