2026'da fosil yakıt emisyonları düşüyor, ancak nedeni yeşil enerji değil

Küresel fosil yakıt kaynaklı karbondioksit salımı 2026'da geriliyor. Ancak yeni bir çalışmaya göre bu gerileme, insanlığın yenilenebilir enerjiye geçişinin bir zaferi sayılamaz. Düşüşün arkasında büyük olasılıkla İran savaşının tetiklediği enerji şoku ve yükselen petrol ile gaz fiyatları var.

Rakamlar ne söylüyor?

9 Kasım'da Nature Climate Change dergisinde yayımlanan çalışmaya göre Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol sevkiyatlarındaki aksama, dünya genelinde petrol ve gaz fiyatlarını yukarı çekti. Pahalılaşan yakıt, fosil kaynaklı küresel karbondioksit salımını 2025'e kıyasla yaklaşık 0,16 gigaton azaltacak. Bu, bu yıl için yüzde 0,4'lük bir düşüşe karşılık geliyor. Oysa 2019 ile 2025 arasında salım, yıllık ortalama yüzde 0,8 artmıştı.

Yıl sonunda toplam salımın 38,24 gigatona ulaşması bekleniyor. Karşılaştırma için, 2020'de COVID-19 salgını yüzünden yıllık küresel salım yaklaşık iki gigatona yakın azalmıştı. 2009'da küresel finansal kriz salımı yaklaşık 0,5 gigaton düşürmüştü. Yani bu yılki gerileme, o iki olağanüstü dönemin yanında oldukça mütevazı kalıyor.

Düşüş kalıcı olmayabilir

Araştırmacılar bu düşüşün sürmeyebileceği uyarısını yapıyor. Oslo'daki Uluslararası İklim Araştırmaları Merkezi'nden iklim bilimci Glen Peters'a göre İran savaşının yol açtığı enerji şoku olmasaydı küresel salım bu yıl muhtemelen yeniden artacaktı. Peters, sürmekte olan enerji dönüşümünün henüz salımları aşağı yöne çevirecek kadar büyük olmadığını söylüyor.

Çalışmada ekip, ülkelerin elektrikli araç stoklarına ve rüzgâr ile güneş enerjisi üretimine ilişkin verileri kullanarak bu teknolojilerin fosil kaynaklı karbondioksit salımına etkisini 2028'e kadar projekte etti. Araştırmacılar veri toplamak ve analiz kodu yazmak için Claude adlı üretken yapay zekâ modelinden yararlandı.

Temiz teknolojilerin payı

Elektrikli araç satışları ile güneş ve rüzgâr kapasitesi 2026'daki büyüme hızıyla artmayı sürdürürse, bu teknolojiler 2025 ile 2028 arasında beklenen salım artışının yaklaşık yüzde 63'ünü dengeleyecek. Bu, yaklaşık 1,64 gigatonluk ek salımın önlenmesi anlamına geliyor. Sonuçlar, elektrikli araçların, güneşin ve rüzgârın şimdiden büyük bir etki yarattığını gösteriyor. Yine de salımların istikrarlı biçimde azalması isteniyorsa enerji dönüşümünün hızlanması gerekiyor.

Arka plan

Fosil yakıt salımları, iklim değişikliğinin başlıca itici gücü olan karbondioksitin en büyük kaynağı. Salımlar tarihsel olarak ekonomik büyümeyle birlikte artmış, yalnızca büyük krizlerde kısa süreli gerilemiştir. Salgın ve finansal kriz dönemlerindeki düşüşler de kalıcı olmamış, ekonomiler toparlandıkça salımlar yeniden yükselmişti. Bu yüzden bilim insanları, bir yıllık düşüşü ayrıca değerlendirip arkasındaki nedenlere bakıyor.

Petrol ve doğal gaz fiyatları, tüketim kararlarını doğrudan etkiler. Yakıt pahalandığında hane halkları ve sanayi kullanımı kısabilir, bazı alıcılar alternatif kaynaklara yönelebilir. Böyle bir düşüş ise politika ya da teknolojik dönüşümden değil, geçici bir fiyat baskısından doğduğu için fiyatlar normale döndüğünde tersine dönebilir. Hürmüz Boğazı gibi önemli deniz geçişlerindeki aksamalar küresel enerji piyasalarında hızla fiyat dalgalanması yaratabildiği için bu tür gerilimler salım tahminlerini de etkiliyor.

Neden önemli?

Çalışma, kısa vadeli salım düşüşü ile kalıcı iklim ilerlemesi arasındaki farkı gözler önüne seriyor. Bir yılın istatistiğine bakıp enerji dönüşümünün hedefe ulaştığı sonucuna varmak yanıltıcı olur. Asıl ölçüt, salımların fiyat şokları ve krizler olmadan da düşmeye başlayıp başlamadığıdır. Araştırmacıların vurguladığı nokta tam olarak bu: temiz teknolojiler büyüyor ve artışın önemli bir bölümünü dengeliyor, ancak toplam salımı geriletecek ölçeğe henüz varmış değil.

Bu bulgu politika yapıcılar için de bir uyarı niteliğinde. Elektrikli araç ve yenilenebilir enerji yatırımlarının hızı artmazsa salımlar, enerji fiyatları düştüğünde yeniden yükselebilir. Öte yandan çalışmanın, bu teknolojilerin bugünkü büyüme hızıyla bile ciddi bir salım artışını önleyebildiğini göstermesi, dönüşümün etkisiz olmadığının da kanıtı. Mesele, bu etkinin yeterince büyük hale getirilmesi.