Teknoloji

Her 7,9 dakikada radyo dalgası yayan ölü yıldız ve Güneş benzeri eşi

Beyaz cüce her 7,9 dakikada bir radyo flaşı gönderiyor; yörüngesinde ilk kez kırmızı cüce değil, Güneş'e benzeyen bir yıldız var. Nasıl anlaşıldı?

15 Kasım 20263 dk okuma
Her 7,9 dakikada radyo dalgası yayan ölü yıldız ve Güneş benzeri eşi

Avustralya'nın batısındaki çölde bir radyo teleskopu, gökyüzünün aynı noktasından her 7,9 dakikada bir gelen kısa bir parlama kaydediyor. Her parlama dört saniyeden kısa sürüyor, sonra sessizlik oluyor ve yaklaşık sekiz dakika sonra bir sonraki geliyor. Ama bu saat gibi düzenli ritim sürekli değil: yaklaşık altı saat boyunca darbeler geliyor, ardından yaklaşık 26 saat tek bir sinyal yakalanmıyor.

Gökbilimciler bu nesneyi GPM J071507−114153 adıyla katalogladı. Nature Astronomy'de 12 Kasım 2026'da yayımlanan çalışmaya göre kaynak, bir beyaz cüceden ve Güneş'e çok benzeyen bir yıldızdan oluşan ikili sistem. Bu tür sinyal veren nesnelerin eşi şimdiye dek hep küçük, soğuk bir kırmızı cüceydi. Güneş benzeri bir eş ilk kez görülüyor.

Reklam

Uzun periyotlu radyo geçicileri nedir?

Pulsarlar saniyeler, hatta milisaniyeler içinde dönen, radyo huzmesi saçan nötron yıldızlarıdır. Son yıllarda gökbilimciler çok daha yavaş bir ritim buldu: birkaç dakikadan birkaç saate uzanan aralıklarla parlayan kaynaklar. Bunlara uzun periyotlu radyo geçicisi deniyor. Bilinen örnek sayısı hâlâ az ve çoğunun ne olduğu tartışmalıydı. Birkaçının arkasında beyaz cüce ile kırmızı cüce çiftleri bulunmuştu.

Beyaz cüce, Güneş gibi bir yıldızın yakıtı bitince geriye kalan yoğun çekirdektir; Dünya boyutunda ama Güneş'in kütlesine yakın. Bu kaynaklarda beyaz cücenin güçlü manyetik alanı rol oynuyor.

İki ayrı saat: dönüş ve yörünge

Sinyalde iki ayrı zaman ölçeği var. İlki 7,9 dakikalık aralık; bu, beyaz cücenin kendi ekseni etrafında dönüş süresi olarak yorumlanıyor. İkincisi yaklaşık 32 saatlik (haberlerde 32,5 saat deniyor) döngü: darbelerin göründüğü altı saatlik pencere bu aralıkla yeniden açılıyor. Araştırmacılar bunu iki yıldızın birbirinin çevresindeki yörünge süresi olarak okuyor. Yaklaşık bir gün on bir saat, yani 1,35 gün.

Yörüngeyi anlamanın yolu zamanlamaydı. Darbeler Dünya'ya beklenen anın dört saniyeye kadar önünde ya da arkasında ulaşıyor. Işık dört saniyede yaklaşık 1,2 milyon kilometre yol alır; beyaz cüce yörüngede dolanırken bize yaklaşıp uzaklaştıkça sinyalin varış zamanı bu kadar kayıyor. Bu kaymalar yörüngenin boyutunu ele veriyor.

Eşin kimliği nasıl anlaşıldı?

Güney Afrika'daki MeerKAT radyo teleskopu kaynağın konumunu hassas biçimde belirledi. Hawaii'deki Keck Gözlemevi ise oradaki yıldızın tayfını, yani ışığının renklere ayrılmış hâlini kaydetti. Her yıldız türünün tayfta kendine özgü bir parmak izi vardır; bu parmak izi G türü bir yıldıza, yani Güneş'in sınıfına uyuyordu. Kaynağın ilk fark edilişi ise 4 Aralık 2024'te Murchison Widefield Array ile olmuştu.

Natasha Hurley-Walker, bu nesneleri phys.org'daki haberde şöyle tarif ediyor: uzaya birkaç dakikadan birkaç saate kadar değişen aralıklarla parlak radyo flaşları gönderen cisimler.

Kütle ve eksik bilgiler

Haberdeki bilgiye göre beyaz cücenin kütlesi Güneş'in yaklaşık üçte ikisi kadar; eşi ise kabaca Güneş kütlesinde. Güneş benzeri yıldızın yörüngede çok az sallanması, onun ortağından belirgin biçimde ağır olduğunu gösteriyor. Bir başka haberde, radyo darbelerinin bazen beyaz cücenin eşinin yüzeyindeki güçlü manyetik bölgenin, olasılıkla bir yıldız prominansının (yıldız yüzeyinden yükselen sıcak gaz halkası) arkasından geçtiği anlarda değiştiği aktarılıyor. Bu yorum henüz kesinleşmiş sayılmaz.

Asıl soru hâlâ açık: beyaz cücenin bu parlak radyo darbelerini tam olarak nasıl ürettiği bilinmiyor. Önde gelen hipotez, beyaz cücenin manyetik alanıyla eşiyle etkileşiminin radyo ışıması doğurduğu yönünde. Ayrıca bu çiftin Güneş benzeri bir yıldızla bulunması, benzer sistemlerin optik teleskoplarla seçilemeyen, ama radyo taramalarıyla bulunabilecek kadar çok olabileceğini düşündürüyor. Bunu sınamanın yolu, yeni radyo taramalarının gökyüzünde başka yavaş ritimli kaynaklar bulup bulmayacağına bakmak.

Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Teknoloji Masası

Bu içerik, Yudum Teknoloji Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,2855,6066,65İstanbul11°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiTürkiye coğrafya testi: memleketi ne kadar tanıyorsun?En uzun nehir, en yüksek dağ, peribacaları... 10 soruda bu toprakları ne kadar tanıdığını ölçüyoruz.
Günün burcuAkrepBugün Akrep burcu olarak içsel gücünün farkına varacağın, sezgilerinin her zamankinden daha keskin…

Günün sorusu

Basketbolda bir takım sahada kaç oyuncuyla oynar?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →