Okullar Açıldı: Şehrin Vites Değiştirdiği Hafta

Şehir bir sabah birden değişti. Aynı sokak, aynı saat, ama trafik on beş dakika daha uzun, otobüs iki kat kalabalık, kahvecinin önünde kuyruk var. Okullar açıldı.

Eylülün ikinci yarısı başka bir şehir

İstanbul yazın yalan söyler. Temmuz-ağustos boyunca trafiği rahat, sırası kısa, sesi düşük bir şehirdir; insan "aslında burası yaşanır" diye düşünmeye başlar. Sonra eylülün ortası gelir ve şehir gerçek nüfusuna döner.

Dönüş kademeli değil, neredeyse bir günde oluyor. Pazartesi sabahı çıktığında fark ediyorsun: herkes geri gelmiş.

Sabahın yeni saati

En görünür değişiklik sabahta. Yazın yedi buçukta boş olan duraklar, şimdi yedide dolu. Servis minibüsleri ara sokaklara giriyor, çift park başlıyor, kornaların sayısı artıyor.

Bir de yeni bir kalabalık türü var: elinde termos, sırtında çanta, saçı yeni taranmış çocuklar ve yanlarında uykulu ebeveynler. Yazın sokakta olmayan bu ikili, eylülde şehrin ritmini belirliyor.

Esnafın takvimi

Mahalle esnafı yazı ve kışı okul takviminden okur. Kırtasiyeci ağustosun son haftasında en yoğun günlerini yaşar, eylülde nefes alır. Kahveci sabah saatlerinin yeniden dolduğunu görür. Fotokopici, tost yapan büfe, çanta satan dükkân — hepsi aynı haftada canlanır.

Bizim sokaktaki manav bunu şöyle özetlemişti: "Çocuklar okula dönmeden yaz bitmez, dönünce de kış başlamış sayılır."

Akşamın erken bitmesi

Bir diğer değişiklik akşamda. Yazın dokuzda başlayan sohbetler, eylülde sekizde toplanıyor; çünkü ertesi sabah erken. Parklar sekiz buçukta boşalıyor, balkon ışıkları daha erken sönüyor.

Bu erken bitiş, insanı kendi evine daha çok oturtuyor. Yaz sosyalliği dışarıdaydı; eylülden sonra sosyalliğin bir kısmı ekrana taşınıyor. Sohbet odalarının akşam saatlerinde kalabalıklaşmasının sebebi de bu bence.

Trafiğin öğrettiği sabır

Yolun uzaması ilk hafta sinir bozar, ikinci hafta alışılır. Üçüncü haftada insan çıkış saatini değiştirmiştir bile. Şehirde yaşamanın büyük kısmı böyle: şikâyet etmekle uyum sağlamak arasındaki mesafeyi kısa tutmak.

Ben bu sene otobüsü bırakıp bir durak önceden yürümeye başladım. On beş dakika kaybediyorum ama günün en sakin on beş dakikası o.

Servisler ve sokağın düzeni

Okul servisleri şehrin en düzenli kaosu. Her sabah aynı saatte, aynı köşede duruyorlar; bir süre sonra mahalleli saatini onlara göre kuruyor. Servis geldiyse yedi yirmi beştir, gittiyse geç kaldın demektir.

Bu düzenin bir de yan etkisi var: sokak sabahın o yarım saatinde canlanıyor. Komşular birbirini yalnızca o saatte görüyor, selamlaşma orada gerçekleşiyor. Yazın kimsenin kimseyi görmemesinin sebebi belki de budur.

Kampüs mahalleleri

Üniversitelerin açılması ayrı bir dalga. Öğrenci yoğun mahalleler ekimden itibaren bambaşka bir şehir gibi: kafeler gece yarısına kadar dolu, fotokopiciler sıraya giriyor, kiralar konuşuluyor.

O mahallelerde yaşayanlar için yaz sessizliği huzur, eylül gürültüsü ise hayat demek. İkisinden hangisini sevdiğini insan ancak birkaç yıl sonra anlıyor.

Yılbaşı eylülde

Takvim ocakta yeni yıl diyor, ama hayat eylülde başlıyor. Yeni defterler, yeni dersler, yeni kararlar. Spor salonlarının ikinci kayıt dalgası da bu ay geliyor, kurs ilanları da.

Belki de bu yüzden eylül hem yorucu hem umut verici. Şehir kalabalıklaşıyor, ama kalabalık her zaman kötü değil: birinin geri dönmüş olması, orada bir hayat olduğunun kanıtı.

Bu haftayı yavaş atlatın. Trafik yerine oturana kadar birkaç gün daha var.

Şehrin sesi değişiyor

Bir de duyulan şeyler var. Yazın sokakta çocuk sesi gündüz olur; eylülden sonra sabah ve akşamüstüne sıkışır. Öğleden sonra saat üç civarı, okul çıkışlarının sesi mahalleye yayılır ve yarım saat sonra kesilir.

Bu ritmi fark etmek, şehirde yaşamanın küçük zevklerinden biri. Takvime bakmadan hangi mevsimde olduğunu sesten anlayabiliyorsun.

Kısacası

Eylülün ikinci yarısı yorucu ama şehri gerçek hâliyle görmenin de vakti. Kalabalık, gürültü, trafik — hepsi burada bir hayat olduğunun kanıtı. Birkaç hafta sonra hepimiz alışmış olacağız, her sene olduğu gibi.