Yaşam

Finlandiya'da sekiz yıl izlenen çocuklarda daha uzun ekran süresi, ergenlikte daha iyi bilişsel işlemeyle ilişkilendirildi

Çalışma, çocukluk boyunca ekran başında daha çok vakit geçiren gençlerin ergenlikte bilişsel işleme becerilerinde daha iyi göründüğünü ortaya koydu.

22 Kasım 20264 dk okuma
Finlandiya'da sekiz yıl izlenen çocuklarda daha uzun ekran süresi, ergenlikte daha iyi bilişsel işlemeyle ilişkilendirildi

Finlandiya'da çocukların sekiz yıl boyunca izlendiği bir araştırma, ekran süresiyle beyin işlevleri arasında çoğu kişinin beklemediği bir ilişkiye işaret etti. Çocukluk döneminde ekran başında daha fazla vakit geçiren gençler, ergenlik çağında bilişsel işleme becerileri bakımından daha iyi durumda görünüyordu. Bu sonuç, ekran süresinin gelişen beyin için kaçınılmaz biçimde zararlı olduğu yönündeki yaygın varsayıma meydan okuyor.

Ne ölçüldü, ne bulundu?

Araştırmacılar; ekran süresinin, fiziksel aktivitenin ve hareketsiz geçirilen zamanın çocukluktan ergenliğe uzanan süreçte gençlerin bilişsel performansıyla nasıl ilişkili olduğuna baktı. Ayrıca bu bağlantıların kızlarda ve erkeklerde farklılaşıp farklılaşmadığını, aktivitenin şiddetinin fark yaratıp yaratmadığını da inceledi.

Reklam

Bilişsel işleme; bilgiyi alma, dikkat etme, ayrıntıları hatırlama, yeni şeyler öğrenme ve sorun çözme gibi zihinsel becerilerin genel adı. Okul başarısında ve gündelik kararlarda belirleyici rol oynuyor. Çalışmada en şaşırtıcı bulgu, çocukluk boyunca daha uzun ekran süresinin ergenlikte daha iyi bilişsel işlemeyle ilişkilendirilmesi oldu.

Yine de araştırmacılar bunun tek başına “ne kadar” sorusuna bağlı olmayabileceğini vurguluyor. Video izlemek, strateji gerektiren oyun oynamak ve eğitici etkinliklere katılmak çok farklı düzeyde zihinsel çaba isteyebilir. Jyväskylä Üniversitesi'nden doktora araştırmacısı Petri Jalanko'ya göre bulgular, ekran süresinin çocukların ve gençlerin bilişsel işlemesini destekleyebileceğini gösteriyor; asıl önemli nokta ise bu sürede ne yapıldığı. Jalanko, öğretmenlerin ve ailelerin cihazların aktif düşünmeyi, problem çözmeyi, yaratıcılığı ve öğrenmeyi destekleyecek biçimde kullanılmasını teşvik etmesi gerektiğini söylüyor. Ona göre ekran süresine yalnızca zararlı gözüyle bakılmamalı; fiziksel aktivite ile aktif düşünmeyi destekleyen ekran kullanımı arasında denge aranmalı.

Egzersizin etkisi kızlarda ve erkeklerde farklı

Fiziksel aktivite tarafında tablo daha karmaşık. Kızlarda çocukluktan beri daha fazla hafif şiddetli fiziksel aktivite, ergenlikte daha iyi çalışma belleğiyle ilişkiliydi. Erkeklerde ise aynı dönemde rehberli fiziksel aktivitelere daha çok katılmak daha güçlü çalışma belleğiyle bağlantılıydı.

Çalışma belleği, bilginin kısa süreliğine tutulup kullanılabilmesini sağlıyor. Bir görevi yaparken talimatı akılda tutmak, zihinden hesap yaparken sayıları takip etmek ya da yeni bilgiyi işlerken bir sohbeti izlemek buna örnek. Hafif şiddetli aktivite, nefesi ve kalp atışını belirgin biçimde artırmayan yumuşak hareketleri; rehberli aktivite ise organize spor ya da yapılandırılmış egzersiz gibi bir yönlendirme veya gözetim altındaki hareketi ifade ediyor. Kızlarla erkekler arasındaki fark, egzersiz ile beyin sağlığı ilişkisinin yalnızca hareketin miktarına bağlı olmayabileceğini düşündürüyor; aktivitenin türü, nasıl organize edildiği ve cinsiyet de rol oynuyor olabilir.

Öz bildirim ile sensör ölçümü arasındaki fark

Bir başka beklenmedik sonuç da gözetimsiz fiziksel aktiviteyle ilgiliydi. Bu tür aktiviteye daha az zaman ayırdığını bildiren gençler, bilişsel işleme ölçümlerinde daha iyi performans gösterme eğilimindeydi. Buna karşılık araştırmacılar hareketi ve kalp atışını giyilebilir sensörlerle nesnel olarak ölçtüğünde, genel fiziksel aktivite ya da hareketsiz geçirilen süre ile bilişsel performans arasında bir ilişki bulamadı. Yani gençlerin kendi anlatımına dayanan veriyle cihaz ölçümleri aynı yönde sonuç vermedi.

Arka plan

Ergenlerde yetersiz fiziksel aktivite uzun süredir kaygı konusu. Hareketsiz yaşam tarzı daha zayıf akademik performansla ilişkilendiriliyor; düzenli egzersizin ise özellikle yetişkinlerde beyin işlevlerini desteklediği biliniyor. Ancak çocuklukta oturarak geçirilen zamanın, hareketin ve ekran kullanımının ergenlikteki düşünme becerilerini nasıl şekillendirdiği hâlâ yeterince anlaşılmış değil.

Bu tür araştırmaların bir sınırı da şu: ilişki, nedensellik anlamına gelmez. Daha fazla ekran kullanan çocukların farklı ortamlarda yaşıyor olması ya da ekranda farklı içerikler tüketmesi sonucu etkilemiş olabilir. Bu yüzden bulgular, ekranın her koşulda yararlı olduğu biçiminde değil, “içerik ve kullanım biçimi önemli olabilir” şeklinde okunmalı.

Neden önemli?

Çocukluk ve ergenlik, beyin gelişiminin kritik dönemleri. Bu yıllarda dikkat, bellek ve öğrenmede yaşanan değişimler yetişkinliğe uzanan sonuçlar doğurabiliyor; eğitim fırsatlarını ve kariyer yollarını etkileyebiliyor. Ailelerin ve okulların kararları da çoğu zaman “ekranı ne kadar kısıtlamalı?” sorusuna odaklanıyor.

Finlandiya'daki çalışma, bu soruyu “ekranda ne yapılıyor ve hareketle nasıl dengeleniyor?” sorusuyla tamamlamayı öneriyor. Araştırmacıların mesajı ekranı tümden yasaklamak değil; aktif düşünmeyi, yaratıcılığı ve öğrenmeyi destekleyen kullanımı öne çıkarırken fiziksel aktiviteyi ve zihinsel olarak uyarıcı deneyimleri de hayatın içinde tutmak.

Akışta konuşuluyor

Sen de katıl
Haberi beğendin mi?
PaylaşWhatsAppXFacebook
Yaşam Masası

Bu içerik, Yudum Yaşam Masası editör ekibi tarafından derlenip yayına hazırlanmıştır. Güncel gelişmeler için haber akışını takip edebilirsiniz.

Reklam
50,4955,4066,28İstanbul14°

Yudum Dünyası

Kaf Dağı'nın eteğinde bir köy var.

Karakterini yarat, meydanda dolaş, buradakilerle yüz yüze tanış. Tarayıcında, ücretsiz.

  • 🧑 Karakterini yarat
  • 🎲 Kahvede bir el at
  • 🏠 Grubunla ev kur
Günün testiGüneş sistemi testi: komşularımızı ne kadar tanıyorsun?Bir günü bir yılından uzun olan gezegen hangisi? Yan yatmış şekilde dönen hangisi? Güneş sistemi…
Günün burcuYayBugün Yay burcu olarak enerjin oldukça yüksek ve gözlerin yeni ufuklara dönük. 23 Kasım, Güneş'in senin…

Günün sorusu

Göbeklitepe hangi ilimizdedir?

Haftanın düellosu
Yudum DünyasıKaf Dağı'nın eteğinde bir köy seni bekliyor.Ücretsiz katıl →