Aristoteles

Aristoteles, M.Ö. 384‑322 yılları arasında yaşamış Antik Yunan filozofu, bilim insanı ve çok yönlü düşünürdür. Platon ile birlikte felsefe tarihinin en etkili isimlerinden biri olarak kabul edilen Aristoteles, mantık, fizik, biyoloji, zooloji, astronomi, metafizik, etik, estetik, psikoloji, dilbilim, ekonomi, siyaset ve retorik gibi pek çok alanda eserler vermiştir. Bu eserler, 16‑17. yüzyıllarda modern bilimin doğuşuna kadar Avrupa ve İslam coğrafyasında bilimsel çalışmaların temelini oluşturmuş, günümüzde hâlâ kullanılan birçok terim ve yöntem onun mirasından gelmektedir.

Doğumu kuzey Yunanistan’daki Stagira şehrinde gerçekleşmiştir. Babası Nicomachus, Makedon kralı II. Filip’in doktoruydu; ancak çocukken vefat eden babası, Aristoteles’i Makedonya sarayındaki öğretmenler bakımından büyütmüştür. Genç yaşta Atina’ya giderek Platon’un Akademisi’ne katılmış ve yaklaşık yirmi yıl orada bulunmuştur. Platon’un ölümünden kısa bir süre sonra, M.Ö. 343’te Makedon II. Filip’in talebiyle Büyük İskender’e öğretmenlik yapmıştır. Daha sonra Atina’ya dönerek Lykeion adlı okulu kurmuş ve burada pek çok öğrenci yetiştirmiştir; bu dönemde en çok bilinen düşüncelerini geliştirmiştir.

Aristoteles’in günümüze ulaşan eserlerinin nasıl toplandığı kesin olarak bilinmemekle birlikte, çoğu ders notu ya da ders taslağı niteliğindedir. Bu metinler, Geç Antik Çağ’dan Orta Çağ’a, Rönesans’a kadar bilimsel pratiği şekillendirmiştir. Örneğin, astronomi konusundaki görüşleri Kopernik, Galileo ve Newton’un bulgularıyla çelişse de, doğa ve hayvanlar üzerine düşünceleri uzun yıllar etkisini sürdürmüştür. Mantıkta sunduğu ilk sistematik incelemeler, Gottlob Frege’ye kadar süren bir temelin temelini atmıştır. En bilinen eserleri arasında Metafizik, Kategoriler, Fizik, Nikomakhos’a Etik, Politika, Ruh Üzerine ve Poetika yer alır.

Helenistik dönemde diğer okullar kadar yaygın olmasa da, Aristoteles’in düşünceleri Epikürcülük ve Stoacılık gibi akımları etkilemiş, özellikle erken Hristiyanlık, Orta Çağ Hristiyan teolojisi, İslam felsefesi ve skolastik düşüncede büyük yankı uyandırmıştır. İslam düşünürleri ona “muallim‑i evvel” yani “ilk öğretmen” unvanını vermiş, Thomas Aquinas ona sadece “filozof” demiştir. Heidegger ise felsefenin kavramlarının ancak Aristoteles ile kendini bulduğunu savunmuştur. Bugün hâlâ metafizik ve etik alanlarında tartışmalara katkı sağlamaya devam eden Aristoteles, felsefe tarihinin en sürekli gündemde kalan isimlerinden biridir.