Ali Kuşçu
Türk gök bilimci ve matematikçi (1403 – 1474)
Ali Kuşçu, aslen Ali bin Muhammed, 1403 yılında Semerkant’ta doğmuş ve 16 Aralık 1474’te İstanbul’da vefat etmiştir. Timur Devleti ve sonrasında Osmanlı Devleti’nde yaşamış, astronomi, matematik, fizik, felsefe ve dil bilimleri alanlarında eserler veren çok yönlü bir ilim insanıdır.
Babası Muhammed, Uluğ Bey’in kuşçusu olduğu için aile “Kuşçu” lakabını almış; bu ortamda Ali, küçük yaşlardan itibaren matematik ve gökbilimle ilgilenmeye başlamıştır. Semerkant’ta Kadızâde Rûmî, Gıyaseddin Cemşid ve Muînüddîn Kâşî gibi önde gelen alimlerden eğitim almış, ardından Kirman’a giderek “Hall‑ü Eşkâl‑i Kamer” adlı risalesi ve “Şerh‑i Tecrid” adlı eserini kaleme almıştır. Eğitimini tamamladıktan sonra Uluğ Bey’in rasathanesinde yardımcı ve müdür olarak görev yapmış, Çin’e gönderildiği sırada Dünya’nın yüzölçümünü ve ekvatoral eğimini 24 derece olarak hesaplamıştır.
1449’da hac ziyareti planlarken Tebriz’de Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın takdirini kazanmış, bir süre onun sözcülüğünü yapmıştır. Ardından Osmanlı padişahı II. Mehmed’in daveti üzerine İstanbul’a gelmiş ve Fatih Sultan Mehmed’in emriyle Sahn‑ı Seman Medresesi’nde müderris olarak atanmıştır. Burada hem öğrencilerini yetiştirmiş hem de gök cisimlerini inceleyerek çeşitli bilimsel eserler üretmiştir; güneş saatleri icat etmiş ve İstanbul’un enlem ve boylamını günümüz değerleriyle aynı doğrulukta belirlemiştir.
71 yaşında İstanbul’da vefat eden Ali Kuşçu’nun mezarı, Eyüp Sultan Türbesi çevresindeki bir mezarlıkta yer alır. Soyu, Kahramanmaraş, Düzce ve Bursa’da Kuşçuoğlu adıyla yaşamaya devam etmektedir.